🟥👉Η Παγίδα του Αναχρονισμού: Πώς τα «Gay» Ξωτικά του Τόλκιν και οι «Έλληνες» του Βυζαντίου Μας Μπερδεύουν Σήμερα Όταν διαβάζουμε κείμενα του παρελθόντος με τα «γυαλιά» του παρόντος, συχνά πέφτουμε σε...

Original Post

Πλήρες Κείμενο:

Πρόκειται για το φαινόμενο όπου μια λέξη παραμένει ακριβώς η ίδια στο πέρασμα των αιώνων, αλλά το νόημά της αλλάζει τόσο ριζικά, που μπορεί να ανατρέψει πλήρως την κατανόηση ενός κειμένου.

Δύο χαρακτηριστικά παραδείγματα, το ένα από τον κόσμο της φαντασίας και το άλλο από την ελληνική ιστορία, αποδεικνύουν πόσο εύκολα η γλωσσική εξέλιξη μπορεί να δημιουργήσει παρεξηγήσεις.

Το «Παράδοξο» των Ξωτικών του Τόλκιν Αν κάποιος ξεφυλλίσει τα έργα του J.R.R. Tolkien, όπως το «Χόμπιτ», ενδέχεται να συναντήσει περιγραφές για «gay elves» (γκέι ξωτικά) ή να διαβάσει ότι ο Μπίλμπο ήταν ένας «queer hobbit». Για έναν σύγχρονο αναγνώστη, οι φράσεις αυτές παραπέμπουν αυτόματα στον σεξουαλικό προσανατολισμό και την ταυτότητα φύλου.

Ωστόσο, η πραγματικότητα είναι τελείως διαφορετική. Ο Τόλκιν, ένας βαθιά συντηρητικός και πιστός Ρωμαιοκαθολικός καθηγητής της Οξφόρδης, έγραφε τα έργα του στο πρώτο μισό του 20ού αιώνα.

Εκείνη την εποχή, η λέξη «gay» σήμαινε αποκλειστικά «χαρούμενος, ζωντανός, φωτεινός και γεμάτος ενέργεια». Αντίστοιχα, η λέξη «queer» σήμαινε απλώς «παράξενος ή ασυνήθιστος». Όταν λοιπόν ο δημιουργός της Μέσης Γης περιέγραφε τα ξωτικά ως «gay», αναφερόταν στην ανάλαφρη φύση τους, στα τραγούδια τους και στη γεμάτη φως ύπαρξή τους.

Στο επίσημο έργο του (canon), τα ξωτικά διέπονται από αυστηρούς κανόνες απόλυτης, αιώνιας μονογαμίας και η σεξουαλικότητά τους είναι στενά συνδεδεμένη με την τεκνοποίηση, αποκλείοντας κάθε σύγχρονη έννοια που της αποδίδεται σήμερα στα fandoms της pop κουλτούρας.

Όταν ο «Έλληνας» Ήταν Ύβρη: Το Πρώιμο Βυζάντιο Ακριβώς το ίδιο γλωσσικό φαινόμενο συναντάμε και στην ιστορική πραγματικότητα της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας (Βυζαντίου), κατά τους πρώτους χριστιανικούς αιώνες (4ος - 7ος αι. μ.Χ.). Αν ένας σύγχρονος αναγνώστης μελετήσει τους νόμους του αυτοκράτορα Ιουστινιανού και δει διατάγματα που στρέφονται «κατά των παγανιστών», όμως τότε ο παγανιστής ανεξάρτητου εθνότητας λέγονταν Έλληνας , η πρώτη αυθόρμητη σκέψη είναι ότι το κράτος καταδίωκε τους κατοίκους του ελλαδικού χώρου.

Στην πραγματικότητα, συνέβαινε το αντίθετο.

Με την επικράτηση του Χριστιανισμού, η λέξη «Έλληνας» έχασε την εθνική της σημασία και μετατράπηκε σε θρησκευτικό όρο.

Σήμαινε «ειδωλολάτρης» ή «παγανιστής» — αυτός που αρνιόταν τον Χριστό και επέμενε να λατρεύει τους αρχαίους θεούς ανεξάρτητου θρησκείας. Οι Έλληνες πληθυσμοί της αυτοκρατορίας αποκαλούσαν τους εαυτούς τους «Ρωμαίους» , θεωρώντας τον όρο αυτό ως τη νόμιμη πολιτική και πολιτισμική τους ταυτότητα.

Το να αποκαλέσεις κάποιον «Έλληνα» εκείνη την περίοδο δεν ήταν προσδιορισμός καταγωγής, αλλά μια βαριά κατηγορία που μπορούσε να οδηγήσει σε δήμευση περιουσίας ή εξορία ως προδότη του κράτους.Χρειάστηκαν πολλοί αιώνες, μέχρι το ύστερο Βυζάντιο, ώστε η λέξη να αποβάλει το θρησκευτικό της βάρος και να επανασυνδεθεί με την εθνική μας ταυτότητα. Το Κοινό Μάθημα Τόσο στην περίπτωση του Τόλκιν όσο και σε αυτή του Βυζαντίου, η παγίδα είναι η ίδια: η ψευδαίσθηση ότι οι λέξεις είναι στατικές.

Οι γλώσσες, όμως, είναι ζωντανοί οργανισμοί που αναπνέουν και αλλάζουν μαζί με την κοινωνία.

Τα ξωτικά του Τόλκιν ήταν «gay» επειδή ήταν ευτυχισμένα, και οι «Έλληνες» του Ιουστινιανού που όπως είπαμε δεν ήταν εθνοτικη ταυτότητα διώκονταν επειδή ήταν πολυθεϊστές ως προδότες του κράτους.

Η κατανόηση του ιστορικού και γλωσσικού πλαισίου δεν είναι απλώς μια λεπτομέρεια, αλλά το κλειδί για να διαβάζουμε το παρελθόν χωρίς να το παραμορφώνουμε.

Βιβλιογραφία / Πηγές για περαιτέρω μελέτη: * Tolkien, J.R.R. (1993). Morgoth's Ring (The History of Middle-earth, Vol. 10) – Ενότητα: "Laws and Customs among the Eldar". HarperCollins. (Για τη δομή της κοινωνίας και της φύσης των ξωτικών). * Tolkien, J.R.R. (1937). The Hobbit. George Allen & Unwin. (Για τη χρήση των λέξεων στην αρχική τους σημασία). * Γλύκατζη - Αρβελέρ, Ελένη (2009). Γιατί το Βυζάντιο. Εκδόσεις Ερμής. (Για την εξέλιξη της ρωμαϊκής και ελληνικής ταυτότητας). * Καρπόζηλος, Απόστολος (2002). Βυζαντινοί Ιστορικοί και Χρονογράφοι. Εκδόσεις Κανάκη. (Για τη χρήση των όρων «Έλλην» και «Ρωμαίος» στις πηγές). * Ιουστινιάνειος Κώδικας (Codex Justinianus) – Συλλογή νόμων του 6ου αιώνα (Για τα διατάγματα περί ειδωλολατρών).

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους