Original Post

Πλήρες Κείμενο:

«Ο άνθρωπος είναι καταδικασμένος να ζει ελεύθερος» ...Κανείς πάντως δεν μπορεί να αρνηθεί, ούτε και οι ίδιοι, ότι οι άθεοι έχουν τεράστιο πρόβλημα με την ελευθερία.

Αυτό προκύπτει από συγκεκριμένες απόψεις που υποστήριξαν κατά καιρούς ορισμένοι από τους πιο σημαντικούς εκπροσώπους του αθεϊσμού.

Ένας από αυτούς είναι και ο... γνωστός σε όλους φιλόσοφος και μέγας άθεος του 20ου αιώνα Ζαν Πωλ Σάρτρ, ο οποίος στην προσπάθεια του να πείσει τον εαυτό του πρώτα κι έπειτα και τους άλλους ότι τάχα είναι ελεύθερος, είπε την περίφημη εκείνη φράση: «ο άνθρωπος είναι καταδικασμένος να ζει ελεύθερος!», χωρίς κατά βάθος να ξέρει και ο ίδιος τι ακριβώς εννοούσε μ' αυτό.

Αν θελήσομε να προσεγγίσομε κάπως περισσότερο την, ας πούμε, φιλοσοφική αυτή ρήση του Σάρτρ, θα καταλήξομε στις ακόλουθες σκέψεις: Με απόλυτη σχεδόν βεβαιότητα θα λέγαμε ότι αυτή η φράση περιέχει μια κραυγαλέα λογική αντίφαση.

Ο όρος «καταδικάζω» έχει την έννοια ότι επιβάλλω σε κάποιον ένα κακό ως ανταπόδοση κάποιου άλλου κακού που αυτός διέπραξε.

Επομένως εξ ορισμού η καταδίκη περιέχει την κατάφαση σε κάποιο αντισταθμιστικό κακό σε συνδυασμό με την εκφορά απαξιωτικής κρίσης για τον καταδικαζόμενο.

Γι' αυτό καταδίκη σε κάποιο καλό δεν νοείται, ούτε μπορεί να εκφέρεται ευνοϊκή κρίση με καταδικαστικούς όρους! Αλλιώς θα πρόκειται για λογική αντίφαση.

Η ελευθερία τώρα ανέκαθεν και από όλους τους ανθρώπους, πιστούς και άπιστους, θεωρείται αντικειμενικώς ως καλό για τον άνθρωπο.

Αυτό σημαίνει όχι μόνο φορμαλιστικά, αλλά και ουσιαστικά ότι καταδίκη και ελευθερία δεν συμβιβάζονται λογικώς.

Μόνο αρνητικά η καταδίκη είναι συμβατή με την ελευθερία ως επάγουσα την στέρηση της.

Καταδίκη σε ελευθερία δεν νοείται.

Αντιθέτως καταδίκη σε στέρηση της ελευθερίας τείνει να καταστεί το κύριο περιεχόμενο της καταδικαστικής κρίσης! Η ελευθερία εξ ορισμού δεν προστάζεται, ούτε βεβαίως επιβάλλεται εξαναγκαστικώς.

Κανένας δεν μπορεί να υποχρεώσει κάποιον να ζει ελεύθερος.

Η απελευθέρωση των δούλων ποτέ δεν θεωρήθηκε ως ποινή, αλλά ως «έπαθλον» αυτών.

Απελευθερωτική καταδίκη δεν νοείται.

Το «ελευθέρως ζην» ανάγεται αποκλειστικώς στη βούληση του ανθρώπου και δεν επιβάλλεται ούτε εξαναγκάζεται άνωθεν ή έξωθεν! Είμαι ελεύθερος επειδή είμαι άνθρωπος και όχι επειδή μου το επιβάλλουν άλλοι.

Ο πραγματικά ελεύθερος δεν ανέχεται την αναγκαστική ελευθερία! Επομένως η φράση αυτή του Σάρτρ «ο άνθρωπος είναι καταδικασμένος να ζει ελεύθερος» ως συνιστώσα λογική αντίφαση, είναι λογικώς απορριπτέα.

Αν τώρα προχωρήσομε παραπέρα την επεξεργασία κατά κάποιον τρόπο της ρήσεως αυτής του Σάρτρ, θα πρέπει να τον ρωτήσομε ποιός κατεδίκασε τον άνθρωπο στο ελευθέρως ζην, όπως πιστεύει και διακηρύττει ο ίδιος; Ο Σάρτρ δεν απαντά στο βασικό αυτό ερώτημα, γι' αυτό είμαστε υποχρεωμένοι οι ίδιοι να απαντήσομε με διάφορες υποθέσεις, οι οποίες θα μπορούσαν να συζητηθούν τουλάχιστον, αν όχι και να υιοθετηθούν κάποιες από αυτές από τον Σάρτρ.

Αν λοιπόν υποθέσομε ότι ο Σάρτρ εννοεί τον Θεόν ως τον υπαίτιο της καταδίκης του ανθρώπου στο «ελευθέρως ζην», τότε, όπως, αντιλαμβανόμαστε όλοι, τα πράγματα για τους άθεους, και βεβαίως για τον ίδιο τον Σάρτρ, περιπλέκονται.

Κι αυτό επειδή Θεός για τους άθεους και τον κορυφαίο ομοϊδεάτη τους Σάρτρ δεν υπάρχει.

Επομένως με βάση την αθεϊστική αντίληψη του Σάρτρ αποκλείεται να είναι ο Θεός εκείνος που κατεδίκασε τον άνθρωπο σε ελευθερία! Ας δούμε όμως το πράγμα γενικώτερα.

Οι αρχαίοι πίστευαν, οι περισσότεροι τουλάχιστον από τους φιλοσόφους τους, ότι ο Θεός έπλασε τον άνθρωπο ελεύθερο, «ελευθέρους αφήκεν πάντας ο Θεός, ουδένα δούλον η φύση πεποίηκεν», διεκήρυττε ο Αλκιδάμας.

Αυτό σημαίνει ότι ο Θεός δεν κατεδίκασε τον άνθρωπο σε ελευθερία, αλλά ότι ανέχθηκε να ζει «εν ελευθερία». Υπάρχει βεβαίως και ο Αριστοτέλης, ο οποίος διεκήρυττε ότι οι άνθρωποι γεννώνται άλλοι ελεύθεροι και άλλοι δούλοι και επομένως η κατάσταση της ελευθερίας είναι φυσική επιλογή: «ότι μεν ουν είσι φύσει τινές οι μεν ελεύθεροι οι δε δούλοι, φανερόν» (Ρητορική 1255α). Η άποψη αυτή του Αριστοτέλη είναι βεβαίως εσφαλμένη, διότι το ορθόν είναι ότι όλοι οι άνθρωποι είναι «φύσει ελεύθεροι», όπως ακριβώς πρέσβευε ο Αλκιδάμας και βεβαίως δεχόμεθα πλέον οι πάντες ομοφώνως σήμερα.

Επομένως ούτε από τον Αριστοτέλη μπορούμε να οδηγηθούμε σε καταδίκη του ανθρώπου από τη Φύση να ζει ελεύθερος, επειδή, όπως είπαμε ήδη παραπάνω, η φυσική κατάσταση της ελευθερίας δεν σημαίνει υποχρεωτική καταδίκη στο «ελευθέρως ζην». Ο χριστιανισμός τέλος διδάσκει ότι ο Θεός δημιούργησε τον άνθρωπο ως ελεύθερον ον και του χάρισε το αυτεξούσιον, δηλαδή το πράττειν ελευθέρως.

Αυτό προκύπτει από την δημιουργία του ανθρώπου «κατ' εικόνα» Θεού, που σημαίνει ότι η ελευθερία του ανθρώπου είναι οργανικώς συνδεδεμένη με την οντολογική του ύπαρξη, όπως αλλού παραπάνω τονίσαμε.

Η αναγωγή αυτή όμως της ελευθερίας του ανθρώπου στην εικόνα του Θεού δεν έχει την έννοια της «καταδίκης» του ανθρώπου σε αναγκαστική ελευθερία, αλλά εκφράζει τη Χάρη του Θεού προς τον άνθρωπο, ώστε μόνο ως δώρο του Θεού νοείται πλέον η ελευθερία.

Επομένως ο Θεός δεν κατεδίκασε τον άνθρωπο σε ελευθερία, αλλά τον εχαρίτωσε με ελευθερία! Έτσι λοιπόν το βασικό ερώτημα προς τον Σάρτρ ποιός κατεδίκασε τον άνθρωπο να ζει ελεύθερος παραμένει αναπάντητο, πράγμα που σημαίνει τελικά ότι η φράση του «ο άνθρωπος είναι καταδικασμένος να ζει ελεύθερος» δεν είναι παρά ένα φανταχτερό φιλοσοφικό πυροτέχνημα, που έσκασε κι έσβησε όπως όλα τα πυροτεχνήματα, που δεν διαρκούν παρά λίγα μόνο δευτερόλεπτα! (Βασίλειος Ευτ. Νικόπουλος, Πρόεδρος Αρείου Πάγου ε.τ. Δ.Ν., "Η δυστυχία του να είσαι άθεος", εκδ.Αρμός, σελ.166-169)

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους