Original Post

Πλήρες Κείμενο:

𝚶𝛊 𝚳𝛖𝛋ή𝛎𝛆ς 𝛋𝛂𝛊 𝛈 𝚻ί𝛒𝛖𝛎ς 𝛍έ𝛔𝛂 𝛂𝛑ό 𝛕𝛊ς 𝛂𝛑𝛆𝛊𝛋𝛐𝛎ί𝛔𝛆𝛊ς 𝛕𝛚𝛎 𝛑𝛆𝛒𝛊𝛈𝛄𝛈𝛕ώ𝛎 «Η παρούσα ανακοίνωση παρουσιάζει χαρακτικά και ζωγραφικά έργα, που απεικονίζουν τα ερείπια των μυκηναϊκών ακροπόλεων των Μυκηνών και της Τίρυνθας, τα οποία εκπονήθηκαν από τους ξένους περιηγητές και ζωγράφους, που επισκέφθηκαν την Αργολίδα κατά τους νεότερους χρόνους (15ος -19ος αι.) και συνοδεύουν τις περιηγητικές αναφορές. Το Ηραίον του Άργους εντοπίστηκε από τον Θείρσιο μόλις το 1831 πλήρως ερειπωμένο και ως εκ τούτου δεν απαθανατίστηκε από τους ξένους περιηγητές.

Τα έργα αυτά αποτυπώνουν την κατάσταση των μυκηναϊκών ερειπίων μέσα στον χρόνο, οδηγώντας μας στην εποχή των μεγάλων ανακαλύψεων του Ερρίκου Σλήμαν.

Ο πρώτος που εντοπίζει τη θέση των Μυκηνών και εκπονεί ένα σχέδιο της ακρόπολης και έναν χάρτη της Αργολίδας είναι ο Γάλλος αββάς Michel Fourmont, φιλόλογος και κληρικός, που έμεινε στην ιστορία ως φανατικός αρχαιοθήρας.

Το 1729 ο Fourmont, με εντολή του βασιλιά της Γαλλίας, Λουδοβίκου ΙΕ’, φθάνει στην Ελλάδα με πολυάριθμη συνοδεία και απογυμνώνει σχεδόν την ελληνική επικράτεια σε 16 μήνες.

Στο σχέδιο αυτό (Εικ.1), που αποτελεί μία από τις παλαιότερες απεικονίσεις των Μυκηνών και φιλοτεχνήθηκε από τον Claude Louis Fourmont, ανιψιό και συνοδοιπόρο του αββά, αποτυπώνεται η ακρόπολη από τα δυτικά, με την Πύλη των Λεόντων να αχνοφαίνεται στο κέντρο της εικόνας.

Την άνοιξη του 1795 βρίσκεται στις Μυκήνες ο John Hawkins, Άγγλος γεωλόγος και συγγραφέας, ιδιοκτήτης ορυχείων στην περιοχή της Κορνουάλης, που αφιέρωσε τη ζωή του στην επιστήμη και την τέχνη. Ο Hawkins σχεδιάζει τον Θησαυρό του Ατρέα και την Πύλη των Λεόντων (Εικ.2) σε ελεύθερο τρισδιάστατο σχέδιο και είναι ο πρώτος που απαθανατίζει τα μνημεία των Μυκηνών από τόσο κοντινή απόσταση.

Λίγο αργότερα, το 1797, φθάνει στις Μυκήνες ο Thomas Hope, έμπορος, τραπεζίτης, συγγραφέας και συλλέκτης έργων τέχνης, γεννημένος στο Άμστερνταμ από αριστοκρατική Σκωτσέζικη οικογένεια, στο πλαίσιο ενός grand tour στην Ευρώπη, την Ασία και την Αφρική. Ο Hope εκπονεί συνολικά επτά σχέδια με σέπια πάνω σε χαρτί (ελεύθερα σχέδια, αρχιτεκτονικές τομές και κατόψεις) και μια υδατογραφία για τις αρχαιότητες των Μυκηνών (Εικ.3), που βρίσκονται σήμερα στο Μουσείο Μπενάκη.

Στα σχέδιά του οι μυκηναϊκοί ογκόλιθοι μοιάζουν θαμμένοι μέσα στη γη, ενώ δίπλα στα ερείπια απεικονίζονται σύγχρονες ανθρώπινες μορφές.

Χρησιμοποιεί την τεχνική της φωτοσκίασης, ενώ δεν διστάζει να αφαιρέσει μερικές πέτρες από την οροφή του Θησαυρού του Ατρέα, προκειμένου να φωτιστεί το οικοδόμημα, ώστε να μπορέσει ο ίδιος να αποπερατώσει το έργο του.

Οι πρώτες χαλκογραφίες που απεικονίζουν τα ερείπια των Μυκηνών εκπονούνται από τον Edward Daniel Clarke το 1801. Ο Άγγλος φυσιοδίφης και μεταλλειολόγος επισκέπτεται την Ελλάδα εξετάζοντας όχι μόνο το φυσικό περιβάλλον και τις αρχαιότητες κάθε περιοχής αλλά και τα ήθη και τα έθιμα των κατοίκων.

Εκπονεί μια χαλκογραφία με τίτλο Τα Προπύλαια των Μυκηνών (Propylaea of Mycenae), όπου, σε αντίθεση με τους προηγούμενους περιηγητές, δεν μας δίνει ολόκληρη την πρόσοψη της εισόδου στην ακρόπολη των Μυκηνών, παρά μόνο την πύλη και την πρώτη σειρά των ογκόλιθων γύρω από αυτήν (Εικ 4). Αμέσως μετά την επίσκεψή του στην Αργολίδα το 1801, ο Λόρδος Elgin αναθέτει το έργο της αποτύπωσης των αρχαίων μνημείων των Μυκηνών στον Ιταλό ζωγράφο Sebastiano Ittar. Ο Ιταλός καλλιτέχνης επισκέπτεται τις Μυκήνες το 1803 και εκπονεί αρκετά σχέδια, που περιλαμβάνουν κατόψεις, αποκαταστάσεις και μελέτες των αρχιτεκτονικών μελών της Πύλης των Λεόντων, του Θησαυρού του Ατρέα, της βόρειας πύλης της Ακρόπολης των Μυκηνών και των τειχών της Ακρόπολης της Τίρυνθας. Στην Εικ.5, που παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, εφόσον αποτελεί την πρώτη απόπειρα αποκατάστασης της πρόσοψης του Θησαυρού του Ατρέα, ο καλλιτέχνης επιστρατεύει τη φαντασία του προκειμένου να απεικονίσει την πύλη εισόδου στο μνημείο, με βάση τα ευρήματα της συνοδείας του Λόρδου Elgin στο σημείο.

Αμέσως μετά, και ενώ το περιηγητικό ρεύμα προς την Ελλάδα βρίσκεται στο απόγειό του, η σκυτάλη δίνεται στους σπουδαίους Βρετανούς τοπογράφους (William Gell, Edward Dodwell, William Martin Leake), οι οποίοι μελετούν εξονυχιστικά τα αρχαία μνημεία των Μυκηνών και της Τίρυνθας.

Ιδιαίτερα στην Αργολίδα ο Gell, βασιζόμενος στις περιγραφές του Παυσανία και στις μαρτυρίες γηγενών, ταυτίζει πολλές μυκηναϊκές θέσεις, ενώ αφιερώνει συνολικά 11 έργα, ως επί το πλείστον χαλκογραφίες, στις αρχαιότητες των Μυκηνών, όπου επικεντρώνεται στην Πύλη των Λεόντων, τον Θησαυρό του Ατρέα, τη βόρεια πύλη και το πανόραμα της Ακρόπολης των Μυκηνών.

Αντίστοιχα, εκπονεί τρία έργα για την Ακρόπολη της Τίρυνθας: μία κάτοψη του μνημείου, μια όψη της εισόδου της υπόγειας σύριγγας στο νοτιοανατολικό τμήμα της Ακρόπολης και ένα εντυπωσιακό πανόραμα του λιμανιού του Ναυπλίου με φόντο την Τίρυνθα.

Το σχέδιο που επιλέχθηκε προς παρουσίαση αφορά στο εσωτερικό του Θησαυρού του Ατρέα στις Μυκήνες από τα νοτιοδυτικά (Εικ.6) και είναι χαρακτηριστικό της τεχνοτροπίας του καλλιτέχνη, ενώ υπήρξε πρότυπο για άλλους καλλιτέχνες που το αντέγραψαν (Dodwell, Lemaitre). Συνοδοιπόρος του Gell, ο Dodwell, Ιρλανδός ζωγράφος, συγγραφέας, αρχαιολόγος και περιηγητής, επισκέπτεται την Ελλάδα και επιχειρεί να εντοπίσει στοιχεία της αρχαίας κουλτούρας που τυχόν επιβιώνουν στους σύγχρονους Έλληνες. Στην Αργολίδα βρίσκεται τον Δεκέμβριο του 1805 μαζί με τον Pomardi και εκπονεί συνολικά δέκα έργα με θέμα τις Μυκήνες, που περιλαμβάνουν μία μακρινή άποψη της Ακρόπολης των Μυκηνών, την Πύλη των Λεόντων, τη βόρεια πύλη της Ακρόπολης, τον Θησαυρό του Ατρέα και τον θολωτό τάφο του Κάτω Φούρνου. Ο Dodwell ανακαλύπτει μαζί με τον Gell και είναι ο πρώτος που απαθανατίζει το μνημείο που είναι σήμερα γνωστό ως «Τάφος του Κάτω Φούρνου», τον πιο απομακρυσμένο από τους θολωτούς τάφους των Μυκηνών, βορειοδυτικά της Ακρόπολης (Εικ.7). Ο καλλιτέχνης αποτυπώνει το πάνω μέρος της πύλης, που μόλις είναι ορατή από τους χωμάτινους όγκους που την καλύπτουν.

Η θόλος έχει καταρρεύσει και σωροί από χώμα και πέτρες έχουν καλύψει ολόκληρο το εσωτερικό του.

Ακολουθεί ο Άγγλος Συνταγματάρχης William Martin Leake, στρατιωτικός, τοπογράφος, αρχαιολόγος και πράκτορας των βρετανικών πολιτικών και στρατιωτικών συμφερόντων στην Ανατολική Μεσόγειο.

Μεθοδικός και σχολαστικός ερευνητής, βαδίζει στα χνάρια του Παυσανία και επιδεικνύει ιδιαίτερο ζήλο και ευαισθησία για την Ελλάδα και τις αρχαιότητες.

Το 1806 επισκέπτεται τις Μυκήνες και την Τίρυνθα και εντυπωσιάζεται από τα κυκλώπεια τείχη, διακρίνοντας τη διαφορά τεχνοτροπίας και εποχής ανάμεσα στα διάφορα μέρη τους. Η Εικ.8 παρουσιάζει μια κάτοψη της ακρόπολης της Τίρυνθας με κλίμακα. Ο Leake είναι ο πρώτος που επιχειρεί κάτι τέτοιο και εκπονεί ένα αρκετά ακριβές σχέδιο του μνημείου, τουλάχιστον σε ό,τι αφορά την περίμετρο της Ακρόπολης, διακρίνοντας το ανώτερο και το κατώτερο τμήμα αυτής. Τον Οκτώβριο του 1810 βρίσκεται στις Μυκήνες ο Άγγλος συγγραφέας, ποιητής, λογοτέχνης και ζωγράφος William Haygarth.

Ο ρομαντικός φιλέλλην αφιερώνει μια χαλκογραφία και μια υδατογραφία στην Πύλη των Λεόντων, καθώς και δύο τρισδιάστατα σχέδια με μολύβι και μελάνι στα ερείπια της Ακρόπολης των Μυκηνών και της Τίρυνθας αντίστοιχα.

Ο καλλιτέχνης επιλέγει ένα σημείο κοντά στην κορυφή του Θησαυρού του Ατρέα προκειμένου να εκπονήσει μια εντυπωσιακή άποψη της ακρόπολης και του περιβάλλοντος χώρου (Εικ.9), η οποία επελέγη προς παρουσίαση ως ενδεικτική του ύφους και της καλλιτεχνικής ευαισθησίας του Haygarth. Ο Εσθονός Βαρόνος Otto Magnus von Stackelberg ήταν αρχαιολόγος, καλλιτέχνης, συγγραφέας, καθώς και ιστορικός και κριτικός της τέχνης. Στην Ελλάδα περιηγήθηκε από το 1810 ως το 1813, σχεδιάζοντας κυρίως σκηνές από την καθημερινή ζωή των Ελλήνων, ενδυμασίες, τοπία και αρχαία μνημεία.

Το 1812 βρίσκεται στην Αργολίδα και φιλοτεχνεί συνολικά τέσσερις χαλκογραφίες για τις αρχαιότητες των Μυκηνών, οι οποίες αφορούν στην Πύλη των Λεόντων, τον Θησαυρό του Ατρέα, τη βόρεια πύλη της Ακρόπολης και ένα μυκηναϊκό μνημείο, που είναι γνωστό σήμερα ως «Οχυρωματικός Πύργος Λημικού» και βρίσκεται τρία χιλιόμετρα βορειοδυτικά της Ακρόπολης των Μυκηνών. Στην Εικ.10 παρουσιάζεται μια άποψη της Ακρόπολης των Μυκηνών από ψηλά, με την Πύλη των Λεόντων και τα Κυκλώπεια Τείχη να βρίσκονται σε πρώτο πλάνο.

Ο καλλιτέχνης παρουσιάζει με εξαιρετική ακρίβεια τους λόφους γύρω από τον κάμπο και συγκεκριμένα τον λόφο της Λάρισας, το βουνό των Σταθέικων και τη μυτερή κορυφή του Αρτεμισίου στο βάθος.

Αριστερά από την ακρόπολη του Άργους είναι ορατά τα βουνά των Μύλων και του Κιβερίου, κοντά στα σύνορα με την Αρκαδία.

Επόμενος σταθμός του περιηγητισμού στην Αργολίδα είναι η Γαλλική Επιστημονική Αποστολή στο Μοριά (Expedition scientifique de Moree). Το 1828, ο Guillaume-Abel Blouet, Γάλλος αρχιτέκτων, γιος κλειδαρά και υφαντεργάτριας, ορίζεται επιστημονικός διευθυντής της Expedition και περιηγείται στην Ελλάδα ως το 1833, καταγράφοντας λεπτομερώς τις παρατηρήσεις του γύρω από την αρχιτεκτονική, τη γλυπτική και τις επιγραφές της αρχαίας Ελλάδας.

Με οδηγό τον Παυσανία, φθάνει στην αργειακή γη και εκπονεί συνολικά δέκα έργα που απαθανατίζουν τις αρχαιότητες των Μυκηνών και της Τίρυνθας. Η Εκ.11 αφορά στους θολωτούς τάφους των Μυκηνών και επιλέγεται για την αξιοσημείωτη ακρίβεια και ζωντάνια που παρουσιάζει.

Στο κέντρο απεικονίζεται η πρόσοψη του Θησαυρού του Ατρέα (I). Ο δρόμος που οδηγεί στην πύλη έχει υποστεί εργασίες διάνοιξης, με αποτέλεσμα να έχει αποκατασταθεί στο αρχικό της ύψος.

Ο καλλιτέχνης αποτυπώνει με ακρίβεια την πύλη και το ανακουφιστικό τρίγωνο, μέσα στο οποίο βλέπουμε πυκνή βλάστηση.

Τέλος, το 1832 ταξιδεύει στην Ελλάδα ο Christopher Wordsworth, επίσκοπος, καλλιτέχνης και άνθρωπος των γραμμάτων, ο πρώτος Βρετανός που γίνεται δεκτός από τον βασιλιά Όθωνα.

Για έναν περίπου χρόνο περιηγείται ασταμάτητα στην ελληνική γη και καταγράφει τις παρατηρήσεις του σχετικά με την τοπογραφία και τους αρχαιολογικούς χώρους της. Στην Αργολίδα περιγράφει με δέος την Ακρόπολη των Μυκηνών και ιδιαίτερα την Πύλη των Λεόντων, ενώ οραματίζεται σκηνές της Ορέστειας σε μια ειδυλλιακή ατμόσφαιρα.

Εκπονεί συνολικά έξι χαρακτικά σε ξύλο, με θέμα την Πύλη των Λεόντων, τον Θησαυρό του Ατρέα, τον «Οχυρωματικό Πύργο του Λημικού» και τη βόρεια πύλη της Ακρόπολης των Μυκηνών, καθώς και τις στοές της Τίρυνθας. Στην Εικ.12 βλέπουμε μια άποψη της περιοχής των Μυκηνών και του αργολικού κάμπου από τον Βορρά, ένα πανόραμα της αργειακής γης, που επιλέγεται για να αντιπαραβληθεί προς το αντίστοιχο έργο του Stackelberg, το οποίο αναμφίβολα αποτέλεσε πρότυπο του καλλιτέχνη.

Στο βάθος, πάνω αριστερά, απεικονίζεται το όρος Ζάρα, ενώ στο δεξί μέρος της εικόνας αποτυπώνεται η αργολική πεδιάδα από τα Φίχτια έως το Τημένιο. Ο Wordsworth σχεδιάζει με προσοχή και εξαιρετική ακρίβεια τα βουνά της Αργολίδας (Λάρισα, Σταθέικα, Αρτεμίσιο, βουνό των Μύλων). Οι περιηγητές των Μυκηνών και της Τίρυνθας, κινούμενοι από αγνό ενδιαφέρον και θαυμασμό για τα αρχαία κατάλοιπα, επιχειρούν να τα απαθανατίσουν άλλοτε με βάση τα επιστημονικά τους κριτήρια και εργαλεία και άλλοτε επιστρατεύοντας τη φαντασία τους.

Οι περιηγητές της Αργολίδας, με την άκαμπτη θέληση και τη μεθοδικότητά τους, συνεισέφεραν τα μέγιστα στις μετέπειτα ανασκαφικές επιχειρήσεις του δεύτερου μισού του 19ου αιώνα και έθεσαν τον θεμέλιο λίθο στην προσπάθεια αναγωγής των αρχαίων μυκηναϊκών ερειπίων σε μνημεία παγκόσμιας πολιτισμικής κληρονομιάς.

Μέσα από τις περιηγητικές τους αναφορές διαφαίνεται ολοκάθαρα η αίγλη που απέπνεαν τα κατάλοιπα του ενδόξου αρχαίου παρελθόντος της αργειακής γης, σε αντιδιαστολή με την εικόνα ερήμωσης που τα διακατείχε στην πραγματικότητα του τότε και αναγκαιότητας για άμεση προστασία.

Η ζωντάνια των περιγραφών και της εικαστικής απόδοσης των ερειπιώνων εξάπτει την περιέργεια, ενεργοποιεί τη φαντασία και μας μεταφέρει πίσω στον χρόνο, σε μια εποχή που τα ξεχασμένα και μισοθαμμένα ερείπια ανέμεναν να αναδυθούν από το σκοτάδι της Λήθης.» Δημήτρης Τότσικας Φιλόλογος – Διδάκτωρ του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου στο τμήμα Ιστορίας Αρχαιολογίας και Διαχείρισης Πολιτισμικών Αγαθών. Δείτε την δημοσίευση, στον σύνδεσμο της Βιβλιοθήκης:

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους