Original Post

Πλήρες Κείμενο:

Με αφορμή τις πρόσφατες εκλογές στο κρατίδιο της Σαξονίας-Άνχαλτ και την εντυπωσιακή ενίσχυση της Εναλλακτικής για τη Γερμανία, της γνωστής AfD, αξίζει να δούμε λίγο πιο προσεκτικά τι πραγματικά συμβαίνει στη Γερμανία.

Γιατί στην Ελλάδα η συζήτηση συχνά εξαντλείται σε μία πολύ απλοϊκή ερμηνεία: ότι οι Γερμανοί ξαφνικά έγιναν ακροδεξιοί και ότι η AfD αποτελεί περίπου μία σύγχρονη συνέχεια του εθνικοσοσιαλιστικού κόμματος του Χίτλερ.

Τα πράγματα είναι πολύ πιο σύνθετα.

Το πρώτο στοιχείο που πρέπει να εξετάσουμε είναι η γεωγραφία της ψήφου. Η AfD έχει τη μεγαλύτερη δύναμή της στα κρατίδια της πρώην Ανατολικής Γερμανίας.

Και αυτό δεν είναι καθόλου τυχαίο.

Τριάντα έξι χρόνια μετά τη γερμανική επανένωση, η πολιτική και θεσμική ενοποίηση της χώρας έχει ασφαλώς ολοκληρωθεί.

Η πραγματική οικονομική και κοινωνική σύγκλιση όμως μεταξύ Ανατολής και Δύσης δεν ολοκληρώθηκε ποτέ στον ίδιο βαθμό.

Οι ανατολικές περιοχές εξακολουθούν να παρουσιάζουν χαμηλότερα εισοδήματα, μικρότερη συγκέντρωση μεγάλων επιχειρήσεων και επενδύσεων, μεγαλύτερα δημογραφικά προβλήματα και ένα έντονο αίσθημα ότι βρίσκονται μακριά από τα κέντρα οικονομικής και πολιτικής ισχύος.

Μετά την επανένωση τεράστιοι οικονομικοί πόροι μεταφέρθηκαν προς την Ανατολή και το βιοτικό επίπεδο βελτιώθηκε θεαματικά.

Παρ’ όλα αυτά, για ένα σημαντικό τμήμα των πολιτών παραμένει η αίσθηση ότι η επανένωση πραγματοποιήθηκε περισσότερο ως ενσωμάτωση της Ανατολής στο δυτικογερμανικό μοντέλο και λιγότερο ως δημιουργία μιας νέας, πραγματικά ισότιμης Γερμανίας.

Εδώ ακριβώς πρέπει να αναζητήσουμε ένα σημαντικό κομμάτι της εκλογικής δύναμης της AfD.

Για πολλούς ψηφοφόρους λειτουργεί ως όχημα αντισυστημικής και τιμωρητικής ψήφου.

Δεν σημαίνει ότι όλοι όσοι την ψηφίζουν ταυτίζονται ιδεολογικά με κάθε θέση της.

Ένα σημαντικό τμήμα τους χρησιμοποιεί την AfD για να εκφράσει την απόρριψή του απέναντι στα παραδοσιακά κόμματα και σε ένα πολιτικό σύστημα που θεωρεί ότι δεν το εκπροσωπεί πλέον.

Επομένως η άνοδος της AfD δεν μπορεί να ερμηνευτεί απλώς με τη φράση «οι Γερμανοί έγιναν ακροδεξιοί». Ασφαλώς μέσα στο κόμμα υπάρχουν ακραίες εθνικιστικές τάσεις και στελέχη των οποίων οι θέσεις έχουν προκαλέσει σοβαρή πολιτική και θεσμική αντιπαράθεση στη Γερμανία.

Αυτό όμως είναι διαφορετικό από την ιστορικά αυθαίρετη ταύτιση της σημερινής AfD με το NSDAP της περιόδου του Μεσοπολέμου και του Χίτλερ.

Παρόμοιες προβλέψεις είχαν γίνει και για την Τζόρτζια Μελόνι όταν ανέλαβε την κυβέρνηση της Ιταλίας.

Πολλοί προέβλεπαν μια κυβέρνηση που θα ερχόταν σε μετωπική σύγκρουση με την Ευρωπαϊκή Ένωση και το ευρωπαϊκό θεσμικό πλαίσιο.

Στην πράξη η Μελόνι παραμένει μια σαφώς δεξιά και συντηρητική πολιτικός, αλλά κυβερνά μέσα στο ευρωπαϊκό και δημοκρατικό θεσμικό πλαίσιο.

Αν τώρα εξετάσουμε τις βασικές προγραμματικές θέσεις της AfD, διαπιστώνουμε ότι πρόκειται για ένα σύγχρονο μείγμα εθνικού συντηρητισμού, αυστηρής μεταναστευτικής πολιτικής, οικονομικού φιλελευθερισμού, έντονου ευρωσκεπτικισμού και διαφορετικής αντίληψης για την εξωτερική πολιτική.

Στο μεταναστευτικό υποστηρίζει αυστηρότερους συνοριακούς ελέγχους, περιορισμό της παράτυπης μετανάστευσης και πολύ περισσότερες επιστροφές όσων δεν δικαιούνται να παραμένουν στη Γερμανία.

Στην οικονομία υποστηρίζει χαμηλότερη φορολογία, περιορισμό της γραφειοκρατίας και των κρατικών ρυθμίσεων και μεγαλύτερη ελευθερία για τις επιχειρήσεις.

Στην ενέργεια αντιτίθεται σε σημαντικό μέρος της σημερινής πράσινης μετάβασης και υποστηρίζει την επιστροφή της πυρηνικής ενέργειας.

Στα κοινωνικά ζητήματα κινείται σε σαφώς συντηρητική κατεύθυνση, με ιδιαίτερη έμφαση στην οικογένεια και στο δημογραφικό.

Στην εξωτερική πολιτική είναι περισσότερο επιφυλακτική απέναντι στη σημερινή πολιτική στήριξης της Ουκρανίας και περισσότερο θετική απέναντι στην αποκατάσταση σχέσεων με τη Ρωσία.

Και κυρίως, σε ό,τι αφορά την Ευρωπαϊκή Ένωση, ζητά επιστροφή σημαντικών αρμοδιοτήτων στα κράτη-μέλη και μετατροπή της σημερινής Ευρωπαϊκής Ένωσης σε μια πολύ χαλαρότερη ένωση κυρίαρχων κρατών.

Εδώ όμως αρχίζει η μεγάλη αντίφαση του προγράμματός της.

Άλλο είναι να διακηρύσσεις τέτοιες θέσεις ως κόμμα της αντιπολίτευσης και άλλο να αναλαμβάνεις τη διακυβέρνηση της μεγαλύτερης οικονομίας της Ευρώπης. Η Γερμανία δεν είναι απλώς μία χώρα που συμμετέχει στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Είναι μία οικονομία βαθιά ενσωματωμένη στην ευρωπαϊκή ενιαία αγορά.

Περισσότερο από το μισό γερμανικό εξαγωγικό εμπόριο κατευθύνεται προς τις υπόλοιπες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Οι γερμανικές βιομηχανίες λειτουργούν μέσα σε ευρωπαϊκές αλυσίδες παραγωγής, χρησιμοποιούν κοινά πρότυπα, ελεύθερη μετακίνηση προϊόντων και κεφαλαίων και, μέσα στην Ευρωζώνη, ένα κοινό νόμισμα που εξαλείφει τον συναλλαγματικό κίνδυνο. Η Γερμανία υπήρξε άλλωστε ένας από τους μεγαλύτερους οικονομικούς ωφελημένους της ευρωπαϊκής ενιαίας αγοράς.

Επομένως μια πολιτική ουσιαστικής αποδυνάμωσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης θα μπορούσε τελικά να στραφεί εναντίον των ίδιων των γερμανικών οικονομικών συμφερόντων.

Μια κυβέρνηση της AfD θα μπορούσε ασφαλώς να απαιτήσει λιγότερη γραφειοκρατία από τις Βρυξέλλες, μεγαλύτερη εθνική κυριαρχία, αυστηρότερη μεταναστευτική πολιτική ή αλλαγή της ενεργειακής πολιτικής.

Πολύ δυσκολότερα όμως θα μπορούσε να αποδομήσει το ευρωπαϊκό θεσμικό και οικονομικό οικοδόμημα χωρίς να προκαλέσει κόστος στην ίδια τη γερμανική βιομηχανία και στις γερμανικές εξαγωγές.

Και αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο συμπέρασμα. Η AfD είναι πολύ ευκολότερο να εμφανίζεται ριζοσπαστική ως αντιπολίτευση από ό,τι θα ήταν ως κυβέρνηση της μεγαλύτερης οικονομίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Η πραγματικότητα της διακυβέρνησης, τα γερμανικά οικονομικά συμφέροντα και οι ευρωπαϊκές αλληλεξαρτήσεις θα λειτουργούσαν αναπόφευκτα ως περιορισμός ενός σημαντικού μέρους του προγράμματός της.

Γι’ αυτό λοιπόν, αν θέλουμε πραγματικά να καταλάβουμε το φαινόμενο AfD, δεν αρκεί ούτε η δαιμονοποίηση ούτε η ιστορική αναγωγή στον Χίτλερ.

Πρέπει να εξετάσουμε γιατί ένα τόσο μεγάλο μέρος της κοινωνίας, ιδιαίτερα στην ανατολική Γερμανία, χρησιμοποιεί αυτό το κόμμα ως μέσο πολιτικής διαμαρτυρίας.

Γιατί τελικά η γεωγραφία της ψήφου της AfD είναι ταυτόχρονα και ένας χάρτης των αδυναμιών της γερμανικής επανένωσης.

Και αν δεν αντιμετωπιστούν οι αιτίες που τροφοδοτούν αυτή την ψήφο, η απλή καταγγελία του αποτελέσματος δύσκολα θα το αλλάξει.

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους