ΑΡΒΑΝΊΤΙΚΑ : Τα αρβανίτικα έχουν δεχτεί επιρροές σε όλα τα γλωσσικά επίπεδα από διαφορετικές ιστορικές γλώσσες, νεκρές και ζώσες, όπως τα ελληνικά και τα λατινικά, αλλά κυρίως από ποικίλες ελληνικές...

Original Post

Πλήρες Κείμενο:

Αρχαϊκά στοιχεία που έχουν εκλείψει σε άλλες γλώσσες διατηρούνται στα Αρβανίτικα, γεγονός που τα καθιστά μια πολύτιμη πηγή για τους γλωσσολόγους.

Αυτές οι επιρροές αποδεικνύουν επίσης τα κοινωνικά περιβάλλοντα στα οποία διαβίωσαν οι ομιλητές τους, οι Αρβανίτες, στο πέρασμα των αιώνων.

Ορισμένοι μελετητές διαλέκτων της Αλβανικής θεωρούν πως ορισμένα «φαινόμενα» της Αρβανίτικης αντιπροσωπεύουν τη συντηρητική ή αρχαϊκή μορφή της Αλβανικής.

Η ονομασία είναι προσαρμογή του παλαιότερου arbërisht στα ελληνικά.

Η ονομασία της γλώσσας ως "αρβανίτικα" έχει πλέον καθιερωθεί και στις ίδιες τις γλωσσικές κοινότητες ως arvanite, όχι όμως σε όλες, καθώς σε αρκετές αρβανιτόφωνες κοινότητες. Οι Έλληνες αλβανόφωνοι (χριστιανοί ορθόδοξοι) ομιλητές της Ηπείρου, της Μακεδονίας και της Θράκης προσδιορίζουν τη γλώσσα τους με τον νεότερο όρο shqip, ο οποίος χρονολογείται από τον 16ο αιώνα (τουρκοκρατία) και είναι άγνωστος στους αρβανιτόφωνους της νότιας Ελλάδας (Αρβανίτες, Βυζάντιο 11ος αιώνας). Τα Αρβανίτικα είναι γλώσσα προφορικής παράδοσης.

Δεν καλλιεργήθηκε η ίδια γραπτή λογοτεχνική παράδοση, εκτός από τα αρβανίτικα ερωτικά και σατιρικά δίστιχα με τα οποία ασχολήθηκε και ο Νικόλαος Πολίτης.

Όσο αφορά στην δυνατότητα κατανόησης των Αρβανιτών με τους Αλβανούς της Αλβανίας, οι εκτιμήσεις διαφέρουν.

Σύμφωνα με το Ethnologue η συνεννόηση με ομιλητές της τόσκικης διαλέκτου (Βόρειος Ήπειρος) είναι εν μέρει δυνατή, ενώ με ομιλητές της γκέκικης διαλέκτου (Βόρεια Αλβανία) η συνεννόηση είναι πολύ δύσκολη.

Η εκτίμηση αυτή φαίνεται να είναι και η ορθότερη.

Σύμφωνα με την αλβανικής καταγωγής Eda Derhemi οι ομιλητές της ιταλικής Αρβανιτικής (Arbesh) διακρίνονται από θετική στάση και αφοσίωση στη γλώσσα τους σε αντίθεση με τους Έλληνες Αρβανίτες δηλαδή «ντρέπονται για τη γλώσσα τους και επιθυμούν να αποστασιοποιηθούν από την έννοια της «αλβανικότητας». Σύμφωνα με την Ελένη Σελλά – Μάζη οι Έλληνες Αρβανίτες δεν επιτρέπουν την αμφισβήτηση της ελληνικότητάς τους.

Οι αρβανιτόφωνοι Έλληνες αισθάνονται ασφαλείς και συγγενείς από ιστορική, θρησκευτική και ιστορική άποψη προς τους άλλους συμπολίτες τους και το ελληνικό κράτος και η κοινωνική, οικονομική και πνευματική τους πρόοδος καθώς και η θρησκευτική τους ζωή είναι συνυφασμένη με την ελληνική γλώσσα και γενικότερα με την Ελλάδα όσο κι αν αυτό ενοχλεί κάποιους… ΤΟΣΚΙΚΑ : Τα Τόσκικα είναι η νότια διάλεκτος της Αλβανικής γλώσσας.

Η διαχωριστική γραμμή ανάμεσα στα Τόσκικα και τα Γκέγκικα (δηλαδή τη βόρεια διάλεκτο) είναι ο Ποταμός Γενούσος (Σκούμπιν). Τα Τόσκικα είναι η βάση της τυποποιημένης μορφής της Αλβανικής γλώσσας.

Μια μεγάλη ομάδα τοσκικοφώνων ήταν στην Ελλάδα.

Αυτοί ήταν οι Τσάμηδες, που ζούσαν ως εξισλαμισμένοι Έλληνες κυρίως στην περιοχή της Θεσπρωτίας μέχρι την εκδίωξή τους από την Ελλάδα τη δεκαετία του 1940 λόγω της υποστήριξης τους σε Φασίστες Ιταλούς και Ναζί Γερμανούς.

Το όνομα Τοσκαρία χρησιμοποιείται στις περιοχές των Τόσκηδων ομιλητών της Αλβανίας, σε αντίθεση με τη βόρειο Γκεκαρία.

Τα πρότυπα αλβανικά βασίζονται στη τοσκική διάλεκτο, που ομιλείται στη Νότια Αλβανία.

Η γκεγκική διάλεκτος μιλιέται στη Βόρεια Αλβανία και επίσης από τους Αλβανούς του Κοσσυφοπεδίου.

Το παραδοσιακό σύνορο μεταξύ των δύο διαλέκτων είναι ο ποταμός Σκουμπίν.

Επιπρόσθετες διαφορές μεταξύ της Τοσκικής και της Γκεγκικής δημιουργήθηκαν αργότερα επειδή, από τον 11ο αιώνα (Βυζάντιο) και μετά, οι δύο διάλεκτοι εκτέθηκαν σε διαφορετική γλώσσα «κύρους» και lingua franca: η Τοσκική εκτέθηκε στην Ελληνική, αλλά η Γκεγκική στην Εκκλησιαστική Λατινική και στις ρωμανικές (νέολατινικές) γλώσσες της Αδριατικής (Βενετική, Δαλματική, Ιταλική κλπ). Η Tοσκική, όπως και η Ελληνική, σχηματίζει περιφραστικό παρακείμενο με βοηθητικό ρήμα μόνο το έχω, ενώ η Γκεγκική, όπως η Ιταλική και η Γαλλική, χρησιμοποιεί ως βοηθητικό το «έχω» για τα μεταβατικά ρήματα και το «είμαι» για τα αμετάβατα.

ΓΚΕΚΙΚΑ : Γκέγκηδες ονομάζονται τα μέλη της αλβανικής φυλής των Γκέγκηδων, που είναι εγκατεστημένοι στα βόρεια της Αλβανίας κοντά στα σύνορα με την άλλοτε Γιουγκοσλαβία.

Γενικότερα οι Γκέγκηδες διακρίνονται από τις άλλες αλβανικές φυλές και ανθρωπολογικά, πολύ δε περισσότερο από τα έθιμά τους και το γλωσσικό ιδίωμά τους.

Είναι γενικά μεγαλόσωμοι, ξανθοί, γαλανομάτες.

Ως προς τη θρησκεία τους, επί το πλείστον είναι μουσουλμάνοι και σ' ένα πολύ μεγάλο ποσοστό χριστιανοί καθολικοί, πλην όμως με πολύ χαμηλή θρησκευτική συνείδηση μεταξύ των δογμάτων.

Χαρακτηριστική επ΄ αυτού είναι η δημώδης παροιμία που αναφέρεται στην θρησκεία: Εκεί που βρίσκεται το σπαθί βρίσκεται και η πίστη (Ku është shpata është besa). Τα γκέκικα είναι μια από τις δύο σημαντικές διαλέκτους της αλβανικής γλώσσας.

Η άλλη διάλεκτος είναι τα Τόσκικα, τα οποία είναι η κύρια βάση της τυποποιημένης μορφής της αλβανικής.

Η διαχωριστική γραμμή μεταξύ αυτών των δύο διαλέκτων είναι ο Ποταμός Σκούμπιν (γεωγραφικά όρια). Τα γκέκικα ομιλιούνται στη Βόρεια Αλβανία η οποία είναι στο μεγαλύτερο μέρος της εξαιρετικά ορεινή και αραικοκατοικημένη περιοχή όπου η περιοχή αποτελείται κυρίως από χωριά και μικρές πόλεις.

Επίσης στα ΒΔ Σκόπια, στα σύνορα του Μαυροβουνίου, στο Κοσσυφοπέδιο και στα σύνορα του με την Σερβία. Στο Κοσσυφοπέδιο η Γκεγκική διάλεκτος της αλβανικής γλώσσας, πολλές φορές θεωρείται για πολιτικούς λόγους ως η Εθνική γλώσσα, καθαρά για πολιτικούς λόγους, και για να διαχωρίζεται από τα επίσημα Αλβανικά, δηλαδή την Τοσκική διάλεκτο που ομιλούνται κατά κύριο λόγο στο μεγαλύτερο μέρος της Αλβανίας.

Η γκεκική διάλεκτος της Βόρειας Αλβανίας ήταν η πρώτη που μελετήθηκε στα μέσα του 17ου αιώνα με τη μορφή λατινοαλβανικού λεξικού.

Η γραμματική της Αλβανικής της νότιας Αλβανίας μελετήθηκε για πρώτη φορά από τον σπουδαίο λογοτέχνη και γιατρό Ιωάννη Βηλαρά (1771-1823) που έγραψε τις μελέτες: «Στοιχεία Ελληνο-Αλβανικής Γραμματικής» και «Ελληνο-αλβανικοί Διάλογοι» με βάση την Τοσκική διάλεκτο.

Την ίδια περίπου εποχή γράφτηκε και το «Ελληνο-αλβανικό λεξικό» του Μάρκου Μπότσαρη.

Το 1822 τυπώθηκε στην Κωνσταντινούπολη η «Γραμματική της Τοσκικής διαλέκτου στα Ελληνικά» του Κ. Χριστοφορίδη και το 1866 τυπώθηκε επίσης στην Πόλη «Η Γραμματική της Ελληνικής στα Αλβανικά» του Σ. Οικονόμου. https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%91%CF%81%CE%B2%CE%B1%CE%BD%CE%AF%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%B1 https://www.protothema.gr/stories/article/1241183/i-istoria-tis-arvanitikis-glossas-arvanitika/AMP/ https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A4%CE%BF%CF%83%CE%BA%CE%B9%CE%BA%CE%AE_%CE%B4%CE%B9%CE%AC%CE%BB%CE%B5%CE%BA%CF%84%CE%BF%CF%82 https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%93%CE%BB%CF%8E%CF%83%CF%83%CE%B5%CF%82_%CF%84%CE%B7%CF%82_%CE%91%CE%BB%CE%B2%CE%B1%CE%BD%CE%AF%CE%B1%CF%82 https://smerdaleos.wordpress.com/2013/11/20/%CE%B7-%CE%B1%CE%BB%CE%B2%CE%B1%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CE%AE-%CE%B3%CE%BB%CF%8E%CF%83%CF%83%CE%B1/ https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%93%CE%BA%CE%AD%CE%B3%CE%BA%CE%B7%CE%B4%CE%B5%CF%82 https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%93%CE%BA%CE%B5%CE%B3%CE%BA%CE%B9%CE%BA%CE%AE_%CE%B4%CE%B9%CE%AC%CE%BB%CE%B5%CE%BA%CF%84%CE%BF%CF%82

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους