Original Post

Πλήρες Κείμενο:

Ο δρόμος προς τ' άστρα περνά από την Κόλαση. Ο τίτλος του άρθρου μου, σήμερα στον Ριζοσπάστη.

Περισσότερους από επτά αιώνες μετά, το πιο εύκολο θα ήταν να τιμήσουμε τον Δάντη Αλιγκιέρι, ως ένα ακίνδυνο μνημείο του παγκόσμιου πολιτισμού.

Να μιλήσουμε για τον μεγάλο ποιητή, για τον πατέρα της ιταλικής γλώσσας, για τη Θεία Κωμωδία, να παραθέσουμε μερικούς στίχους και να τον ξαναβάλουμε προσεκτικά στο ράφι.

Μόνο που ο Δάντης - που πέθανε στις 14 Σεπτεμβρίου του 1321, στη Ραβέννα - δεν βολεύεται εύκολα στα ράφια.

Είναι πολλά τα «γιατί». Γιατί η Θεία Κωμωδία δεν είναι απλώς ένα μεταφυσικό ταξίδι στον άλλο κόσμο.

Είναι μια ανελέητη ακτινογραφία της εξουσίας, ένα οργισμένο πολιτικό και ηθικό κατηγορητήριο για αυτόν τον κόσμο, για τη διαφθορά των κρατούντων, την απληστία, τη συσσώρευση πλούτου, την υποκρισία, την προδοσία, την κοινωνική αδικία.

Και κυρίως, γιατί είναι η αφήγηση μιας περιπετειώδους και ματωμένης πορείας.

Ο άνθρωπος πρέπει πρώτα να κατέβει μέχρι τον πυρήνα της Κόλασης, να κοιτάξει κατάματα την πραγματικότητα, για να μπορέσει ύστερα να αναζητήσει τον δρόμο προς τα πάνω. Ο Δάντης γνώριζε καλά τι σημαίνει να συνθλίβεσαι από την εξουσία.

Πολιτικά ενεργός στη Φλωρεντία, βρέθηκε στη δίνη των συγκρούσεων της εποχής του, καταδικάστηκε το 1302 και εξορίστηκε.

Δεν ξαναγύρισε ποτέ στην πόλη του.

Αν επέστρεφε, χωρίς να δεχθεί τους ταπεινωτικούς όρους που του επέβαλαν, τον περίμενε ακόμη και η πυρά.

Εζησε περιπλανώμενος, εξαρτημένος από ξένες αυλές και προστάτες.

Δεν έγραψε για την εξορία από απόσταση.

Την έζησε.

Οπως έζησε την πολιτική σύγκρουση, την ήττα, την ανασφάλεια, την ταπείνωση.

Ισως γι' αυτό η Κόλασή του δεν είναι μια αφηρημένη κατασκευή.

Είναι γεμάτη ανθρώπους της εποχής του.

Πολιτικούς, τραπεζίτες, κληρικούς, άρχοντες, απατεώνες, τοκογλύφους, φιλάργυρους διεφθαρμένους αξιωματούχους.

Αυτούς που έκαναν την εξουσία προσωπικό προνόμιο, που μετέτρεψαν το δημόσιο αξίωμα σε εργαλείο συμφέροντος, που κατασκεύαζαν την αλήθεια, ανάλογα με το ποιος πλήρωνε το τίμημά της. Ο Δάντης κάνει κάτι εξαιρετικά τολμηρό.

Παίρνει από τις πλατείες, τα παλάτια και τα συμβούλια εκείνους που φορούν πολυτελή ενδύματα, κατέχουν αξιώματα και απαιτούν σεβασμό και κατά τη δική του ποιητική και ηθική κρίση, τους παραδίδει γυμνούς εκεί που πραγματικά ανήκουν, στην κρίση της Ιστορίας.

Κάνει αυτό που πρέπει δηλαδή, δεν αναζητά έναν συμπαθέστερο διάβολο για να διαχειριστεί την κατάσταση. ■Η «Κόλαση» του 21ου αιώνα Αν ο Δάντης έστηνε σήμερα τους κύκλους της Κόλασής του, φοβάμαι πως θα χρειαζόταν πολύ πιο μεγάλο οικόπεδο.

Γιατί η Κόλαση του 21ου αιώνα έχει τεράστια ποικιλία από - ...φαντασμαγορικής εμβέλειας - εφιάλτες και δεν έχει καμία ανάγκη από φανταστικούς δαίμονες.

Εχει πολλούς και πραγματικούς.

Και κάπου εδώ, αρχίζει η επικίνδυνη επικαιρότητά του.

Η σημερινή Κόλαση εκτός από βασανιστήρια έχει και σουρεαλισμό. ●Διαθέτει πολέμους που μεταδίδονται ζωντανά στις οθόνες μας και λαούς που σφαγιάζονται για δρόμους Ενέργειας, γεωπολιτικούς ανταγωνισμούς, αγορές και κέρδη, ενώ οι κυβερνήσεις που τροφοδοτούν την πολεμική μηχανή ορκίζονται ταυτόχρονα στην «ειρήνη». ●Εχει παιδιά θαμμένα κάτω από ερείπια και πρόσφυγες πνιγμένους σε περιοχές, που -κατά τα άλλα - διαφημίζονται ως τουριστικοί παράδεισοι. ●Εχει τεράστια ποσά για εξοπλισμούς και πολεμικές δαπάνες, την ώρα που για νοσοκομεία, σχολεία, κοινωνική προστασία και αντιπλημμυρικά έργα το ταμείο εμφανίζεται μονίμως μείον. ●Εχει πρόσφυγες και μετανάστες που ξεριζώνονται από πολέμους, φτώχεια και εκμετάλλευση και ύστερα αντιμετωπίζονται ως αριθμοί, «ροές» και πρόβλημα που πρέπει να εξαφανιστεί από τα μάτια των ευημερούντων. ●Εχει εργαζόμενους που φεύγουν το πρωί για το μεροκάματο και δεν ξέρουν αν θα επιστρέψουν.

Κι όταν συμβεί το έγκλημα, αρχίζει η γνωστή φιλολογία του «ανθρώπινου λάθους», της «κακιάς στιγμής», του «μεμονωμένου περιστατικού». Αυτή που ποτέ δεν φταίει η εντατικοποίηση, η έλλειψη προσωπικού και τα ανεπαρκή μέτρα προστασίας.

Ποτέ η λογική που μετρά την ασφάλεια ως κόστος και το κέρδος ως υπέρτατο νόμο. ●Υπάρχει και σήμερα, ο κύκλος της φτώχειας, μέσα στον παραγόμενο πλούτο.

Ανθρωποι που ενώ εργάζονται, παραμένουν φτωχοί.

Νέοι που στα τριάντα και στα σαράντα τους δεν μπορούν να αποκτήσουν σπίτι.

Συνταξιούχοι που μετρούν ευρώ και χάπια.

Κι από την άλλη, κέρδη επιχειρηματικών ομίλων που σπάνε το ένα ρεκόρ μετά το άλλο.

Και πιο κάτω ο κύκλος για εκείνους που μιλούν για ειρήνη, ενώ εξοπλίζουν πολέμους, για όσους μιλούν για «πράσινη ανάπτυξη» την ώρα που βουνά, ακτές και δάση παραδίδονται στην κερδοφορία, για εκείνους που ονομάζουν «ευελιξία» την εργασιακή ανασφάλεια, «μεταρρύθμιση» την αφαίρεση δικαιωμάτων, «δημοσιονομική υπευθυνότητα» τις περικοπές από τους πολλούς και «κίνητρα ανάπτυξης» τα προνόμια των λίγων.

Και βέβαια δεν λείπει κι ένας ιδιαίτερα ευρύχωρος κύκλος, για τους υποκριτές. ■Η «Δαντική» εικόνα του σήμερα Αυτή είναι ίσως η πιο Δαντική εικόνα της εποχής μας, η αφθονία και η στέρηση να κατοικούν στην ίδια πόλη, στον ίδιο δρόμο, καμιά φορά στο ίδιο κτίριο.

Στη δική μας εποχή, επιχειρούν συστηματικά να μας πείσουν ότι δεν υπάρχει έξοδος. ●Οτι το μόνο που μπορούμε να κάνουμε είναι να διαλέγουμε κάθε τόσο έναν καλύτερο διαχειριστή της ίδιας Κόλασης. ●Οτι οι πόλεμοι είναι αναπόφευκτοι, οι ανισότητες φυσικές κι οι αγορές έχουν νόμους, περίπου όπως η βαρύτητα. ●Οτι πάντα θα υπάρχουν άνθρωποι που περισσεύουν, εργαζόμενοι που θα ζουν χειρότερα από τους γονείς τους, πρόσφυγες, άστεγοι, φτωχοί.

Μόνο που πίσω από κάθε «αναπόφευκτο» υπάρχουν συμφέροντα.

Οι πόλεμοι έχουν εκείνους που τους πληρώνουν και εκείνους που κερδίζουν από αυτούς.

Η ακρίβεια έχει εκείνους που τη βιώνουν στο ταμείο του σούπερ μάρκετ και εκείνους που ανακοινώνουν κέρδη.

Η ενεργειακή φτώχεια έχει νοικοκυριά που φοβούνται τον λογαριασμό και ομίλους που μοιράζουν μερίσματα.

Η ανάπτυξη έχει τάξεις.

Και η κρίση επίσης.

Ακριβώς εδώ βρίσκεται η συγκλονιστική διαλεκτική δύναμη του Δάντη.

Δεν παρακάμπτει την Κόλαση.

Δεν ψάχνει κάποιον εύκολο δρόμο προς τον Παράδεισο.

Πρέπει πρώτα να φτάσει μέχρι κάτω, στην ουσία της πραγματικότητας.

Να γνωρίσει, να καταλάβει, να ξεχωρίσει την αιτία από το αποτέλεσμα, τον θύτη από το θύμα, την αλήθεια από την επίσημη εκδοχή της. ●Η κάθοδος είναι πράξη γνώσης.

Και χωρίς γνώση της πραγματικότητας, δεν υπάρχει δυνατότητα ανατροπής της.

Καμιά κοινωνία δεν αλλάζει, αν αρνείται να κοιτάξει τις αντιθέσεις της.

Αν συζητά για την ακρίβεια, χωρίς τα κέρδη.

Για τον πόλεμο, χωρίς τους ανταγωνισμούς που τον γεννούν.

Για τα εργατικά δυστυχήματα, χωρίς τις συνθήκες εργασίας.

Για την εμπορευματοποίηση της Υγείας, χωρίς να αγγίζει το κέρδος. ●Ο Δάντης κατεβαίνει στην Κόλαση, για να μπορέσει να βγει.

Και αυτή είναι η σπουδαία και αισιόδοξη πλευρά ενός έργου, που συχνά θυμόμαστε μόνο για τα σκοτάδια του.

Η «Κόλαση» όμως τελειώνει με τον Δάντη και τον Βιργίλιο να ξαναβγαίνουν και να αντικρίζουν τ' άστρα.

Το «Καθαρτήριο» τελειώνει με το βλέμμα στραμμένο στα άστρα.

Η κίνηση του έργου είναι ανοδική.

Από το σκοτάδι στη γνώση και από τη γνώση στη δυνατότητα υπέρβασης. ●Ισως γι' αυτό ο Δάντης εξακολουθεί να είναι τόσο σύγχρονος.

Γιατί μας έμαθε ότι δεν επιλέγεις κάποιον λιγότερο οδυνηρό κύκλο, θεωρώντας τον «ρεαλιστική λύση». Οτι ο δρόμος προς τ' άστρα δεν είναι εύκολος και ασφαλώς δεν είναι ατομικός.

Δεν υπάρχει προσωπικό ασανσέρ που να σε βγάζει από την κοινωνική Κόλαση.

Δεν αρκεί να την περιγράφεις, να αγανακτείς γι' αυτήν και κάθε τόσο να αλλάζεις εκείνους που τη διαχειρίζονται.

Το θέμα είναι να βγεις από αυτήν.

Η έξοδος κατακτιέται συλλογικά, με οργάνωση, αλληλεγγύη, σύγκρουση, διεκδίκηση, με έναν λαό που παύει να παρακολουθεί τη ζωή του από την κερκίδα και αποφασίζει να γίνει πρωταγωνιστής της. ■ Η επίκαιρη πολιτική κληρονομιά του Δάντη Επτά αιώνες μετά τον θάνατο του εξόριστου Φλωρεντινού, ίσως αυτή να είναι η πιο πολιτική ανάγνωση, αλλά και το πιο ζωντανό μήνυμα της Θείας Κωμωδίας.

Ισως εδώ να βρίσκεται και η πιο επίκαιρη πολιτική κληρονομιά του.

Γιατί, όσο κι αν μας ζητούν να πιστέψουμε ότι δεν υπάρχει έξοδος από τον εφιάλτη, κανένας εφιάλτης δεν είναι αιώνιος, όταν εκείνοι που ζουν μέσα του, καταλάβουν ότι έχουν τη δύναμη να τον διαλύσουν.

Οσο για τα άστρα του Δάντη, δεν είναι μια παρηγοριά για μια καλύτερη ζωή, μετά θάνατον.

Είναι η απαίτηση να φτιάξουμε έναν καλύτερο κόσμο, τώρα, εδώ! Εκείνος κατέβηκε ως τον πάτο, για να καταφέρει να ανέβει.

Εμείς έχουμε μείνει αρκετά στους κύκλους της δικής μας Κόλασης.

Ωρα να ψάξουμε την έξοδο.

Γιατί στο τέλος του σκοτεινότερου ταξιδιού, υπάρχει πάντα εκείνη η συγκλονιστική δυνατότητα, που η εξουσία φοβάται περισσότερο απ' όλες. Το να ξαναβγούμε και να δούμε τ' άστρα.

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους