Original Post

Πλήρες Κείμενο:

ΤΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ ΑΠΟ ΤΟ 1947 ΩΣ ΤΙΣ ΤΕΛΕΥΤΑΙΕΣ ΜΑΧΕΣ ΤΟΥ ΕΜΦΥΛΙΟΥ Η άφιξη στην Ελλάδα του Αμερικανού Στρατηγού Βαν Φλιτ – Η ανάληψη της αρχιστρατηγίας από τον Αλέξανδρο Παπάγο – Η «εκκαθάριση» της Πελοποννήσου – Το Κ.Κ.Ε. προετοιμάζει ανεξάρτητο μακεδονικό κράτος – Το σχέδιο «Πυρσός» και οι μάχες στον Γράμμο και στο Βίτσι (Μιχάλης Στούκας, ΠΡΩΤΟ ΘΕΜΑ) Τέτοιες μέρες πριν από 78 χρόνια, τελείωνε στον Γράμμο και το Βίτσι ο μακροχρόνιος εμφύλιος πόλεμος στη χώρα μας, με νίκη του Κυβερνητικού (Εθνικού) Στρατού επί του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας (ΔΣΕ). Ο εμφύλιος πόλεμος που σύμφωνα με τους περισσότερους ιστορικούς άρχισε τον Μάρτιο του 1946 με την επίθεση ανταρτών του ΕΛΑΣ στον Σταθμό Χωροφυλακής στο Λιτόχωρο Πιερίας είχε διάρκεια σχεδόν 3,5 χρόνια και οδυνηρές συνέπειες για τη χώρα μας.

Θα δούμε σήμερα τα γεγονότα από τον Σεπτέμβριο του 1947, ως τις τελευταίες μάχες, στον Γράμμο και στο Βίτσι, στα τέλη Αυγούστου 1949 και τη φυγή των ανταρτών σε κομμουνιστικές χώρες.

Τα γεγονότα από τον Σεπτέμβριο ως το τέλος του 1947 Ο Θεμιστοκλής Σοφούλης ανέλαβε την πρωθυπουργία της χώρας στις 7 Σεπτεμβρίου 1947 αν και είχε μόνο 48 βουλευτές, αλλά στηριζόταν από τον Κ. Τσαλδάρη και το Λαϊκό Κόμμα που διέθετε περίπου 170 βουλευτές.

Οι δύο πολιτικοί αρχηγοί συμφώνησαν να προσπαθήσουν να κατευνάσουν πρώτα τους κομμουνιστές και αν αυτοί δεν δέχονταν, να ακολουθήσουν σκληρή πολιτική εναντίον τους.

Το πρόγραμμα του Σοφούλη έγινε δεκτό με απίστευτη πλειοψηφία: το υπερψήφισαν 279 βουλευτές, επί 280 παρόντων.

Στις 8 Σεπτεμβρίου, ο Σαμιώτης πολιτικός είχε εξαγγείλει από το ραδιόφωνο το πρόγραμμα αυτό.

Βασική αναφορά του ήταν η ακόλουθη: «Εάν αι ειρηνευτικαί μας προσπάθειαι μείνουν άκαρποι, θα ηγηθώμεν προσωπικώς της σταυροφορίας δια να πλήξωμεν τον εχθρόν, μη φειδόμενοι ουδενός μέσου». Στο πρόγραμμα της κυβέρνησης περιλαμβανόταν διάταξη, σύμφωνα με την οποία όσοι «στασιαστές αρχηγοί, οδηγοί, συστασιώτες» παρουσιαστούν αυτοβούλως μέσα σε ένα μήνα στην πλησιέστερη δικαστική, στρατιωτική ή αστυνομική Αρχή και αφοπλιστούν, αμνηστεύονται αυτοδίκαια και απολύονται αμέσως απ’ αυτούς στους οποίους παραδόθηκαν Στις 17/9, αεροπλάνα σκόρπισαν εκατοντάδες χιλιάδες προκηρύξεις στις ανταρτοκρατούμενες περιοχές ως τα σύνορα, στις οποίες υπήρχαν υποσχέσεις του Σοφούλη: «Όσοι πραγματικοί Έλληνες προσέλθετε… Παντού όπου παρουσιασθείτε θα σας υποδεχτούν ως αδελφούς… Εάν δε οιονδήποτε κυβερνητικό όργανον τολμήσει να παραβιάσει και να καταστρατηγήσει τας αποφάσεις της κυβερνήσεως θα τιμωρηθεί αμείλικτα και παραδειγματικά». Τα αποτελέσματα της κυβερνητικής πρωτοβουλίας ήταν πενιχρά.

Μόλις 3.149, κατ’ άλλους 1.142 άτομα παρουσιάστηκαν στις Αρχές, ελάχιστοι από τους οποίους ήταν μάχιμοι αντάρτες. Ο Νίκος Ζαχαριάδης πέτυχε στις 15/9, στην 3η Ολομέλεια του Κ.Κ.Ε. με έξι μόνο μέλη της παρόντα την «επίσημη κήρυξη της επαναστάσεως». Ο Γ. Ρούσσος γράφει ότι αν είχε δεχθεί τις προτάσεις Σοφούλη ο Ζαχαριάδης, θα έσωζε τους οπαδούς του, ένοπλους και μη, θα διατηρούσε το κόμμα, τις διάφορες οργανώσεις και τις παραφυάδες του, με σχετική, έστω, ελευθερία. Ο Ζαχαριάδης όμως δεν εκμεταλλεύτηκε αυτή τη δυνατότητα.

Ξεκίνησαν μια σειρά επιθέσεις, από δυνάμεις του ΔΣΕ στο Μέτσοβο, το οποίο κατέλαβαν, αντίθετα με την Έδεσσα, την Καστοριά, το Αμύνταιο και την Κοζάνη.

Η αποτυχία κατάληψης της Άμφισσας από τον ΔΣΕ είχε σαν αποτέλεσμα να τουφεκιστεί ο επικεφαλής της επιχείρησης Λ. Χρυσιώτης, ανάπηρος του Ελληνοϊταλικού Πολέμου, μετά από εντολή του επικεφαλής των δυνάμεων του ΔΣΕ στη Ρούμελη, Γούσια.

Στις 23 Δεκεμβρίου σχηματίστηκε, με εντολή Ζαχαριάδη, η λεγόμενη «Κυβέρνηση του Βουνού». Το 1947, έκλεισε με την επίθεση του ΔΣΕ κατά της Κόνιτσας, που συνεχίστηκε και στις αρχές του 1948 χωρίς αποτέλεσμα. 1948: η άφιξη του Αμερικανού Στρατηγού Βαν Φλιτ στην Ελλάδα Το 1948 ήταν η κρισιμότερη χρονιά του εμφυλίου.

Έγιναν πολύνεκρες μάχες, παραμερίστηκε ο Αρχιστράτηγος του ΔΣΕ, Μάρκος Βαφειάδης, στάλθηκε από τις Η.Π.Α. στην Ελλάδα ο περίφημος Στρατηγός Βαν Φλιτ, δολοφονήθηκε ο Χ. Λαδάς, άρχισαν ομαδικές εκτελέσεις Ελασιτών, οι Αμερικανοί έστελναν όλο και μεγαλύτερη βοήθεια στη χώρα μας, την ίδια ώρα που η «Κυβέρνηση του Βουνού» λάμβανε υλική βοήθεια από τον Τίτο και ηθική από την Κομινφόρμ.

Η ίδρυση του κράτους της «Ελεύθερης Ελλάδας» από τον Ζαχαριάδη δεν βρήκε στήριξη από τις χώρες του Ανατολικού μπλοκ.

Ο βομβαρδισμός της Θεσσαλονίκης στις 10 Φεβρουαρίου 1948 προκάλεσε τον θάνατο ενός Άγγλου στρατιωτικού και τον τραυματισμό ενός ακόμα, καθώς και τεράστιες υλικές ζημιές.

Προκάλεσε επίσης μεγάλη αίσθηση παγκοσμίως.

Οι αλλεπάλληλες επιθέσεις του ΔΣΕ και οι δολοφονίες κυβερνητικών οδήγησαν σε ανεξέλεγκτες πράξεις.

Μια επιδρομή ανδρών του ΔΣΕ στη Σπάρτη, στις 14 Απριλίου, προκάλεσε τον θάνατο του διοικητή ενός μηχανοκίνητου Λόχου Χωροφυλακής και τεσσάρων ανδρών του.

Την επόμενη μέρα, μαινόμενοι συνάδελφοί τους, αφού σκότωσαν τον Διοικητή της Χωροφυλακής Λακωνίας Φίτσιο και κακοποίησαν τον Εισαγγελέα Σπάρτης που προσπάθησαν να τους εμποδίσουν, μπήκαν στις φυλακές και σκότωσαν εν ψυχρώ 26 κρατούμενους, προφανώς άνδρες του ΔΣΕ.

Η δολοφονία του Χ. Λαδά, το Μεγάλο Σάββατο 1/5/1948 από τον κομμουνιστή Μουτσογιάννη προκάλεσε την αντίδραση της κυβέρνησης.

Εκατοντάδες κομμουνιστές εκτελέστηκαν.

Όπως ανακοινώθηκε, ως τον Αύγουστο του 1948 εκτελέστηκαν 1.778 καταδικασμένοι σε θάνατο.

Εντύπωση προκαλεί η καταδίκη ορισμένων σε θάνατο εκατοντάδες φορές: ο Μ. Βασιλόπουλος είχε καταδικαστεί 351 (!) φορές σε θάνατο, ο Κ. Γ. Κιοπρές 127 φορές κ.ά. Καθοριστικό ρόλο για την εξέλιξη των πραγμάτων έπαιξε η η άφιξη στην Ελλάδα του Αμερικανού Στρατηγού James Van Fleet (Τζέιμς Βαν Φλιτ) ως διοικητή της JUSMAPG (Αμερικανική Στρατιωτική Συμβουλευτική και Προγραμματική Ομάδα), στις 18 Φεβρουαρίου 1948.

Ουσιαστικά, ο Βαν Φλιτ μπορούσε να ελέγχει ολόκληρο τον Ελληνικό Στρατό.

Με την άφιξή του στη χώρα μας και τη συνεργασία των Βρετανών, αναδιοργάνωσε τις κυβερνητικές δυνάμεις. Η Εθνοφρουρά, από 50.000 άνδρες, θα αναλάμβανε την προστασία των πόλεων, ενώ οι 120.000 άνδρες του ΕΣ θα μπορούσαν να ασχοληθούν απερίσπαστοι με τις μάχες εναντίον του ΔΣΕ. Ο Βαν Φλιτ τόνισε ότι έπρεπε να τελειώσει ο πόλεμος μέσα στο 1948. Κλείσιμο Για τον σκοπό αυτό εξέφρασε την άποψη ότι μετά τη Στερεά Ελλάδα πρέπει να γίνουν εκκαθαριστικές επιχειρήσεις εναντίον των ανταρτών στην Πίνδο και τον Γράμμο και όχι στην Πελοπόννησο, όπως πρότεινε η ελληνική πλευρά.

Η άποψη του Βαν Φλιτ επικράτησε. Οι Η.Π.Α. παράλληλα άρχισαν να στέλνουν στην Ελλάδα σημαντική στρατιωτική βοήθεια, η αξία της οποίας ως τα τέλη του 1948 έφτανε κατά τον Βαν Φλιτ τα 260 εκατομμύρια δολάρια.

Σ’ αυτή περιλαμβάνονταν, μεταξύ άλλων: 6 κανονιοφόροι, 142 αεροπλάνα, 7.000 βόμβες, 3.890 όλμοι και πυροβόλα, 97.000 μικρά όπλα, 3.956.629 βλήματα πυροβολικού και βλήματα όπλων, 280.462.396 σφαίρες κ.ά. Βέβαια, και ο ΔΣΕ λάμβανε βοήθεια, όχι όμως ανάλογη με αυτή των κυβερνητικών δυνάμεων.

Σύμφωνα με το βιβλίο «Εμφύλιος Πόλεμος: έγγραφα από τα γιουγκοσλαβικά και βουλγαρικά αρχεία» (επιμέλεια: Β. Κόντης-Σ. Σφέτας, Θεσσαλονίκη, 1999), τα τμήματα του ΔΣΕ στον Γράμμο, το Βίτσι και την Ήπειρο, ενισχύονταν από την Αλβανία και τη Γιουγκοσλαβία.

Από το 1947 υπήρχε συντονισμός της στρατιωτικής βοήθειας και διοικητικής μέριμνας του ΔΣΕ. Έτσι ΕΣΣΔ και Γιουγκοσλαβία παρείχαν στρατιωτικό υλικό, συμπεριλαμβανομένων πυροβόλων και πυρομαχικών, η Ρουμανία πυρομαχικά και η Ουγγαρία και η Πολωνία τρόφιμα, υποδήματα και υγειονομικό υλικό.

Την άνοιξη του 1948 ξεκίνησαν μεγάλες επιχειρήσεις του ΕΣ Στις 15/4, άρχισε η επιχείρηση «Χαραυγή» για «εκκαθάριση» της Ρούμελης, εναντίον 2.500 ανδρών του ΔΣΕ.

Η επιχείρηση ολοκληρώθηκε τέλη Μαΐου 1948, αλλά ο κύριος όγκος των 2.500 ανταρτών διέφυγε προς τα Άγραφα.

Πάντως, η περιοχή, πολύ σημαντική για τις οδικές και σιδηροδρομικές επικοινωνίες, εκκαθαρίστηκε, ενώ τονώθηκε το ηθικό των κυβερνητικών δυνάμεων και άνοιξε ο δρόμος για επιχειρήσεις στον Γράμμο.

Εκείνη την εποχή, φαίνεται ότι είχαν ξεκινήσει, ανεπίσημα αρχικά, κάποιες προσπάθειες για τον τερματισμό των συγκρούσεων με παροχή εγγυήσεων από τον Ο.Η.Ε. για την πολιτική κατάσταση και την ακεραιότητα της Ελλάδας, αποχώρηση των συμμαχικών στρατευμάτων, ουδετεροποίηση της χώρας, σχηματισμό κυβέρνησης κοινής εμπιστοσύνης και διενέργεια εκλογών, μετά από χορήγηση γενικής αμνηστίας. Ο Θ. Σοφούλης, πιθανότατα με συμβουλές από τους Αμερικανούς, απέρριψε την πρόταση.

Η πρόταση αυτή επαναλήφθηκε, επίσημα πλέον, από τον ραδιοφωνικό σταθμό του Κ.Κ.Ε. στις 31 Μαΐου 1948.

Σε αυτή τονιζόταν η ετοιμότητα της «Προσωρινής Κυβέρνησης» να συμβάλει στον τερματισμό του πολέμου, με μόνη προϋπόθεση να πάψει η ξένη ανάμειξη και να κατοχυρωθεί η δημοκρατική πορεία της χώρας.

Και πάλι όμως η κυβέρνηση Σοφούλη θεώρησε την πρόταση αυτή του Κ.Κ.Ε. ως προσπάθεια κωλυσιεργίας.

Ακολούθησε και σχετική πρόταση προς τον Κ. Τσαλδάρη, στα τέλη Ιουνίου 1948 από στέλεχος της σοβιετικής πρεσβείας στην Αθήνα, για τερματισμό των υπαρχόντων προβλημάτων, με τον όρο να τηρηθεί πλήρης μυστικότητα. Ο Τσαλδάρης φοβήθηκε ότι οι Σοβιετικοί ήθελαν να διαταράξουν τη σχέση του με τον Σοφούλη.

Πάντως, οι Αμερικανοί τόνισαν ότι δεν πρέπει να αγνοηθεί η πρόταση της ΕΣΣΔ όπως προκύπτει και από τα αρχεία του State Department (7/7/1948). Τον Μάρτιο και τον Απρίλιο του 1947, ο ΔΣΕ άρχισε να μεταφέρει παιδιά από τις παραμεθόριες στις ανατολικές περιοχές της χώρας.

Ο αριθμός των παιδιών ξεπερνούσε τις 20.000 και έφτανε, πιθανότατα, τις 28.000.

Στα μέσα Ιουνίου 1948, έξι Μεραρχίες του Εθνικού Στρατού και πολλά Τάγματα Εθνοφρουράς επιτέθηκαν εναντίον 11.000 ανταρτών στον Γράμμο.

Η κατάσταση περιπλέχθηκε από αντεπίθεση μονάδων του ΔΣΕ στη Θεσσαλία και τη Στερεά Ελλάδα.

Μάλιστα, καταλήφθηκε προσωρινά η Αμφιλοχία.

Οι συγκρούσεις στον Γράμμο ήταν πολύνεκρες.

Οι κυβερνητικές δυνάμεις δεν κατάφεραν να εγκλωβίσουν τα τμήματα του ΔΣΕ, που με έναν εξαιρετικό ελιγμό πέρασαν από τον Γράμμο στο Βίτσι, τη νύχτα της 21-22/8/1948.

Η επιχείρηση του ΕΣ ήταν κάκιστα σχεδιασμένη. Ο Στρατηγός Θ. Τσακαλώτος τόνισε σε μεταγενέστερη έκθεσή του ότι οι μάχιμοι αξιωματικοί θεωρούσαν το σχέδιο «νηπιώδες». Ήταν φανερό ότι οι κυβερνητικές δυνάμεις έπασχαν από έλλειψη επιθετικού πνεύματος.

Μετά από επιμονή Αμερικανών και Βρετανών, στις 31 Αυγούστου 1948 αναδιοργανώθηκε το σύστημα διοίκησης του Στρατού.

Ανακτορικοί κύκλοι άρχισαν να πιέζουν για να κληθεί ο Αλέξανδρος Παπάγος ως Αρχιστράτηγος.

Όμως ο Σοφούλης έχοντας εμπιστοσύνη στον αρχηγό του ΓΕΣ Αντιστράτηγο Δημήτριο Γιατζή δεν δεχόταν. Ο ΕΣ πραγματοποίησε στα τέλη Αυγούστου νέα επίθεση κατά του ΔΣΕ στο Βίτσι.

Όμως, στις 10/9/1948 ο ΔΣΕ αντεπιτέθηκε, διέσπασε τις κυβερνητικές δυνάμεις και απείλησε την Καστοριά, χωρίς αποτέλεσμα.

Στο μεταξύ και στις τάξεις του Κ.Κ.Ε. υπήρχε διχογνωμία για το τι πρέπει να κάνουν. Ο Βαφειάδης επέμεινε στην τακτική του ανταρτοπόλεμου, ενώ ο Ζαχαριάδης στον μετασχηματισμό του ΔΣΕ σε τακτικό στρατό. Τελευταίο σημαντικό γεγονός του 1948 ήταν η προσωρινή κατάληψη της Καρδίτσας από δυνάμεις του ΔΣΕ (12/12/1948).

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους