Original Post

Πλήρες Κείμενο:

Μια ολοκληρωμένη (σχεδόν) πρόταση ταινιών από το 49ο Φεστιβάλ Δράμας Επιφυλασσόμενος να γράψω πολύ σύντομα μια συνολική εκτίμηση του Φεστιβάλ Δράμας και των τάσεων που αναδεικνύονται μέσα από αυτό, ετοίμασα μια λίστα (κριτική) ταινιών που θεωρώ ότι αξίζει να ιδωθούν, ακριβώς επειδή δεν υποκύπτουν στον κανόνα των σοβαρών αφηγηματικών σφαλμάτων, ή της ανεκδοτολογίας.

Αντίθετα, πρόκειται για ταινίες που είναι, ή τουλάχιστον προσπαθούν να είναι, ολοκληρωμένα κινηματογραφικά έργα, χωρίς αφηγηματική προχειρότητα ή σχετική κενότητα στη θεματική τους.

Αυτό, άλλωστε, διαφαίνεται ως το μόνιμο πρόβλημα του ελληνικού σινεμά, το οποίο, ενώ έχει κατακτήσει την τεχνική αρτιότητα, δεν δίνει το βάρος που χρειάζεται ώστε μια κινούμενη εικόνα να είναι κάτι παραπάνω.

Να αποτελεί κινηματογραφική πρόταση και, κάτι ακόμη πιο αναγκαίο, καλλιτεχνική χειρονομία (γεγονός όλο και πιο σπάνιο). • Κάποιες ταινίες δεν έχω προλάβει ακόμη να τις δω, εξού και οι ενδεχόμενες ελλείψεις. • Οι ταινίες παρατίθενται με βάση την επίσημη λίστα του φεστιβάλ και όχι αξιολογικά. • Η πλατφόρμα για online θέαση θα κλείσει τη Δευτέρα 14/9 στις 21:00. Ελληνικό Διαγωνιστικό ➤ All the Love in My Body της Carmen Baltzar Το γεγονός ότι πρόκειται κυρίως για ξένη παραγωγή (και άρα για ταινία που είχε στη διάθεσή της μεγαλύτερη χρηματοδότηση σε σχέση με άλλες) παίζει καθοριστικό ρόλο στο τελικό αποτέλεσμα.

Ωστόσο, ένα από τα κριτήρια με τα οποία οφείλουμε να κρίνουμε μια ταινία είναι ακριβώς το τι κάνει ένας/μία δημιουργός με τα χρήματα που έχει στη διάθεσή του/της.

Εδώ βλέπουμε ένα συγκινητικό πορτρέτο δύο ανήλικων κοριτσιών Ρομά και της αδιαφορίας που επιδεικνύει ο προνομιούχος (ή εκείνος που έχει μάθει να θεωρεί τον εαυτό του προνομιούχο) υπόλοιπος και λευκός πληθυσμός της χώρας μας.

Αν και η συγκίνηση και ο διδακτισμός πηγαίνουν χέρι-χέρι, οι αξίες που παράγει η ταινία μπορούν να βοηθήσουν ένα εφηβικό κοινό (που υπάρχει και αυτό) να αντιληφθεί τον διευρυμένο και βαθιά ριζωμένο ρατσισμό που κυριαρχεί στην κοινωνία μας.

Το τραγικό είναι ότι πρόκειται για μυθοπλαστική απόδοση μιας πραγματικής ιστορίας. Άγνωστης.

Άγνωστης, ακριβώς επειδή τα θύματά της δεν ήταν, με τα πρότυπα των δυτικών «κανονικά». ➤ Μια Μικρή Ιστορία Αντίστασης. Ιουλία Μπίμπα του Διαμαντή Αναστασιάδη Θραυσματική αφήγηση της συλλογικής μας μνήμης και, ταυτόχρονα, μια καθαρά κινηματογραφική χειρονομία προς τη σύγχρονη ελληνική πολιτική ιστορία, η οποία αποτελεί μια ανοιχτή υπεράσπιση της αντιστασιακής δράσης του ελληνικού λαού κατά την περίοδο της Κατοχής, μέσα από ένα ξεχασμένο (καθώς πρωταγωνίστρια γυναίκα) ιστορικό περιστατικό της.

Η ταινία διαθέτει έντονα σύμβολα, τα οποία κουβαλάνε βαρύ συγκινησιακό φορτίο, ενώ οι σαφείς κινηματογραφικές αναφορές (σε αντίθεση με το συνηθισμένο στο ελληνικό σινεμά new age ξεπατίκωμα ξένων τάσεων, με αποκλειστικό στόχο την αναγνώριση στα διεθνή φεστιβάλ) παραπέμπουν και καλώς στον Κανελλόπουλο και τον Αγγελόπουλο.

Εντυπωσιακό ασπρόμαυρο, οργανικά αναγκαίο. ➤ ΤΡΥΠΕΣ του Πέτρου Καλφαμανώλη Μια ταινία που σίγουρα περνάς καλά όσο τη βλέπεις, χάρη στο στήσιμο του χώρου, στους ιδιαίτερους χαρακτήρες, στο χιούμορ και τους έξυπνους διαλόγους που προωθούν την εξέλιξή της.

Ωστόσο, ακριβώς εδώ επανέρχεται το αρχικό κριτικό σχόλιο που έκανα στην αρχή: το να ξεπατικώνουμε ανοιχτά ολόκληρα κινηματογραφικά είδη (ή, σωστότερα, το προσωπικό ύφος ξένων σκηνοθετών) μπορεί να μας κάνει καλούς τεχνίτες, όχι όμως απαραίτητα δημιουργούς.

Ένα ελληνικό western θα είχε πραγματικό ενδιαφέρον αν εδραζόταν έστω σε κάποιο ελληνικό στοιχείο, ώστε να αφορά και να επιδρά στην εδώ τέχνη και στο εδώ κοινό και όχι να λειτουργεί απλώς ως εργαλείο που θα χρησιμοποιηθεί ως διαβατήριο για εργασία στο εξωτερικό.

Οι αδελφοί Κοέν έγιναν αυτό που είναι επειδή, από την αρχή, απέκτησαν ολόδικό τους προσωπικό ύφος και ολοδικές τους ανησυχίες. ➤ Αρκάνσας του Γιάννη Καρπούζη Μπορεί ένα αρκετά πολυπαιγμένο θέμα στην ελληνική κινηματογραφική παράδοση, όπως τα «σκυλάδικα», η μυθολογία και η κουλτούρα τους, να αποκτήσει έναν μη νοσταλγικό και μη ανεκδοτολογικό χαρακτήρα; Μπορεί να μετατραπεί, μέσα από εναλλακτικές οπτικές αναφορές, σε κάτι ταυτόχρονα μυστηριακό και ειρωνικό, αλλά και σε ένα μωσαϊκό της γενιάς που ματαιώθηκε (από την κρίση έως σήμερα); Ο δημιουργός καταφέρνει να μην κάνει μια «λαϊκή» ταινία για το «λαϊκό», αλλά να διοχετεύσει το θέμα του σε μια εναλλακτική αισθητική παράδοση, ώστε κατ’ επέκταση να το αποδομήσει.

Οι έντονες δόσεις χιούμορ στους διαλόγους αποτελούν σεναριακή αρετή, την ίδια στιγμή που η συχνά απόκοσμη και θλιβερή ατμόσφαιρα στα πρόσωπα των χαρακτήρων, σχολιάζουν μια ολόκληρη κουλτούρα.

Μια κουλτούρα που, όπως στο έργο έτσι και στην πραγματικότητα, αποτελεί μια επιφάνεια, μια κρούστα που επικαλύπτει ένα επισφαλές σύστημα «αξιών» και μια αδιέξοδη, σκληρή πραγματικότητα.

Ο φαινομενικά συλλογικός χώρος (εδώ τα «μπουζούκια») κρύβει απλώς ένα σύνολο απομονωμένων, μοναχικών και αλλοτριωμένων ατόμων και ματαιώσεων.

Ο σκηνοθέτης, έχοντας ήδη δοκιμαστεί επιτυχώς στο πειραματικό και πιο προσωπικό σινεμά, κρατά στοιχεία από αυτό και τολμά μια δοκιμή στο πεδίο του πιο αφηγηματικού κινηματογράφου.

Του αποδίδουμε το θάρρος της προσπάθειας, αλλά και την ιδιαίτερη ικανότητα της υλοποίησης, καθώς αποφεύγοντας το οικονομίδικο σινεμά, καταφέρνει να παρουσιάσει σε ένα τετριμμένο θέμα, ένα προσωπικό ύφος και βλέμμα. ➤ The Great Organ των Ρωξάνης Κριμίζη και Μιχάλη Κίμωνα Ίσως η πιο ολοκληρωμένη αφηγηματικά ταινία του φεστιβάλ.

Το λέω με πλήρη επίγνωση, καθώς, όπως ανέφερα και προλογικά, η προχειρότητα είναι δυστυχώς ο κανόνας στον τρόπο με τον οποίο η δραματουργία και ο έλεγχος των κινηματογραφικών εργαλείων παράγουν έργα αντί για ασκήσεις ύφους.

Οι δημιουργοί αυτής της ταινίας γνωρίζουν τι θέλουν να πουν και, κυρίως, πώς θέλουν να το πουν.

Έχουν πλήρη έλεγχο των εκφραστικών εργαλείων του σινεμά, από την ηχητική επένδυση έως και την τελευταία λεπτομέρεια της πλανοθεσίας.

Ο ρυθμός είναι ήπιος και σχεδιασμένος έτσι ώστε να μας δίνει τον απαραίτητο χρόνο για αναστοχασμό, ενώ η χρήση του λόγου (βλέποντας την ταινία θα αντιληφθείτε σωστότερα τι εννοώ) αποτελεί καθοριστικό και οργανικό στοιχείο τόσο του περιεχομένου όσο και του στόχου της ταινίας.

Βλέπουμε έναν άνδρα στο φάσμα του αυτισμού και μια κοπέλα με σύνδρομο Τουρέτ να ερωτεύονται, να κάνουν σεξ (μια πολύ δύσκολη σκηνή, εδώ αριστοτεχνικά και με σεβασμό στους χαρακτήρες και στους θεατές φτιαγμένη) και να προσπαθούν να συνάψουν μια ουσιαστική ανθρώπινη σχέση, χωρίς τα συναισθήματά μας ως θεατών να εξάγονται μέσω της εκμετάλλευσης των ανθρώπινων χαρακτήρων για παραγωγή εύκολης συγκίνησης.

Ένα τέτοιο ζευγάρι στον σύγχρονο κόσμο μπορεί να προχωρά σε αχαρτογράφητα νερά, η ταινία πάντως καθόλου.

Και αυτό είναι πραγματικό προτέρημα. ➤ Shift της Ιωάννας Σκυλογιάννη Σημαντικό δείγμα κοινωνικού ρεαλισμού της νέας γενιάς που εργάζεται, ξεκάθαρη στον στόχο της και λεπτομερής (καθώς πλήρως βιωματική όπως φαίνεται) στους όρους εργατικής εκμετάλλευσης και ταυτόχρονα κανιβαλισμού και βαρβαρότητας που έχει πάρει τη θέση της αλληλεγγύης στην «θολωμένη» νεαρή εργατική τάξη, που η ιεραρχία λειτουργεί πολύ συχνά και ενδοταξικά.

Μια κοπέλα αναγκάζεται να κάνει νυχτερινή βάρδια στο μπαρ που εργάζεται χωρίς τη θέλησή της και στη βάση αυτή μελετιέται η επικρατούσα κοινωνική συνθήκη, η «ο σώζων εαυτώ σωθείτε» είναι το κυρίαρχο χαρακτηριστικό της.

Με, τόσο όσο, χρονικά σκηνοθετημένα μονοπλάνα, που μας κάνει να νιώθουμε εγκλωβισμό μαζί με την ίδια τη χαρακτήρα και, επιπλέον, δίχως καμιά εύκολη σεναριακή λύση που θα εκβίαζε το συναίσθημα, αυτό το δείγμα νταρντενικής σχολής σινεμά, είναι χρήσιμο και πάντα σημαντικό. ➤ Μεγάλη Παρασκευή της Λουκίας Τζωρτζοπούλου Ένα πραγματικά όμορφο και χειροποίητα σχεδιασμένο animation, το οποίο μεταφέρει μια οικεία τεχνοτροπία (την ασιατική) στον δικό μας εγχώριο αφηγηματικό στόχο, συνδυάζοντάς την με καθαρά ελληνικά ζητήματα.

Τα τραύματα ενός μικρού κοριτσιού μπροστά στις ναζιστικές θηριωδίες, αλλά και η «άγνωστη» ιστορία Ιταλών λιποτακτών στρατιωτών που εντάχθηκαν στο αντάρτικο και τελικά εκτελέστηκαν, συναντώνται με την ελληνική παράδοση της εποχής σε ένα βαθιά στοργικό και ώριμο έργο.

Μια ταινία που ανοίγει νέους δρόμους σύνδεσης διαφορετικών αναφορών κουλτούρας μέσα από το κοινό τοπίο της καλλιτεχνικής σεμνότητας, της ευαισθησίας και της αισθητικής πράξης. ➤ Το Κατά του Αλέκτορος του Θάνου Τοκάκη Μια πανέξυπνη, σχεδόν μπουνιουελικής (και ντανταϊστικής) παράδοσης, κωμωδία μικρού μήκους, και με εθνική ταυτότητα.

Διαθέτει σαφή, σαρκαστικό και ανοιχτά δεικτικό σχολιασμό απέναντι στον νεοέλληνα, την υποκρισία του, το μεγαλοπιάσιμό του, απέναντι στο έθνος και, κυρίως, τη θρησκεία, καθώς και κυρίως στη διαπαιδαγώγηση των παιδιών μέσα σε αυτή τη συνθήκη, την «κατ’ εικόνα και καθ’ ομοίωση» των ξεφτιλισμένων αξιών μας, Δυστυχώς, η ταινία δεν είναι διαθέσιμη online, παρότι θα έπρεπε.

Καιρό είχαμε να γελάσουμε πραγματικά, ουσιαστικά και μακριά από hype κλίμακες. ➤ Free Eliza (Notes on an Anatomical Imperfection) της Αλεξάνδρας Ματθαίου Άλλη μια απεικόνιση των συνθηκών διαβίωσης και της εργασιακής υποταγής στις οποίες ο καπιταλισμός θέλει να πλαισιώσει τη σύγχρονη εργαζόμενη.

Εδώ αποφεύγεται ο ρεαλισμός και επιχειρείται οπτικά μια αντίθεση ανάμεσα στη φωτεινή λαμπρότητα της βιτρίνας, που προωθεί το σύστημα, και στον βάναυσο πυρήνα του.

Αυτό αποδεικνύει ότι για κάθε θέμα υπάρχουν διαφορετικές μέθοδοι απεικόνισης, μελέτης και κριτικής, καθιστώντας το σινεμά (όταν διαθέτει ξεκάθαρο στόχο) ένα απεριόριστο εργαλείο στα χέρια ανθρώπων με αντανακλαστικά και ερεθίσματα θεμελιωμένα στα κοινωνικά προβλήματα.

Ένα κορίτσι στον χώρο εργασίας δεν μπορεί «ανατομικά» με τίποτα να χαμογελάσει.

Μοιάζει με έναν «αντίστροφο Joker», παρά τις επιβολές ενός συστήματος που τη θέλει, ενώ η υποτίμηση (συλλογικά και ατομικά) είναι συστηματική, συστημική, χυδαία, αναλώσιμο εμπόρευμα, υποχρεωμένο να λαμπυρίζει ώστε να συνεχίζεται η κοινωνική ενσωμάτωση και η ταξική «ειρήνη». International Competition ➤ Azul του Algoritmo Malvado Ίσως από τις καλύτερες ταινίες του φεστιβάλ.

Άλλωστε, η πλειονότητα των λατινοαμερικάνικων ταινιών (εδώ, μεξικανικής παραγωγής) χαρακτηρίζονται από τεράστια γνώση, αντίληψη, εγγύτητα και οικειότητα και με τους ανθρώπους τους όπως και με τη βαθιά σήψη των κοινωνικών και πολιτικών συνθηκών των χωρών τους.

Μιλούν με θάρρος και χωρίς φόβο, δεν κλείνονται στο καβούκι τους και δεν ομφαλοσκοπούν.

Στη συγκεκριμένη ταινία, μάλιστα, η αφηγηματική και αισθητική φόρμα έχει τελειοποιηθεί, και επιπλέον, με χρήση νέων τεχνολογιών που εντάσσονται οργανικά στη θεματική του έργου.

Διαθέτει σπουδαίο μοντάζ και, κυρίως, υποδειγματική ανάπτυξη χαρακτήρων, όχι μόνο ως προς τα πρόσωπα, αλλά και ως προς το σώμα, τη στάση, τις κινήσεις και τη λειτουργία τους ως συλλογικών φορέων. ➤ Astronauta του Giorgio Giampà Ακόμη ένα δείγμα λατινοαμερικάνικου σινεμά που αποδεικνύει την εξέλιξη των δημιουργών του προς μια κατεύθυνση ικανή να μιλήσει τόσο διεθνώς όσο και εγχώρια.

Χωρίς να κόβουν τους δεσμούς τους με τα εθνικά ζητήματα, τις φυσιογνωμίες των ανθρώπων και το φυσικό ή κοινωνικό περιβάλλον, οι δημιουργοί βρίσκουν πάντα στοργή και ομορφιά μέσα σε έναν βάναυσο και εχθρικό χώρο.

Πρόκειται για μια υποδειγματική σιωπηρή αφήγηση, που αναδεικνύει την ευγένεια και τη σεμνότητα με την οποία οφείλει κανείς να χειρίζεται τους χαρακτήρες και το θέμα του. ➤ Silent Voices της Nadine Misong Jin Δείγμα του πώς μια ταινία μικρού μήκους μπορεί να αποκτήσει εξαρχής ρυθμό, να αναπτύξει χαρακτήρες χωρίς περιττά λόγια και διαλόγους και να γίνει ταυτόχρονα σκληρή και στοργική, αποφεύγοντας τις άνευ λόγου θεαματικές εξάρσεις.

Τιμά τον τίτλο της και επιβεβαιώνει ακριβώς αυτό που ζητάμε από το ελληνικό σινεμά: όταν οι ιστορίες με τις οποίες καταπιάνονται είναι «μικρές», να μην είναι πομπώδεις.

Με τη σωστή χρήση της σιωπής και με το βάρος να πέφτει στην πλανοθεσία και στη δραματουργία μέσω του συνόλου των εκφραστικών εργαλείων, το έργο έτσι αποκτά ολοκληρωμένη οντότητα.

Οι παραπάνω αισθητικοί και αφηγηματικοί λόγοι για να τη δει κανείς είναι κατά τη γνώμη μου απόλυτα επαρκείς. Εθνικό Σπουδαστικό Πρόγραμμα ➤ Από το 1 στο μπλε της Σοφίας Πριόβολου Έχοντας δει και προηγούμενη δουλειά της συγκεκριμένης σπουδάστριας κινηματογράφου, διαπιστώνω ότι καταφέρνει να συλλάβει το σινεμά όχι απλώς ως μια άτακτη και βιαστική παράθεση περιστατικών και καταστάσεων που μπερδεύει ή ακυρώνει την αφήγηση (συχνό πρόβλημα στα πρωτόλεια σπουδαστικά έργα), αλλά ως ένα ιδιαίτερο και μοναδικό εργαλείο επικοινωνίας.

Η εικόνα, ο ήχος και τα «εξωκινηματογραφικά» εργαλεία βρίσκονται υπό πλήρη έλεγχο στα χέρια της, καθώς γνωρίζει πώς να συνδέει αφηγηματικά το θέμα με τη μορφή που αυτό υπαγορεύει.

Πειραματίζεται με τη φόρμα (καθώς, στα σπουδαστικά έργα, κανένας θεσμός δεν τα επιβουλεύεται ακόμη, επισήμως τουλάχιστον, με συμβουλές και προκαθορισμένες συνταγές) και αποφεύγει το συμβατικό, δημιουργώντας ένα ιδιαίτερο ψηφιακό tableau vivant κοινωνικού προβληματισμού, ώριμο και αισθητικά ευρηματικό. ➤ Τα Τέρατα της Πόλης του Γιώργου Βλάσση Όταν ένας δημιουργός διαθέτει παρατηρητικότητα και στοχασμό απέναντι στις κοινωνικές αλλαγές που συμβαίνουν γύρω μας και παίρνει άμεσα και ξεκάθαρα θέση απέναντι στη ζοφερή πραγματικότητα, θέτει ήδη έναν υψηλό καλλιτεχνικό πήχη.

Ικανοποιεί έτσι ένα θεμελιώδες κριτήριο της τέχνης: τη γείωση με την πραγματική ζωή των ανθρώπων.

Με αφορμή τις δημόσιες κάμερες παρακολούθησης που σιγά-σιγά συνηθίσαμε, αλλά και το «τέρας» του Ελληνικού που ορθώνεται πάνω από κάθε μας ανάσα, δίχως να απεικονίζει ούτε ένα ανθρώπινο ον, αυτό το δοκιμιακό έργο, με φιλοσοφικές αναφορές οργανικά εκλαϊκευμένες μέσω της εικόνας, επιχειρεί μια δραματική και σχεδόν δυστοπική απεικόνιση του χώρου και της αρχιτεκτονικής επιβολής στην πόλη της Αθήνας και άρα στη ζωή μας. Διεθνές Πρόγραμμα Ντοκιμαντέρ ➤ My Cosmonaut της Eleni Zentefi Όπως γνωρίζουμε, το ντοκιμαντέρ παραμένει ανοιχτό στο πείραμα και, κυρίως, στη δοκιμιακή γραφή ως ισότιμη φόρμα κινηματογραφικού έργου.

Εδώ, το προσωπικό πένθος μετουσιώνεται σε αναπαράσταση ενός επαγγέλματος προς εξαφάνιση (του φαροφύλακα). Τα πλάνα, το voice-over και η αποτύπωση του μεταιχμιακού χώρου ανάμεσα στη γη και τη θάλασσα, ανάμεσα στην απώλεια και την επούλωση, συντίθενται με έναν βαθιά ανθρώπινο και καλλιτεχνικό τρόπο, απαλλαγμένο από κάθε κομπασμό. Όμορφο, ζεστό έργο. Απολαύστε τες, λοιπόν. Εδώ: https://www.dramafilmfestival.gr/online-festival/

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους