Original Post

Πλήρες Κείμενο:

«Μανιφέστο εξυγίανσης της Δημοκρατίας» Δεύτερο Κεφάλαιο Από τον ΘΑΝΑΣΗ ΛΑΛΑ Νομίζω ότι αυτό μπορεί να αποτελέσει ΤΟ ΔΕΥΤΕΡΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ του «Μανιφέστου εξυγίανσης της Δημοκρατίας», μετά τη σκέψη «Η πλειοψηφία δεν είναι η δύναμη της Δημοκρατίας». Τα δύο κείμενα συνδέονται οργανικά: το πρώτο αφορά τα όρια της πλειοψηφίας, το δεύτερο την αναγκαιότητα της συλλογικής μνήμης. ΤΙ ΣΗΜΑΙΝΕΙ Η ΨΗΦΟΣ ΜΙΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΠΟΥ ΕΧΕΙ ΒΥΘΙΣΤΕΙ ΣΤΗ ΛΗΘΗ; Υπάρχει κάτι πιο επικίνδυνο για μια δημοκρατία από έναν κακό κυβερνήτη.

Ένας λαός χωρίς μνήμη.

Γιατί τον κακό κυβερνήτη μπορείς να τον αλλάξεις.

Τη χαμένη μνήμη όμως πρέπει πρώτα να την ξαναβρείς.

Και μέχρι να τη βρεις, μπορεί να έχεις ξεχάσει ακόμη και γιατί τη χρειάζεσαι. ⸻ Συνηθίζουμε να λέμε ότι η ψήφος είναι η ύψιστη στιγμή της δημοκρατίας.

Δεν είμαι βέβαιος.

Η ψήφος είναι η τελευταία πράξη μιας πολύ μεγαλύτερης διαδικασίας.

Πριν από την ψήφο υπάρχει η γνώση.

Πριν από τη γνώση υπάρχει η κρίση.

Και πριν από την κρίση υπάρχει η μνήμη.

Αν αφαιρέσεις τη μνήμη, η ψήφος παραμένει δικαίωμα, αλλά κινδυνεύει να χάσει το βάθος της.

Γιατί τι ακριβώς αποφασίζει ένας πολίτης όταν δεν θυμάται; Πώς κρίνει μια υπόσχεση αν δεν θυμάται τις προηγούμενες; Πώς αναγνωρίζει ένα ψέμα αν έχει ξεχάσει το χθεσινό; Πώς αξιολογεί έναν πολιτικό αν κάθε φορά τον συναντά σαν να είναι η πρώτη φορά; Πώς υπερασπίζεται μια ελευθερία αν δεν θυμάται πόσο κόστισε για να αποκτηθεί; ⸻ Η λήθη δεν είναι απλώς απουσία πληροφοριών.

Είναι απώλεια σχέσης με τον χρόνο.

Μια κοινωνία που θυμάται ζει ταυτόχρονα σε τρεις χρόνους: στο παρελθόν που τη δίδαξε, στο παρόν που πρέπει να κρίνει, και στο μέλλον που οφείλει να προστατεύσει.

Μια κοινωνία που ξεχνά ζει μόνο στο τώρα.

Και το «τώρα» είναι ο αγαπημένος χρόνος κάθε δημαγωγού.

Γιατί στο τώρα δεν υπάρχουν συγκρίσεις.

Δεν υπάρχουν προηγούμενα.

Δεν υπάρχουν ευθύνες.

Υπάρχουν μόνο εντυπώσεις. ⸻ Κάποτε η πολιτική μάχη γινόταν για τις ιδέες.

Σήμερα, όλο και περισσότερο, γίνεται για τη διάρκεια της προσοχής.

Ποιος θα καταφέρει να κρατήσει για λίγα δευτερόλεπτα το βλέμμα μας.

Ποιος θα δημιουργήσει τη δυνατότερη εικόνα.

Ποιος θα προκαλέσει τον μεγαλύτερο θυμό.

Ποιος θα παράγει την πιο εύκολη συγκίνηση.

Η μνήμη όμως χρειάζεται χρόνο.

Η σκέψη χρειάζεται σιωπή.

Η κρίση χρειάζεται σύγκριση.

Και εμείς κατασκευάσαμε έναν δημόσιο χώρο όπου σχεδόν τίποτε δεν προλαβαίνει να γίνει μνήμη.

Το ένα γεγονός σκεπάζει το προηγούμενο.

Το ένα σκάνδαλο εξαφανίζει το άλλο.

Η μία δήλωση διαγράφει την προηγούμενη.

Η μία καταστροφή εκτοπίζει την άλλη.

Δεν συγχωρούμε.

Κάτι χειρότερο συμβαίνει.

Ξεχνάμε. ⸻ Και εδώ βρίσκεται μια μεγάλη διαφορά.

Η συγχώρεση είναι πράξη μνήμης.

Για να συγχωρήσεις, πρέπει να θυμάσαι αυτό που συγχωρείς.

Η λήθη δεν συγχωρεί.

Απλώς διαγράφει.

Και μια δημοκρατία χωρίς μνήμη μετατρέπεται σιγά σιγά σε μια μηχανή διαρκούς αθώωσης.

Όχι επειδή αποφάσισε ότι κανείς δεν φταίει.

Αλλά επειδή κανείς δεν θυμάται αρκετά για να ζητήσει λογαριασμό. ⸻ Η εξουσία δεν φοβάται μόνο την αντίσταση.

Φοβάται και τη μνήμη.

Φοβάται τον πολίτη που μπορεί να πει: «Αυτό το είχατε ξαναπεί». «Αυτό το είχατε υποσχεθεί». «Αυτό το είχατε αρνηθεί». «Αυτό συνέβη». «Αυτοί πλήρωσαν». «Αυτοί ωφελήθηκαν». Η μνήμη είναι ο φυσικός εχθρός της αυθαιρεσίας γιατί δημιουργεί συνέχεια.

Και χωρίς συνέχεια δεν υπάρχει ευθύνη.

Αν κάθε ημέρα αρχίζει από το μηδέν, τότε κάθε εξουσία μπορεί να παρουσιάζεται κάθε πρωί αθώα. ⸻ Αλλά ας μην κάνουμε το εύκολο λάθος να κατηγορήσουμε μόνο την εξουσία.

Τη λήθη μιας κοινωνίας δεν την επιβάλλουν πάντοτε οι κυβερνήτες.

Μερικές φορές την επιλέγουν και οι πολίτες.

Γιατί η μνήμη πονάει.

Μας υποχρεώνει να θυμηθούμε όχι μόνο τι μας έκαναν, αλλά και τι κάναμε εμείς.

Τι ανεχθήκαμε.

Τι χειροκροτήσαμε.

Τι δικαιολογήσαμε.

Πότε σωπάσαμε.

Πότε γνωρίζαμε και προσποιηθήκαμε ότι δεν γνωρίζαμε.

Η συλλογική μνήμη είναι ένας καθρέφτης.

Και οι κοινωνίες, όπως και οι άνθρωποι, δεν αγαπούν πάντοτε τους καθρέφτες. ⸻ Γι’ αυτό η ιστορία δεν είναι αποθήκη παλιών γεγονότων.

Είναι εργαλείο αυτογνωσίας.

Δεν μαθαίνουμε ιστορία για να ξέρουμε τι έγινε.

Μαθαίνουμε ιστορία για να μπορούμε να αναγνωρίζουμε αυτό που ξαναγίνεται.

Γιατί η ιστορία σπανίως επιστρέφει φορώντας τα ίδια ρούχα.

Οι λέξεις αλλάζουν.

Τα πρόσωπα αλλάζουν.

Τα συνθήματα αλλάζουν.

Οι τεχνολογίες αλλάζουν.

Αλλά ο φόβος, η απληστία, η μισαλλοδοξία, η ανάγκη για έναν σωτήρα, η ευκολία του αποδιοπομπαίου τράγου, η γοητεία της απόλυτης βεβαιότητας επιστρέφουν.

Η μνήμη είναι αυτή που ψιθυρίζει: «Πρόσεξε.

Αυτό το μονοπάτι το έχουμε ξαναπερπατήσει». ⸻ Γι’ αυτό πιστεύω ότι η μεγαλύτερη κρίση μιας δημοκρατίας δεν αρχίζει όταν οι πολίτες ψηφίζουν λάθος.

Άλλωστε ποιος μπορεί να αποφασίσει για πάντα τι είναι το «σωστό» και τι το «λάθος» μιας ψήφου; Η πραγματική κρίση αρχίζει όταν οι πολίτες ψηφίζουν χωρίς ιστορικό βάθος.

Όταν το χθες δεν συμμετέχει στην απόφαση του σήμερα.

Όταν η κάλπη μετατρέπεται από τόπο κρίσης σε τόπο στιγμιαίας αντίδρασης.

Τότε η ψήφος μπορεί να γίνει θυμός.

Μπορεί να γίνει φόβος.

Μπορεί να γίνει εκδίκηση.

Μπορεί να γίνει συνήθεια.

Μπορεί να γίνει προϊόν επικοινωνίας.

Μπορεί ακόμη και να γίνει λήθη μεταμφιεσμένη σε επιλογή. ⸻ Η ψήφος όμως θα έπρεπε να είναι κάτι πολύ περισσότερο.

Θα έπρεπε να είναι μνήμη που αποφασίζει.

Να μπαίνει μαζί μας στο παραβάν ο παππούς μας και το παιδί μας.

Ο νεκρός και ο αγέννητος.

Εκείνος που πλήρωσε για μια ελευθερία και εκείνος που θα κληρονομήσει τις συνέπειες της επιλογής μας.

Γιατί στην πραγματικότητα ποτέ δεν ψηφίζουμε μόνο για τον εαυτό μας.

Ψηφίζουμε μέσα σε μια αλυσίδα γενεών. ⸻ Μια ώριμη κοινωνία δεν θυμάται για να εκδικείται.

Θυμάται για να μην επαναλαμβάνει.

Δεν κρατά ανοιχτές τις πληγές για να αιμορραγεί αιώνια.

Τις κοιτάζει για να καταλάβει πώς δημιουργήθηκαν.

Δεν μετατρέπει την Ιστορία σε δικαστήριο των νεκρών.

Τη μετατρέπει σε σχολείο των ζωντανών.

Αυτό είναι ίσως το δυσκολότερο είδος μνήμης: να θυμάσαι χωρίς να μισείς.

Να συγχωρείς χωρίς να διαγράφεις.

Να προχωράς χωρίς να ξεχνάς από πού έρχεσαι. ⸻ Γιατί υπάρχει και μια επικίνδυνη μνήμη.

Η επιλεκτική μνήμη.

Η μνήμη που θυμάται μόνο τα εγκλήματα των άλλων και ξεχνά τα δικά μας.

Η μνήμη που μετατρέπεται σε μύθο.

Η μνήμη που χρησιμοποιείται για να κατασκευάζει εχθρούς.

Αυτό δεν είναι ιστορική συνείδηση.

Είναι προπαγάνδα του παρελθόντος.

Η δημοκρατική μνήμη απαιτεί κάτι πολύ πιο δύσκολο: να αντέχουμε ολόκληρη την αλήθεια.

Ακόμη κι όταν δεν μας κολακεύει. ⸻ Και ίσως εδώ βρίσκεται μία από τις μεγάλες ευθύνες της παιδείας.

Το σχολείο δεν πρέπει να παράγει παιδιά που θυμούνται ημερομηνίες.

Πρέπει να παράγει ανθρώπους που καταλαβαίνουν συνέπειες.

Να μη ρωτά μόνο: «Πότε συνέβη;» Αλλά: «Γιατί συνέβη;» «Ποιος σώπασε;» «Ποιος αντιστάθηκε;» «Ποιος ωφελήθηκε;» «Ποιος πλήρωσε;» «Και τι θα έκανες εσύ αν ήσουν εκεί;» Τότε η Ιστορία παύει να είναι μάθημα.

Γίνεται πρόβα συνείδησης. ⸻ Η μνήμη μιας κοινωνίας βρίσκεται στα βιβλία της, στα τραγούδια της, στις οικογενειακές αφηγήσεις, στα αρχεία της, στις εφημερίδες της, στα έργα τέχνης της, στα μνημεία της.

Αλλά κυρίως βρίσκεται στην καθημερινή απαίτηση των πολιτών να μην αρχίζουν όλα κάθε πρωί από την αρχή.

Να υπάρχει ένα «θυμάμαι» απέναντι σε κάθε «δεν έγινε». Ένα «ήμουν εκεί» απέναντι σε κάθε παραποίηση.

Ένα «το είχες πει» απέναντι σε κάθε εύκολη μεταμόρφωση. ⸻ Και τότε επιστρέφουμε στην αρχική ερώτηση: Τι σημαίνει η ψήφος μιας κοινωνίας που έχει βυθιστεί στη λήθη; Σημαίνει ότι η δημοκρατία εξακολουθεί να λειτουργεί τυπικά, αλλά κινδυνεύει να χάσει ένα μέρος της ουσίας της.

Υπάρχει κάλπη.

Υπάρχουν κόμματα.

Υπάρχουν υποψήφιοι.

Υπάρχουν πολίτες.

Υπάρχει επιλογή.

Αλλά λείπει ο μεγάλος αόρατος ψηφοφόρος: το παρελθόν.

Και χωρίς αυτόν, το παρόν γίνεται εύκολο θήραμα εκείνου που φωνάζει δυνατότερα. ⸻ Γι’ αυτό ίσως το πρώτο καθήκον του δημοκρατικού πολίτη δεν είναι να ψηφίζει.

Είναι να θυμάται.

Να θυμάται πριν ψηφίσει.

Να θυμάται αφού ψηφίσει.

Και κυρίως να θυμάται τι συνέβη ανάμεσα σε δύο εκλογές.

Γιατί η κάλπη χωρίς μνήμη είναι ένα κουτί.

Η ψήφος χωρίς μνήμη είναι μια στιγμή.

Αλλά η ψήφος ενός ανθρώπου που θυμάται μπορεί να γίνει συνείδηση.

Και τελικά η δημοκρατία δεν κινδυνεύει μόνο όταν κάποιος μας αφαιρεί το δικαίωμα να επιλέγουμε.

Κινδυνεύει και όταν εμείς εξακολουθούμε να επιλέγουμε, αλλά έχουμε ξεχάσει με ποια κριτήρια πρέπει να κρίνουμε.

Γιατί ένας λαός που θυμάται μπορεί να κάνει λάθη.

Ένας λαός όμως που ξεχνά είναι καταδικασμένος να συναντά τα ίδια λάθη ξανά και ξανά — και κάθε φορά να τα υποδέχεται σαν καινούργια.

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους