Original Post

Πλήρες Κείμενο:

AfD — Μια ιστορική αναδρομή Δημοσιεύουμε το πρώτο από τα τρία άρθρα μας για το AfD, με αφορμή την εκλογική του νίκη στη Σαξονία-Άνχαλτ και τη συνολικότερη άνοδό του στη Γερμανία.

Το πρώτο άρθρο αποτελεί μια απαραίτητη ιστορική αναδρομή στην πορεία αυτού του κόμματος, από την ίδρυσή του το 2013 ως ευρωσκεπτικιστικού κόμματος μέχρι τη σταδιακή στροφή του προς τον εθνικισμό, την όλο και πιο ανοιχτή εκδήλωση αντισημιτισμού στο εσωτερικό του και, τελικά, την ανάδειξη του ιστορικού αναθεωρητισμού απέναντι στο ναζιστικό παρελθόν σε βασικό άξονα της πολιτικής του. 2013 - Ίδρυση Το γερμανικό κόμμα AfD (Εναλλακτική για τη Γερμανία) ιδρύθηκε το 2013 ως ευρωσκεπτικιστική αντίδραση στην πολιτική διάσωσης της Ευρωζώνης.

Οι ρίζες του βρίσκονταν στο «Bündnis Bürgerwille», που δημιουργήθηκε το 2012 μετά την έγκριση του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Σταθερότητας, και στη συνέχεια στη «Wahlalternative 2013» των Μπερντ Λούκε, Κόνραντ Άνταμ και Αλεξάντερ Γκάουλαντ.

Η κριτική στην πολιτική διάσωσης του ευρώ αποτέλεσε το κεντρικό θέμα της πρώτης περιόδου του κόμματος. (1) Ο αρχικός πυρήνας γύρω από τον οικονομολόγο Μπερντ Λούκε ήταν αρκετά διαφορετικός από τον σημερινό χαρακτήρα του κόμματος.

Κυριαρχούσαν οικονομικά φιλελεύθερες, συντηρητικές και ευρωσκεπτικιστικές θέσεις, με τη βασική αντίληψη πως η νομισματική ένωση δεν λειτουργούσε και ότι η Γερμανία δεν έπρεπε να επωμίζεται το κόστος διάσωσης άλλων κρατών.

Αυτό δεν σημαίνει ότι εθνικιστικά και αντιμεταναστευτικά στοιχεία απουσίαζαν εντελώς, αλλά το κοινό ευρωπαϊκό νόμισμα αποτελούσε το κεντρικό δημόσιο πολιτικό ζήτημα του κόμματος. (1)(2) Ενδιαφέρον είχε και η προέλευση του ονόματος «Εναλλακτική για τη Γερμανία», που αποτελούσε ευθεία πολιτική απάντηση στην Άνγκελα Μέρκελ και στη λογική του «χωρίς εναλλακτική» (alternativlos ), όπως παρουσιαζόταν η πολιτική διάσωσης του ευρώ.

Η νέα παράταξη έλεγε ουσιαστικά ότι «υπάρχει εναλλακτική». (2) Η μετατόπιση προς τη μετανάστευση, την εθνική ταυτότητα και μια πολύ εντονότερη εθνικιστική και ακροδεξιά φυσιογνωμία επιταχύνθηκε τα αμέσως επόμενα χρόνια. (2) 2014 — Η συνάντηση με το PEGIDA Το αντιμεταναστευτικό κίνημα PEGIDA εμφανίστηκε στη Δρέσδη της Σαξονίας, στην Ανατολική Γερμανία, το φθινόπωρο του 2014 ως εξωκοινοβουλευτικό κίνημα εναντίον της υποτιθέμενης «ισλαμοποίησης της Δύσης». Το παράδοξο ήταν ότι γεννήθηκε σε μια περιοχή όπου οι μετανάστες ήταν αισθητά λιγότεροι από ό,τι στη Δυτική Γερμανία.

Την εποχή που ξεκινούσαν οι διαδηλώσεις του, οι αλλοδαποί αποτελούσαν περίπου το 3% του πληθυσμού της Σαξονίας, έναντι περίπου 10% στο σύνολο της Γερμανίας.

Η υποτιθέμενη «ισλαμοποίηση», εναντίον της οποίας κινητοποιούνταν δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι, ήταν επομένως πολύ περισσότερο ένας πολιτικός φόβος παρά μια αντανάκλαση της δημογραφικής πραγματικότητας. (3)(4) Αυτό που υπήρχε όμως ήδη στην Ανατολική Γερμανία ήταν μια ισχυρή παρουσία της οργανωμένης Ακροδεξιάς και ένα μακρύ ιστορικό ρατσιστικής και ακροδεξιάς βίας, ήδη πριν, αλλά κυρίως μετά την επανένωση.

Από τα πρώτα χρόνια της δεκαετίας του 1990, ακροδεξιές και ανοιχτά νεοναζιστικές οργανώσεις απέκτησαν σημαντική παρουσία σε περιοχές της πρώην ΛΔΓ.

Οργανώσεις και στελέχη που αρκετές φορές προέρχονταν από τη Δυτική Γερμανία βρήκαν στην Ανατολή πρόσφορο έδαφος για στρατολόγηση και δημιουργία τοπικών δικτύων.

Η δεκαετία του 1990 σημαδεύτηκε από ένα πρωτοφανές κύμα ρατσιστικής και ακροδεξιάς βίας, με χαρακτηριστικές περιπτώσεις το Χόγιερσβερντα το 1991 και το Ροστόκ-Λίχτενχαγκεν το 1992. (5) Στη δεκαετία του 2000 το NPD, έχοντας ανοίξει τις γραμμές του σε νεοναζί και αναπτύξει στενές σχέσεις με τις νεοναζιστικές Kameradschaften, εξελίχθηκε σε σημαντικό οργανωτικό κέντρο της Ακροδεξιάς στην Ανατολική Γερμανία. Η Σαξονία έγινε ένα από τα σημαντικότερα προπύργιά του.

Το 2004 το NPD συγκέντρωσε 9,2% στις κρατιδιακές εκλογές και μπήκε στο κοινοβούλιο της Σαξονίας, ενώ το 2009 κατάφερε να επανεκλεγεί με 5,6%. (6) Την ίδια περίοδο, από το νεοναζιστικό περιβάλλον της Θουριγγίας προήλθε το NSU, η τρομοκρατική οργάνωση που πραγματοποίησε μια σειρά ρατσιστικών δολοφονιών μεταξύ 2000 και 2007. (7) Το PEGIDA εμφανίστηκε, επομένως, σε μια περιοχή όπου είχαν προηγηθεί δύο δεκαετίες οργανωμένης ακροδεξιάς και νεοναζιστικής δραστηριότητας, ρατσιστικής βίας, δημιουργίας τοπικών δικτύων και, πλέον, σημαντικών εκλογικών επιτυχιών της άκρας Δεξιάς. (5)(6) Στις συγκεντρώσεις του συμμετείχε πολύ ευρύτερος κόσμος και οι οργανωμένοι νεοναζί αποτελούσαν μειοψηφία.

Η πολιτική του σημασία βρισκόταν ακριβώς στο ότι κατάφερε να μεταφέρει αντιμεταναστευτικά και ξενοφοβικά συνθήματα από τα περιθώρια της οργανωμένης Ακροδεξιάς σε ένα πολύ μεγαλύτερο κοινωνικό ακροατήριο.

Αυτό το ακροατήριο αποτέλεσε σύντομα μια τεράστια πολιτική ευκαιρία για τη ριζοσπαστική πτέρυγα του AfD. (3) Η εξάπλωση του PEGIDA επιτάχυνε τις ήδη υπάρχουσες συγκρούσεις στο εσωτερικό του κόμματος. Ο Μπερντ Λούκε και ο Χανς-Όλαφ Χένκελ προσπαθούσαν να κρατήσουν αποστάσεις από το PEGIDA.

Αντίθετα, η αναπτυσσόμενη εθνικοσυντηρητική και εθνικιστική πτέρυγα είδε στο νέο κίνημα μια τεράστια δεξαμενή πολιτικής και εκλογικής επιρροής. (2)(3)Είναι ενδεικτικό ότι το 76% των ψηφοφόρων του AfD δήλωνε τότε κατανόηση για τις κινητοποιήσεις του PEGIDA. (3) Τον Ιανουάριο του 2015 η Φράουκε Πέτρι συναντήθηκε με επτά εκπροσώπους του PEGIDA.

Μετά τη συνάντηση δήλωσε ότι υπήρχαν ουσιαστικά σημεία σύγκλισης, μεταξύ άλλων στην προσφυγική πολιτική, αν και επισήμως το AfD υποστήριζε ότι δεν επρόκειτο να υπάρξει οργανωτική συνεργασία μεταξύ κόμματος και κινήματος. ( 8 ) Το PEGIDA, λοιπόν, δεν «κατέλαβε» οργανωτικά το AfD, αλλά έδωσε στη ριζοσπαστική ακροδεξιά πτέρυγά του ένα ήδη κινητοποιημένο κοινωνικό ακροατήριο και ένα πολιτικό λεξιλόγιο γύρω από τη μετανάστευση, το Ισλάμ και την εθνική ταυτότητα, την ώρα ακριβώς που αυτή η πτέρυγα έδινε την εσωκομματική μάχη. (2)(3) 2014 — Η στροφή προς τη Ρωσία Σχεδόν ταυτόχρονα εμφανίστηκε ακόμη μία σύγκρουση που αποδείχθηκε καθοριστική για τη μετέπειτα φυσιογνωμία του AfD, η σχέση της Γερμανίας με τη Ρωσία του Βλαντίμιρ Πούτιν.

Ήδη από το 2014, μετά τη ρωσική προσάρτηση της Κριμαίας, το AfD διαφοροποιήθηκε από την κυρίαρχη γερμανική πολιτική.

Στο συνέδριό του στην Ερφούρτη επικράτησε η γραμμή εναντίον της επιβολής κυρώσεων στη Ρωσία. Ο Αλεξάντερ Γκάουλαντ αναδείχθηκε σε έναν από τους κυριότερους υποστηρικτές μιας πολιτικής κατανόησης και προσέγγισης της Μόσχας. (9) Η φιλορωσική γραμμή δεν ήταν ακόμη αδιαμφισβήτητη στο εσωτερικό του κόμματος.

Το αντίθετο. Ο Μπερντ Λούκε, ο Χανς-Όλαφ Χένκελ και άλλοι ευρωβουλευτές του AfD υποστήριξαν στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ψήφισμα που περιλάμβανε κυρώσεις κατά της Ρωσίας και χαρακτήριζε την προσάρτηση της Κριμαίας παραβίαση του διεθνούς δικαίου, προκαλώντας έντονη σύγκρουση με τον Αλεξάντερ Γκάουλαντ. (10) Ο Γκάουλαντ, από την άλλη πλευρά, υποστήριζε ότι η Δύση είχε «ταπεινώσει» τη Ρωσία μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου και ζητούσε να αντιμετωπίζεται ως μεγάλη δύναμη.

Περιέγραψε μάλιστα την πολιτική του Πούτιν στην Κριμαία μέσα από τη λογική του Einsammeln russischer Erde, δηλαδή της «συγκέντρωσης ρωσικής γης». (9) Τα επόμενα χρόνια οι δεσμοί έγιναν ακόμη πιο εμφανείς.

Στελέχη του AfD πραγματοποίησαν ταξίδια στη Ρωσία και στην προσαρτημένη Κριμαία, ενώ το 2016 εκπρόσωποι της Junge Alternative προχώρησαν σε επαφές με τη «Νεαρή Φρουρά», τη νεολαία της Ενωμένης Ρωσίας του Πούτιν, με σκοπό την ανάπτυξη συνεργασίας. (10)(11) Εδώ άρχισαν να συναντώνται τρία χαρακτηριστικά που έγιναν πολύ ισχυρότερα τα επόμενα χρόνια και διαμόρφωσαν την πολιτική ταυτότητα του κόμματος, ο γερμανικός εθνικισμός, η εχθρότητα προς την Ευρωπαϊκή Ένωση και η αμφισβήτηση του δυτικού προσανατολισμού της μεταπολεμικής γερμανικής εξωτερικής πολιτικής.

Παράλληλα, μέσα στη ριζοσπαστική πτέρυγα άρχισαν να γίνονται ολοένα περισσότερο ορατά δύο ακόμη στοιχεία που θα μας απασχολήσουν στη συνέχεια, ο ιστορικός αναθεωρητισμός και ο αντισημιτισμός. 2015 — Ο Flügel και η νίκη της ριζοσπαστικής Δεξιάς Τον Μάρτιο του 2015 ο Μπιορν Χέκε και ο Αντρέ Πόγκεμπουργκ συγκρότησαν γύρω από τη λεγόμενη Erfurter Resolution τον πυρήνα του Flügel, της εθνολαϊκιστικής και εθνικιστικής πτέρυγας του AfD. Η Υπηρεσία Προστασίας του Συντάγματος αργότερα χαρακτήρισε το Flügel αποδεδειγμένα ακροδεξιά εξτρεμιστική τάση. (12) Στον ευρύτερο αυτό χώρο βρισκόταν και ο Χανς-Τόμας Τίλσναϊντερ από τη Σαξονία-Άνχαλτ. Ο Τίλσναϊντερ υπήρξε μία από τις χαρακτηριστικές φυσιογνωμίες της ριζοσπαστικής πτέρυγας του κόμματος και θα τον ξανασυναντήσουμε στο επόμενο άρθρο, εξαιτίας των αντισημιτικών και ιστορικά αναθεωρητικών τοποθετήσεών του. (2) Το καθοριστικό σημείο ήρθε τον Ιούλιο του 2015.

Στο συνέδριο του Έσσεν η Φράουκε Πέτρι νίκησε τον Μπερντ Λούκε στη μάχη για την ηγεσία. Ο Λούκε αποχώρησε μαζί με σημαντικό μέρος της οικονομικά φιλελεύθερης και περισσότερο ατλαντικής πτέρυγας και η εσωκομματική ισορροπία μετακινήθηκε αποφασιστικά προς τα δεξιά. Η Πέτρι είχε επικρατήσει με την υποστήριξη της εθνικοσυντηρητικής και εθνολαϊκιστικής πτέρυγας. (1)(2) Στο ίδιο συνέδριο το στέλεχος Μάρκους Πρέτσελ διακήρυξε ότι το AfD δεν ήταν πλέον μόνο Anti-Euro-Partei, αλλά και Pegida-Partei. (2) Από το φθινόπωρο του 2015 η προσφυγική κρίση επιτάχυνε ακόμη περισσότερο αυτή τη μετατόπιση.

Η μετανάστευση και ο εθνικισμός αντικατέστησαν σταδιακά τον ευρώ-σκεπτικισμό ως τα κυρίαρχα πολιτικά θέματα του κόμματος. (1)(2) (1)(2) 2016 — Η υπόθεση Γκέντεον Το 2016 ξέσπασε μία από τις πρώτες μεγάλες υποθέσεις ανοιχτού αντισημιτισμού στο εσωτερικό του AfD, με πρωταγωνιστή τον Βόλφγκανγκ Γκέντεον, βουλευτή του κόμματος στη Βάδη-Βυρτεμβέργη.

Σε βιβλίο του ο Γκέντεον είχε γράψει ότι, όπως το Ισλάμ αποτελούσε τον εξωτερικό εχθρό, έτσι οι «ταλμουδικοί Εβραίοι του γκέτο» αποτελούσαν τον εσωτερικό εχθρό της χριστιανικής Δύσης.

Είχε επίσης ασχοληθεί με τα διαβόητα «Πρωτόκολλα των Σοφών της Σιών», αρνούμενος ουσιαστικά να δεχθεί ως δεδομένο ότι επρόκειτο για πλαστογραφία. (13) Όταν οι απόψεις του έγιναν ευρύτερα γνωστές, ξέσπασε σκάνδαλο.

Ο επικεφαλής της κοινοβουλευτικής ομάδας Γιοργκ Μόιτεν επιχείρησε να τον αποβάλει, αλλά δεν συγκεντρώθηκε η απαιτούμενη πλειοψηφία των δύο τρίτων. Ο Μόιτεν και δώδεκα ακόμη βουλευτές αποχώρησαν από την κοινοβουλευτική ομάδα και συγκρότησαν ξεχωριστή ομάδα. (14) Η υπόθεση Γκέντεον ήταν μια πρώτη μεγάλη προειδοποίηση.

Το πρόβλημα δεν περιοριζόταν πλέον στην ύπαρξη ενός ακραίου στελέχους.

Το γεγονός ότι ούτε τέτοιες ανοιχτά αντισημιτικές τοποθετήσεις ήταν αρκετές για να συγκεντρωθεί η απαιτούμενη πλειοψηφία για την απομάκρυνσή του αποκάλυψε πόσο διάχυτος ήταν ο αντισημιτισμός στο εσωτερικό του κόμματος. (14) 2017 — Η αναθεώρηση του γερμανικού παρελθόντος Έναν χρόνο αργότερα ο Μπιορν Χέκε έφερε τον ιστορικό αναθεωρητισμό στην πρώτη γραμμή της πολιτικής αντιπαράθεσης, προκαλώντας σοκ στη γερμανική κοινή γνώμη. Τον Ιανουάριο του 2017, στη διαβόητη ομιλία του στη Δρέσδη, ο Μπιορν Χέκε αναφέρθηκε στο Μνημείο του Ολοκαυτώματος στο Βερολίνο και δήλωσε ότι οι Γερμανοί ήταν ο μοναδικός λαός στον κόσμο που είχε τοποθετήσει ένα «μνημείο της ντροπής» στην καρδιά της πρωτεύουσάς του. (15) Ζήτησε ευθέως «μια στροφή 180 μοιρών στην πολιτική της μνήμης» και χαρακτήρισε τον τρόπο με τον οποίο η μεταπολεμική Γερμανία αντιμετώπιζε δημόσια τα εγκλήματα του ναζισμού και διατηρούσε τη μνήμη τους ως dämliche Bewältigungspolitik, δηλαδή περίπου «ηλίθια πολιτική διαχείρισης του παρελθόντος». (15) Η αντίδραση ήταν τεράστια, με το Κεντρικό Συμβούλιο των Εβραίων στη Γερμανία να χαρακτηρίζει τις δηλώσεις του βαθιά εξοργιστικές και εντελώς απαράδεκτες, ενώ ακόμη και η ίδια η ηγεσία του AfD ξεκίνησε διαδικασία διαγραφής του. (15)(16) Η προσπάθεια όμως απέτυχε και ο Χέκε παρέμεινε στο κόμμα, ενώ η ριζοσπαστική πτέρυγα συνέχισε να ισχυροποιείται.

Το 2018 το αρμόδιο κομματικό δικαιοδοτικό όργανο απέρριψε τη διαγραφή του, κρίνοντας ότι δεν είχε παραβιάσει το καταστατικό ή τις αρχές του κόμματος. (17) Τέσσερα μόλις χρόνια μετά την ίδρυσή του ως κόμματος που είχε στο επίκεντρο την κρίση του ευρώ, ένα από τα ισχυρότερα στελέχη του ζητούσε πλέον ευθέως «στροφή 180 μοιρών» στον τρόπο με τον οποίο η μεταπολεμική Γερμανία αντιμετώπιζε το ναζιστικό της παρελθόν.

Η κατεύθυνση ήταν πλέον σαφής.

Το κόμμα του ευρώ είχε μετατραπεί σε ένα εθνικιστικό και εθνολαϊκιστικό κόμμα, και το πολιτικό πλαίσιο καθόριζαν η αντιμεταναστευτική πολιτική, η εχθρότητα προς την Ε.Ε., η υποστήριξη στον Πούτιν και ένας ολοένα εντονότερος ιστορικός αναθεωρητισμός.

Παράλληλα, επανειλημμένες αντισημιτικές τοποθετήσεις στελεχών έδειχναν ότι ο αντισημιτισμός δεν ήταν απλώς ως μια σειρά μεμονωμένων περιστατικών.

Στο επόμενο άρθρο θα ασχοληθούμε ειδικά με τον αντισημιτισμό του AfD και με την προσπάθειά του να ανατρέψει έναν από τους βασικούς πυλώνες της μεταπολεμικής γερμανικής δημοκρατίας, τη λεγόμενη «Κουλτούρα Μνήμης» (Erinnerungskultur), δηλαδή τον τρόπο με τον οποίο η γερμανική κοινωνία έμαθε σταδιακά να αντιμετωπίζει δημόσια το ναζιστικό της παρελθόν και τα εγκλήματά του, τοποθετώντας τη Σοά σε κεντρική θέση στη συλλογική της μνήμη.

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους