Original Post

Πλήρες Κείμενο:

Σαν σήμερα, 11 Σεπτεμβρίου 1922: Το κίνημα Πλαστήρα–Γονατά που άλλαξε την Ελλάδα μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή.

Στις 11 Σεπτεμβρίου 1922, μέσα στα συντρίμμια της Μικρασιατικής Καταστροφής, εκδηλώθηκε στη Χίο και τη Λέσβο το στρατιωτικό κίνημα που έμεινε στην Ιστορία ως η «Επανάσταση του 1922». Επικεφαλής του τέθηκαν οι συνταγματάρχες Νικόλαος Πλαστήρας και Στυλιανός Γονατάς και ο αξιωματικός του Πολεμικού Ναυτικού Δημήτριος Φωκάς.

Η ημερομηνία καταγράφεται ως 11 Σεπτεμβρίου 1922 με το Ιουλιανό ημερολόγιο, το οποίο ίσχυε τότε στην Ελλάδα.

Η χώρα πέρασε στο Γρηγοριανό ημερολόγιο λίγους μήνες αργότερα, το 1923. Η Ελλάδα εκείνες τις ημέρες βρισκόταν σε κατάσταση εθνικού σοκ.

Το μέτωπο στη Μικρά Ασία είχε καταρρεύσει, ο ελληνικός στρατός υποχωρούσε και εκατοντάδες χιλιάδες Έλληνες εγκατέλειπαν τις πατρογονικές τους εστίες αναζητώντας σωτηρία στην Ελλάδα.

Στρατιωτικές μονάδες που είχαν διαφύγει από τη Μικρά Ασία συγκεντρώθηκαν κυρίως στη Χίο και τη Λέσβο.

Μέσα σε αυτό το κλίμα ήττας, οργής και αγωνίας για την επόμενη ημέρα γεννήθηκε το κίνημα. Στη Χίο, ο Νικόλαος Πλαστήρας, ήδη ιδιαίτερα δημοφιλής ανάμεσα στους στρατιώτες του λόγω της δράσης του στο μικρασιατικό μέτωπο, αποτέλεσε μία από τις κεντρικές φυσιογνωμίες της εξέγερσης. Στη Λέσβο πρωταγωνιστούσε ο Στυλιανός Γονατάς, ενώ στο πλευρό τους συντάχθηκε το Πολεμικό Ναυτικό, με εκπρόσωπο στην Επαναστατική Επιτροπή τον Δημήτριο Φωκά.

Τα αιτήματα του κινήματος ήταν σαφή και εξαιρετικά βαριά για την πολιτική κατάσταση της εποχής: παραίτηση του βασιλιά Κωνσταντίνου Α΄, απομάκρυνση της κυβέρνησης, διάλυση της Βουλής και ανασυγκρότηση των ενόπλων δυνάμεων, καθώς η τύχη της Θράκης παρέμενε ανοικτή.

Οι επαναστατικές δυνάμεις κινήθηκαν προς την Αττική και το καθεστώς στην Αθήνα κατέρρευσε χωρίς ουσιαστική αντίσταση. Ο Κωνσταντίνος Α΄ παραιτήθηκε υπέρ του γιου του Γεωργίου Β΄, ενώ η πολιτική εξουσία πέρασε ουσιαστικά υπό τον έλεγχο της Επαναστατικής Επιτροπής. Ο Πλαστήρας αναδείχθηκε σταδιακά στην ισχυρότερη μορφή του νέου καθεστώτος, αποκτώντας και τον χαρακτηρισμό του «Αρχηγού της Επανάστασης». Μια χώρα αντιμέτωπη με εκατοντάδες χιλιάδες πρόσφυγες Η νέα εξουσία βρέθηκε αμέσως μπροστά σε ένα πρόβλημα πρωτοφανών διαστάσεων: την περίθαλψη και εγκατάσταση του προσφυγικού πληθυσμού που έφθανε από τη Μικρά Ασία και αργότερα από την Ανατολική Θράκη.

Η στέγαση, η διατροφή και η αποκατάσταση των προσφύγων αποτέλεσαν κεντρικές προτεραιότητες του κράτους.

Στο πλαίσιο αυτό επιταχύνθηκε και η εφαρμογή της αγροτικής μεταρρύθμισης, με απαλλοτριώσεις μεγάλων γαιοκτησιών και μέτρα για την εγκατάσταση ακτημόνων και προσφύγων.

Το νομοθετικό διάταγμα «Περί αποκαταστάσεως ακτημόνων καλλιεργητών» επέτρεψε μάλιστα την αξιοποίηση ακινήτων πριν από την ολοκλήρωση των αποζημιώσεων, προκειμένου να αντιμετωπισθούν άμεσα οι τεράστιες ανάγκες.

Δεν ήταν, βέβαια, η απαρχή της ελληνικής αγροτικής μεταρρύθμισης –η θεσμική αφετηρία της βρισκόταν ήδη στο 1917– αλλά η πρωτοφανής προσφυγική κρίση του 1922-23 επέβαλε την ταχύτατη και ευρύτερη εφαρμογή της. Η Στρατιά του Έβρου και η μάχη της διπλωματίας Παράλληλα, άρχισε η ταχεία αναδιοργάνωση του ελληνικού στρατού.

Ιδιαίτερη σημασία απέκτησε η Στρατιά του Έβρου, η οποία εξελίχθηκε σε αξιόμαχη στρατιωτική δύναμη σε μια περίοδο κατά την οποία οι διαπραγματεύσεις με την Τουρκία βρίσκονταν σε κρίσιμη φάση.

Η ύπαρξη ισχυρών ελληνικών δυνάμεων στη Θράκη αποτέλεσε σημαντικό παράγοντα στο συνολικό στρατιωτικό και διπλωματικό περιβάλλον μέσα στο οποίο ο Ελευθέριος Βενιζέλος, ύστερα από πρόσκληση της νέας εξουσίας, ανέλαβε να εκπροσωπήσει την Ελλάδα στη Συνδιάσκεψη της Λωζάννης. Η Συνθήκη της Λωζάννης υπογράφηκε τελικά στις 24 Ιουλίου 1923 και καθόρισε τα νέα ελληνοτουρκικά σύνορα.

Η σκοτεινή σελίδα της «Δίκης των Έξι» Η Επανάσταση του 1922 συνδέθηκε όμως και με μία από τις πιο αμφιλεγόμενες σελίδες της νεότερης ελληνικής Ιστορίας: τη «Δίκη των Έξι». Μέσα σε ένα κλίμα έντονης λαϊκής οργής για τη Μικρασιατική Καταστροφή συγκροτήθηκε έκτακτο στρατοδικείο για την απόδοση ευθυνών στους πολιτικούς και στρατιωτικούς ηγέτες της προηγούμενης περιόδου.

Έξι από τους κατηγορουμένους καταδικάστηκαν σε θάνατο και εκτελέστηκαν στο Γουδί στις 15 Νοεμβρίου 1922.

Η δίκη και κυρίως η εκτέλεσή τους παραμένουν μέχρι σήμερα αντικείμενο έντονης ιστορικής και πολιτικής συζήτησης, γι’ αυτό και δεν μπορούν να αποδοθούν απλουστευτικά σε ένα μόνο πρόσωπο.

Από τα ερείπια της Καταστροφής σε μια νέα εποχή Το κίνημα της 11ης Σεπτεμβρίου 1922 δεν μπορεί να ιδωθεί αποκομμένο από την τραγωδία που το γέννησε.

Ήταν προϊόν της στρατιωτικής συντριβής, της προσφυγιάς, της πολιτικής κρίσης και του βαθύτατου Εθνικού Διχασμού που είχε σημαδέψει την Ελλάδα επί χρόνια.

Μέσα σε λίγες ημέρες άλλαξε την πολιτική ηγεσία της χώρας, έθεσε τέλος στη δεύτερη βασιλεία του Κωνσταντίνου Α΄ και εγκαινίασε μια νέα, εξίσου ταραχώδη περίοδο της ελληνικής Ιστορίας. Ο Νικόλαος Πλαστήρας, ο Στυλιανός Γονατάς και ο Δημήτριος Φωκάς βρέθηκαν τότε στο επίκεντρο μιας Ελλάδας η οποία έπρεπε, μέσα σε ελάχιστο χρόνο, να περιθάλψει έναν ξεριζωμένο Ελληνισμό, να ανασυγκροτήσει τον στρατό και το κράτος της και να διαπραγματευθεί από την αρχή τη θέση της μετά τη μεγαλύτερη εθνική τραγωδία του 20ού αιώνα.

Η 11η Σεπτεμβρίου 1922 έμεινε έτσι στην Ιστορία όχι μόνο ως ημέρα ενός στρατιωτικού κινήματος, αλλά ως η αρχή μιας νέας εποχής για μια Ελλάδα που προσπαθούσε να σταθεί ξανά όρθια πάνω στα ερείπια της Μικρασιατικής Καταστροφής.

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους