Original Post

Πλήρες Κείμενο:

Οι Καραγκούνηδες είναι οι γηγενείς κάτοικοι των πεδινών της δυτικής Θεσσαλίας, του κάμπου της Καρδίτσας, των Τρικάλων και των Φαρσάλων, και το όνομά τους κουβαλάει αιώνες ιστορίας πάνω στη γη που καλλιέργησαν ως κολίγοι.

Η ετυμολογία της λέξης έχει απασχολήσει πολύ, καθώς ο Αλέξανδρος Φιλαδελφεύς και ο Νικόλαος Γεωργιάδης την αποδίδουν στη μέλαινα διφθέρα, δηλαδή στη μαύρη γούνα που φορούσαν οι βοσκοί και οι αγρότες του κάμπου για να αντέχουν στο κρύο και τη λάσπη, ενώ ο Αντώνης Ρίζος υποστηρίζει ότι η προέλευση είναι καθαρά τουρκική και ο Γιώργης Έξαρχος προσθέτει άλλες δύο εκδοχές, μία από το καρά που σημαίνει μαύρος και το Γιουνάν που σημαίνει Έλληνας και μία από τη βλάχικη λέξη Γκερκούνιοι που σήμαινε Έλληνες και εξελίχθηκε σε Γκαρκούνοι.

Ο ίδιος ο Ρίζος διατύπωσε τη θεωρία ότι οι Καραγκούνηδες της νοτιοδυτικής Θεσσαλίας είναι εξελληνισμένοι Αρβανίτες που εγκαταστάθηκαν εκεί στις αρχές του 14ου αιώνα, άποψη με την οποία διαφωνεί έντονα η έρευνα της Σοφίας Αλευρά-Κόκκαλη που με ανθρωπολογικά και ιστορικά στοιχεία τους θεωρεί ένα από τα αρχαιότερα ελληνικά φύλα της Θεσσαλίας, χωρίς καμία σχέση με αλβανικά ή αρβανιτοβλάχικα στοιχεία.

Πρέπει μάλιστα να διαχωριστούν από τους ομώνυμους βλαχόφωνους Καραγκούνηδες ή Αρβανιτόβλαχους της Ακαρνανίας, οι οποίοι αυτοαποκαλούνται Ρμένοι και έχουν εντελώς διαφορετική καταγωγή και γλώσσα.

Στην ουσία, όπως έχουν γράψει ο Εζέ, ο Ανδρέας Καρκαβίτσας, ο Δημήτρης Αναστασόπουλος, ο Μ. Καραγάτσης και ο Μανόλης Τριανταφυλλίδης, ο όρος Καραγκούνης ταυτίστηκε με τον πεδινό αγρότη, με τον κολίγο του θεσσαλικού κάμπου.

Για αιώνες ζούσαν μέσα στο σύστημα των τσιφλικιών. Επί Οθωμανικής Αυτοκρατορίας η γη ανήκε σε Τούρκους μπέηδες και αγάδες, ενώ οι Καραγκούνηδες την καλλιεργούσαν δίνοντας το ένα τρίτο ή και το μισό της σοδειάς ως μίσθωμα και ζώντας σε καλύβια γύρω από το κονάκι του τσιφλικά, σε μια σχέση εξάρτησης που κληρονομούταν από πατέρα σε γιο.

Όταν η Θεσσαλία προσαρτήθηκε στο ελληνικό κράτος το 1881, η προσδοκία τους ήταν πως η γη θα μοιραζόταν σε αυτούς που τη δούλευαν.

Αυτό δεν συνέβη.

Με βάση διεθνείς συμφωνίες και με την εφαρμογή του βυζαντινορωμαϊκού δικαίου αντί του οθωμανικού που αναγνώριζε κάποια δικαιώματα νομής στους καλλιεργητές, τα περίπου 6 εκατομμύρια στρέμματα, δηλαδή τα δύο τρίτα της καλλιεργήσιμης γης της Θεσσαλίας, πουλήθηκαν σε πλούσιους Έλληνες της διασποράς και σε τραπεζίτες από την Κωνσταντινούπολη και την Αθήνα.

Έτσι οι Τούρκοι τσιφλικάδες αντικαταστάθηκαν από Έλληνες τσιφλικάδες και οι Καραγκούνηδες έμειναν ξανά κολίγοι, τώρα όμως πολίτες ανελεύθεροι σε ελεύθερη χώρα, με επιστάτες ακόμα σκληρότερους που απαιτούσαν υψηλότερα μισθώματα και τους έδιωχναν από τα χωράφια αν διαμαρτύρονταν.

Η ζωή τους ήταν δεμένη με τον κάμπο, με το σιτάρι, το βαμβάκι και τα πρόβατα, με τη βαριά φορεσιά της Καραγκούνας, το περίτεχνο κέντημα και το κεφαλομάντηλο, και με τον χορό τους, τον καραγκούνικο συρτό στα τρία.

Η πίεση κορυφώθηκε στις αρχές του 20ού αιώνα, όταν οργανώθηκαν σε αγροτικούς συλλόγους και ζήτησαν απαλλοτρίωση.

Η κορύφωση ήρθε στις 6 Μαρτίου του 1910 στο Κιλελέρ, όταν χιλιάδες κολίγοι από όλο τον κάμπο ξεκίνησαν για το μεγάλο συλλαλητήριο της Λάρισας και συγκρούστηκαν με τη χωροφυλακή στον σιδηροδρομικό σταθμό, όπου οι χωροφύλακες πυροβόλησαν εν ψυχρώ και άφησαν νεκρούς αγρότες.

Η εξέγερση απλώθηκε αμέσως σε όλη τη Θεσσαλία και έμεινε στην ιστορία ως η αρχή του τέλους του τσιφλικιού.

Λίγα χρόνια μετά, με τις μεταρρυθμίσεις του Ελευθερίου Βενιζέλου από το 1917 και την οριστική διανομή με την προσφυγική αποκατάσταση μετά το 1923, τα τσιφλίκια απαλλοτριώθηκαν και οι Καραγκούνηδες έγιναν για πρώτη φορά νοικοκυραίοι στο ίδιο χώμα που οι πρόγονοί τους καλλιεργούσαν για αιώνες ως ξένοι. Άννα Δανάλη

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους