Original Post

Πλήρες Κείμενο:

Υπήρχε κάποτε σε ένα σχολικό βιβλίο του δημοτικού ένα κείμενο για την ανακάλυψη του θησαυρού της Τροίας.

Δεν θυμάμαι σε ποια τάξη ήταν, δεν θυμάμαι τον τίτλο του, μπορώ να ανακαλέσω κάποιες φράσεις μόνο, αν και το διάβαζα ξανά και ξανά.

Ένας άνθρωπος έσκαβε σε έναν αρχαίο λόφο και από μέσα εμφανιζόταν χρυσός, αντικείμενα που κανείς δεν είχε αγγίξει για χιλιάδες χρόνια και ένας κόσμος που μέχρι τότε υπήρχε μόνο μέσα στις ιστορίες ξαφνικά γινόταν πραγματικός.

Εκείνο το παιδικό κείμενο ήταν για τον Ερρίκο Σλήμαν και τον περίφημο «Θησαυρό του Πριάμου», που ανακάλυψε το 1873 στο Χισαρλίκ, την Τροία της σημερινής βορειοδυτικής Τουρκίας. Ο Σλήμαν είχε πάει εκεί κυνηγώντας σχεδόν κατά γράμμα τον Όμηρο.

Πίστευε ότι κάτω από τον λόφο βρισκόταν η πόλη του Πριάμου και έσκαβε με μια επιμονή που αποδείχθηκε ταυτόχρονα εντυπωσιακή και καταστροφική, γιατί στην προσπάθειά του να φτάσει γρήγορα στα βαθύτερα στρώματα αφαίρεσε μεγάλα τμήματα νεότερων φάσεων της πόλης που ένας σημερινός αρχαιολόγος θα αντιμετώπιζε με εντελώς διαφορετικό τρόπο.

Και τότε εμφανίστηκε ο θησαυρός.

Η λέξη «θησαυρός» εδώ δεν είναι καθόλου υπερβολική.

Μέσα σε ένα μεγάλο ασημένιο αγγείο βρέθηκαν δύο χρυσά διαδήματα, μια χρυσή ταινία για το μέτωπο, περίτεχνα σκουλαρίκια, βραχιόλια, περιδέραια και χιλιάδες μικρά χρυσά στοιχεία, χάντρες, κρίκοι και ελάσματα που κάποτε αποτελούσαν πολύπλοκα κοσμήματα.

Τα δύο περίφημα διαδήματα είναι ίσως τα πιο εντυπωσιακά αντικείμενα του συνόλου: κατασκευασμένα από εκατοντάδες μικροσκοπικά χρυσά στοιχεία, με λεπτές αλυσίδες που κατεβαίνουν από το μέτωπο και τελειώνουν σε μικρά περίαπτα, θα πρέπει όταν φοριούνταν να δημιουργούσαν σχεδόν ένα πέπλο χρυσού γύρω από το πρόσωπο.

Ανάμεσα στα κοσμήματα υπάρχουν επίσης εξαιρετικά σκουλαρίκια σε μορφή μικρών καλαθιών, από τα οποία κρέμονται με λεπτές αλυσίδες μικροσκοπικά ανθρωπόμορφα περίαπτα, καθώς και χρυσές χάντρες και ποικίλα κρεμαστά στοιχεία των οποίων την αρχική διάταξη δεν γνωρίζουμε σήμερα με βεβαιότητα.

Και ο θησαυρός δεν ήταν μόνο κοσμήματα.

Περιλάμβανε χρυσά και ασημένια κύπελλα, αγγεία, ένα χρυσό φιαλίδιο, αντικείμενα από ήλεκτρο, χάλκινα όπλα, αιχμές δοράτων, πελέκεις και εγχειρίδια.

Ήταν ένα σύνολο που έδειχνε πλούτο, τεχνική δεξιοτεχνία και έναν κόσμο πολύ πιο σύνθετο από εκείνον που μπορούσε να φανταστεί κανείς. Ο Σλήμαν ήταν βέβαιος ότι είχε βρει τον θησαυρό του Πριάμου και αργότερα φωτογράφισε τη γυναίκα του, τη Σοφία, φορώντας τα εντυπωσιακά χρυσά κοσμήματα, δημιουργώντας μία από τις πιο διάσημες εικόνες στην ιστορία της αρχαιολογίας.

Τα ονόμασε μάλιστα «κοσμήματα της Ελένης», κι έτσι ο μύθος έκλεισε σχεδόν τέλεια: η Τροία είχε βρεθεί, ο θησαυρός του Πριάμου είχε εμφανιστεί και μια νέα Ελένη φορούσε ξανά τον χρυσό της.

Μόνο που τίποτα από αυτά δεν ήταν πραγματικό! Η σημερινή χρονολόγηση τοποθετεί τον θησαυρό στην Τροία II, δηλαδή περίπου στην τρίτη χιλιετία π.Χ., περισσότερο από χίλια χρόνια πριν από την εποχή στην οποία θα μπορούσε να τοποθετηθεί ένας ιστορικός πυρήνας του Τρωικού Πολέμου. Ο Σλήμαν είχε πράγματι βρει έναν εξαιρετικό θησαυρό, είχε όμως δώσει στον κάτοχό του λάθος όνομα. Ο Πρίαμος δεν μπορούσε να έχει δει ποτέ αυτά τα κοσμήματα, ούτε η Ελένη να έχει φορέσει τα χρυσά διαδήματα που αργότερα φόρεσε η Σοφία Σλήμαν.

Και υπάρχει ακόμη μία λεπτομέρεια που χαλάει λίγο περισσότερο την υπέροχη ιστορία που έφτιαξε ο Σλήμαν.

Ο ίδιος διηγήθηκε ότι τη στιγμή της ανακάλυψης η Σοφία τον βοήθησε να απομακρύνει κρυφά τον θησαυρό.

Στην πραγματικότητα εκείνη βρισκόταν τότε στην Αθήνα.

Η σκηνή φαίνεται ότι ήταν μέρος της θεατρικότητας με την οποία ο Σλήμαν ήξερε πολύ καλά να παρουσιάζει τις ανακαλύψεις του στο κοινό.

Αργότερα πάντως φωτογράφησε πραγματικά τη Σοφία με τα κοσμήματα και η εικόνα έκανε τον γύρο του κόσμου.

Ούτε η μετέπειτα πορεία του θησαυρού ήταν λιγότερο περιπετειώδης. Ο Σλήμαν τον έβγαλε παράνομα από την Οθωμανική Αυτοκρατορία, οι οθωμανικές αρχές προσέφυγαν εναντίον του και τελικά μεγάλο μέρος της συλλογής κατέληξε στο Βερολίνο.

Στο τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου μεταφέρθηκε στη Σοβιετική Ένωση και σήμερα σημαντικό μέρος του εκτίθεται στο Μουσείο Πούσκιν στη Μόσχα, όπου βρίσκονται 101 από τα 183 αντικείμενα του σημαντικότερου συνόλου του λεγόμενου Θησαυρού Α. Όλα αυτά βέβαια τα έμαθα πολύ αργότερα.

Στο δημοτικό δεν ήξερα ούτε Τροία II, ούτε χρονολογήσεις, ούτε αρχαιολογική δεοντολογία.

Ήξερα μόνο ότι κάποιος είχε σκάψει στη γη και είχε βρει έναν κόσμο που όλοι θεωρούσαν χαμένο, κι εκείνη η εικόνα με είχε συνεπάρει τόσο ώστε επέστρεφα στο ίδιο κείμενο ξανά και ξανά.

Και το πιο παράξενο είναι ότι, όσο μάθαινα πόσο λάθος είχε κάνει ο Σλήμαν για τον «Πρίαμο», η ιστορία δεν έχασε καθόλου τη γοητεία της.

Ίσως μάλιστα έγινε καλύτερη, γιατί αυτό είναι τελικά η αρχαιολογία: καμιά φορά αυτό που βρίσκουμε είναι πολύ πιο ενδιαφέρον από εκείνο που περιμέναμε.

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους