Original Post

Πλήρες Κείμενο:

Η φιλελεύθερη δημοκρατία χάθηκε στα εργοστάσια! Η κρίση της φιλελεύθερης δημοκρατίας δεν ξεκίνησε στις κάλπες, ξεκίνησε στα εργοστάσια.

Για σχεδόν τρεις δεκαετίες μετά την πτώση του Τείχους του Βερολίνου η οικονομία της αγοράς, οι ελεύθερες εκλογές και το κράτος δικαίου έμοιαζαν με το τελικό στάδιο της πολιτικής εξέλιξης.

Από εκείνη τη βεβαιότητα δεν έχει απομείνει τίποτα.

Ο αυταρχισμός ανεβαίνει, τα λαϊκιστικά κινήματα κερδίζουν εκλογική δύναμη, η εμπιστοσύνη στους θεσμούς καταρρέει και η πόλωση βαθαίνει χωρίς ορατή διέξοδο.

Το δείχνει και το τεράστιο ποσοστό που AfD μεταξύ των εργατών στις εκλογές της Σαξονίας το Σαββατοκύριακο. Ο Daron Acemoglu, νομπελίστας οικονομολόγος του αμερικανικού MIT και από τους σημαντικότερους μελετητές της σχέσης θεσμών και τεχνολογίας, απορρίπτει στο νέο του βιβλίο του «Τι συνέβη στη φιλελεύθερη δημοκρατία» («What Happened to Liberal Democracy?») τη βολική εξήγηση ότι φταίνε οι λαϊκιστές πολιτικοί ή οι ψηφοφόροι τους.

Η θέση του είναι πολύ πιο ενοχλητική για το φιλελεύθερο κατεστημένο, αφου θεωρεί πως η δημοκρατία βρίσκεται σε κρίση επειδή απέτυχε να εκπληρώσει τις δικές της υποσχέσεις.

Το μέτρο σύγκρισης είναι η μεταπολεμική περίοδος, όταν στη Βρετανία, στις ΗΠΑ και στη Δυτική Ευρώπη το σύστημα νομιμοποιήθηκε επειδή παρέδιδε αποτελέσματα.

Οι επιχειρήσεις επένδυαν, οι εργαζόμενοι έπαιρναν σημαντικό μέρος των κερδών μέσω υψηλότερων μισθών και το κράτος παρείχε εκπαίδευση, υγεία και ασφάλιση.

Ένας εργαζόμενος χωρίς πτυχίο μπορούσε να δουλέψει σε εργοστάσιο, να αγοράσει σπίτι και να προσδοκά καλύτερη ζωή για τα παιδιά του, ενώ τα συνδικάτα λειτουργούσαν και ως θεσμοί κοινωνικής συμμετοχής.

Η μεταβιομηχανική ρήξη Η αυτοματοποίηση, η ψηφιοποίηση, η μεταφορά παραγωγής στο εξωτερικό και η οικονομία της γνώσης αύξησαν την αξία του πτυχίου.

Εκατομμύρια άνθρωποι χωρίς πτυχίο βρέθηκαν σε δυσκολότερη θέση, ενώ όσοι εργάζονταν σε τεχνολογία, χρηματοοικονομικά ή συμβουλευτική είδαν τις δυνατότητές τους να διευρύνονται.

Η κατάρρευση της βιομηχανικής απασχόλησης δεν ήταν δημιουργική καταστροφή, όπως θέλουν να μας πείσουν πολλοί αναλυτές, καθώς σε πολλές περιοχές οι νέες θέσεις εργασίας που δημιουργήθηκαν ήταν χαμηλότερης ποιότητας, λιγότερο σταθερές και χειρότερα αμειβόμενες.

Οι συνέπειες ήταν σωρευτικές.

Η απώλεια μιας μεγάλης βιομηχανίας μειώνει τη ζήτηση στα τοπικά καταστήματα και τα έσοδα του δήμου, ώσπου η οικονομική παρακμή γίνεται κοινωνική και έπειτα πολιτική, ως προϊόν επιλογών και όχι αμετάβλητου οικονομικού νόμου.

Η τεχνολογία δεν είναι ουδέτερη Στη Silicon Valley η αυτοματοποίηση παρουσιάζεται ως αναπόφευκτη, αφού ό,τι μπορεί να εκτελέσει μια μηχανή θεωρείται αυτονόητο ότι θα το εκτελέσει. Ο Acemoglu αμφισβητεί τη λογική αυτή στο «Power and Progress: Our Thousand-Year Struggle Over Technology and Prosperity», που κυκλοφόρησε το 2023 μαζί με τον Simon Johnson, επίσης καθηγητή του MIT.

Η αξία μιας τεχνολογίας δεν κρίνεται μόνο από το αν αντικαθιστά εργαζομένους, αλλά και από το αν δημιουργεί νέες θέσεις εργασίας και παραγωγικότητα.

Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να κάνει έναν νοσηλευτή ή έναν βιομηχανικό εργαζόμενο καλύτερο στη δουλειά του, μπορεί όμως και απλώς να μειώσει τον αριθμό των απαιτούμενων εργαζομένων.

Η επιλογή δεν είναι τεχνική, είναι οικονομική και πολιτική.

Από εκεί προκύπτει η πρόταση του νομπελίστα οικονομολόγου για φιλεργατική κατεύθυνση της τεχνητής νοημοσύνης, μέσω φορολογικών κινήτρων, επιδοτήσεων έρευνας, δημόσιων επενδύσεων και ρυθμίσεων.

Ο ίδιος προσθέτει πως τα συνδικάτα οφείλουν να αποκτήσουν τεχνολογική τεχνογνωσία και να συμμετέχουν στις αποφάσεις για το πώς εισάγεται η τεχνητή νοημοσύνη στους χώρους εργασίας, αφού η συλλογική διαπραγμάτευση δεν αφορά πλέον μόνο τους μισθούς.

Το αλγοριθμικό κλουβί Παράλληλα, τα κόμματα της Κεντροαριστεράς στηρίχθηκαν σε μορφωμένους επαγγελματίες και εργαζομένους της οικονομίας της γνώσης εγκαταλείποντας την παραδοσιακή τους βάση, τους εργαζόμενους στα εργοστάσια.

Σε συνάντηση με στελέχη προοδευτικών ιδρυμάτων στις ΗΠΑ ο συγγραφέας περίμενε συζήτηση για τη στασιμότητα των μισθών και τις αποκλίσεις μικρών πόλεων και μητροπόλεων, η κουβέντα όμως επικεντρώθηκε στις ανισότητες φύλου, φυλής και σεξουαλικών μειονοτήτων.

Ο συγγραφέας δεν τα θεωρεί δευτερεύοντα ζητήματα, ούτε είναι δευτερεύοντα ζητήματα.

Το πρόβλημα είναι ότι η εργατική τάξη πίστεψε πως τα δικά της προβλήματα έρχονται δεύτερα, έγιναν δευτερεύοντα ζητήματα.

Η «κοινωνική μηχανική» Όταν μια μορφωμένη ελίτ καθορίζει ποιες απόψεις είναι ηθικά αποδεκτές και χρησιμοποιεί θεσμούς, πανεπιστήμια ή κοινωνική πίεση για να τις επιβάλει, προκύπτει αυτό που ο Acemoglu αποκαλεί «κοινωνική μηχανική». Ο εργαζόμενος που εκφράζει ανησυχία για τη μετανάστευση ή την εθνική ταυτότητα δεν αντιμετωπίζεται ως πολίτης, αλλά ως κάποιος που χρειάζεται εκπαίδευση.

Η πίεση παράγει αντίδραση, που δικαιολογεί μια αντίστροφη κοινωνική μηχανική από τη Δεξιά, με απαγορεύσεις βιβλίων και κρατικές παρεμβάσεις στην εκπαίδευση.

Τα κοινωνικά δίκτυα, που ευνοούν το περιεχόμενο έντονου συναισθήματος, ενισχύουν αυτό το «αλγοριθμικό κλουβί». Η Justine Sacco, στέλεχος αμερικανικής εταιρείας επικοινωνίας, έχασε το 2013 τη δουλειά της ενώ βρισκόταν σε πτήση προς το Κέιπ Τάουν, επειδή ένα ειρωνικό tweet έγινε παγκόσμιο γεγονός.

Όταν η τιμωρία γίνεται στιγμιαία και αποκομμένη από θεσμικές διαδικασίες, ο φόβος της απόκλισης οδηγεί σε αυτολογοκρισία.

Ο φιλελευθερισμός της εργατικής τάξης Η πολιτική ελευθερία γίνεται εύθραυστη όταν μεγάλα τμήματα του πληθυσμού δεν έχουν οικονομική ασφάλεια, κοινωνική αναγνώριση ή πολιτική φωνή.

Από εκεί ξεκινά η πρόταση για οικονομική πολιτική με στόχο τις καλές θέσεις εργασίας, αφού η ανάπτυξη δεν μετριέται μόνο με το ΑΕΠ αλλά με το είδος των δουλειών που δημιουργεί.

Χρειάζονται οι «αποχετεύσεις του 21ου αιώνα», δηλαδή δημόσια υγεία, ποιοτική εκπαίδευση, μεταφορές, ψηφιακές υποδομές και ένα δίχτυ προστασίας που λειτουργεί, όπως οι υποδομές του 19ου αιώνα βελτίωσαν εκατομμύρια ζωές.

Χρειάζεται επίσης «ήπιος κοινοτισμός», αυτονομία αρκετή ώστε οι κοινότητες να διατηρούν ταυτότητα, χωρίς να γίνονται μηχανισμός καταπίεσης.

Στην περίπτωση του Donald Trump η αντιμεταναστευτική ρητορική βρήκε απήχηση επειδή συνάντησε υπάρχοντα αισθήματα ανασφάλειας και πολιτισμικής αποξένωσης, και η φιλελεύθερη απάντηση δεν μπορεί να είναι απλώς ότι οι ψηφοφόροι κάνουν λάθος.

Ένας εργαζόμενος μπορεί να έχει δικαίωμα ψήφου και ταυτόχρονα να εξαρτάται πλήρως από έναν εργοδότη ή μια ψηφιακή πλατφόρμα, και γι' αυτό η ελευθερία δεν είναι προστασία μόνο από το κράτος, αλλά από κάθε αυθαίρετη κυριαρχία.

Η φιλελεύθερη δημοκρατία, καταλήγει ο Acemoglu, δεν θα σωθεί υπερασπιζόμενη όσα έχει κατακτήσει, θα σωθεί μόνο αν ξαναγίνει χρήσιμη στην καθημερινή ζωή των ανθρώπων. Δημοσιεύθηκε στα "Παραπολιτικά"

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους