«MARIA MONTESSORI»: ΜΙΑ ΕΚΠΛΗΚΤΙΚΗ ΤΑΙΝΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΜΗΤΕΡΑ ΤΩΝ ΕΙΔΙΚΩΝ ΘΕΡΑΠΕΙΩΝ ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ Ένα αριστουργηματικό φιλμ που έκανε πράξη το μήνυμα της Μοντεσόρι Η ταινία «Maria Montessori: La Nouvelle...

Πλήρες Κείμενο:

«MARIA MONTESSORI»: ΜΙΑ ΕΚΠΛΗΚΤΙΚΗ ΤΑΙΝΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΜΗΤΕΡΑ ΤΩΝ ΕΙΔΙΚΩΝ ΘΕΡΑΠΕΙΩΝ ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ Ένα αριστουργηματικό φιλμ που έκανε πράξη το μήνυμα της Μοντεσόρι Η ταινία «Maria Montessori: La Nouvelle Femme», μια γαλλοϊταλική παραγωγή του 2023 σε σκηνοθεσία της Léa Todorov, δεν πραγματεύεται μόνο το στόρι μιας γυναίκας που άλλαξε ριζικά τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε την εκπαίδευση των παιδιών: η ίδια η διαδικασία της κατασκευής της μετατράπηκε σε ένα εξαιρετικό εγχείρημα συμπερίληψης, όπου παιδιά με πραγματικές κινητικές, γνωστικές, αισθητηριακές και αναπτυξιακές δυσκολίες χρησιμοποιήθηκαν όχι απλώς ως πρόσωπα του φόντου, αλλά συμμετείχαν κανονικότατα ως ηθοποιοί, συνεργάτες και δημιουργοί.

Η ιστορία τοποθετείται κάπου στη Ρώμη του 1900, όταν η νεαρή γιατρός Maria Montessori εργάζεται μαζί με τον Giuseppe Montesano σε ένα παιδαγωγικό ινστιτούτο για παιδιά που η επιστημονική και κοινωνική γλώσσα της εποχής χαρακτήριζε με βαθιά υποτιμητικούς όρους.

Εκεί αρχίζει να παρατηρεί ότι πολλά απ' αυτά τα παιδιά, τα οποία θεωρούνταν «ανίκανα να μάθουν», μπορούσαν να αναπτύξουν εξαιρετικά σύνθετες δεξιότητες όταν τους παρέχονταν τα κατάλληλα υλικά, η ελευθερία εξερεύνησης, η επανάληψη, η τάξη και ένα περιβάλλον που δεν τα αντιμετώπιζε ως «παθητικούς αποδέκτες φροντίδας». Εκεί θα συναντήσει τη Lili d’Alengy, μια διάσημη Παριζιάνα εταίρα που κρύβει απ' την κοινωνία την ύπαρξη της κόρης της, Tina, επειδή έχει αναπηρία.

Η συνάντησή της με τη Montessori τη φέρνει αντιμέτωπη με τη ντροπή της, με την απόσταση που έχει δημιουργήσει από το ίδιο της το παιδί αλλά και με μια κοινωνία που θεωρεί τη διαφορετικότητα «οικογενειακό στίγμα». Στο ινστιτούτο, η Tina αρχίζει πλέον να εκφράζεται, να μετέχει και να κατακτά έναν δικό της χώρο μες στην κοινότητα. Η Lili και η Tina ήταν κατά βάση δύο μυθοπλαστικά πρόσωπα, δημιουργημένα για τις ανάγκες της αφήγησης.

Αντιθέτως όμως, η Maria Montessori, ο Giuseppe Montesano, η σχέση τους, η γέννηση του γιου τους Mario (εκτός γάμου) και η αναγκαστική απομάκρυνσή του από τη μητέρα του ήταν βεβαίως πραγματικά πρόσωπα και γεγονότα.

Η ταινία, συνεπώς, συνδέει δύο διαφορετικές μορφές μητρικού αποχωρισμού και αναδεικνύει τις ασφυκτικές κοινωνικές συνθήκες μες στις οποίες οι γυναίκες καλούνταν να επιλέξουν ανάμεσα στη μητρότητα, στην κοινωνική αποδοχή και στην επαγγελματική τους αυτονόμηση.

Και το εκπληκτικό είναι ότι πίσω από το σενάριο και τη μυθοπλασία κρύβεται μια εξίσου σημαντική πραγματική ιστορία: Η ίδια η σκηνοθέτρια Léa Todorov είναι μητέρα ενός νευροδιαφορετικού παιδιού με σπάνιο γενετικό σύνδρομο και άρχισε να γυρίζει την ταινία της στα χρόνια κατά τα οποία συνόδευε την κόρη της από θεραπεία σε θεραπεία.

Έτσι, οι εμπειρίες της με τις θεραπεύτριες, η προσπάθεια της κόρης της να κατακτήσει κάποιες δεξιότητες, όπως η βάδιση, καθώς και η διαρκής σύγκρουση της οικογένειάς της με τον χαμηλό ορίζοντα προσδοκιών της κοινωνίας διαμόρφωσαν βαθιά το περιεχόμενο του φιλμ.

Αξίξει να τονιστεί ότι όταν ξεκίνησε η προετοιμασία της ταινίας, η παραγωγή αναζήτησε μέσα από δομές, συλλόγους, δίκτυα γονέων και διαδικτυακές ανακοινώσεις παιδιά με πραγματικές αναπηρίες ή νευροαναπτυξιακές ιδιαιτερότητες: Οι οντισιόν δεν οργανώθηκαν σαν συμβατικές εξετάσεις υποκριτικής, αλλά ως κανονικές συναντήσεις με παιχνίδι, μουσική, χορό και ελεύθερη αλληλεπίδραση.

Αμέσως μετά ακολούθησαν δύο προπαρασκευαστικά εργαστήρια, στα οποία η ομάδα γνώρισε τον τρόπο επικοινωνίας, τις επιθυμίες, τις δυνατότητες και τα όρια κάθε παιδιού, ώστε οι σκηνές να σχεδιαστούν με βάση τα πραγματικά χαρακτηριστικά τους.

Ακόμη και η Rafaëlle Sonneville-Caby, η νεαρή ηθοποιός που υποδύεται την Tina, έχει πραγματικές γνωστικές και αισθητηριακές ιδιαιτερότητες. Η Tina, ωστόσο, δεν είναι απλώς μια κινηματογραφική καταγραφή της Rafaëlle, αλλά ένας ολοκληρωμένος υποκριτικός ρόλος, τον οποίο το παιδί επεξεργάστηκε μαζί με τη σκηνοθέτρια, αποδίδοντας εξαρετικά από πλευράς υποκριτικής τη μεγάλη «διαδρομή» από την αρχική αναστολή και την απόσυρση προς τη συμμετοχή, την έκφραση και τη χαρά.

Η συμμετοχή της ωστόσο στην ταινία δεν ήταν κάποιο είδος «κλινικής θεραπευτικής παρέμβασης», καθώς δεν σχεδιάστηκε ούτε αξιολογήθηκε ως θεραπευτικό πρόγραμμα.

Η ίδια όμως η κινηματογραφική διαδικασία προσέφερε ουσιαστικές θεραπευτικές και αναπτυξιακές λειτουργίες για τα παιδιά, μιας και παρείχε εμπειρίες δημιουργικής έκφρασης, συνεργασίας, μάθησης, κοινωνικής αναγνώρισης, επιτυχίας και ενεργού συμμετοχής σε ένα κοινό έργο.

Η ίδια μάλιστα η μητέρα της Rafaëlle δήλωσε ότι η κόρη της ολοκλήρωσε την εμπειρία περισσότερο απελευθερωμένη και περήφανη, και ότι στη συνέχεια θέλησε να παρακολουθήσει και μαθήματα θεάτρου.

Και το σημαντικότερο ήταν ότι στο φιλμ τα παιδιά δεν αντιμετωπίστηκαν ούτε ως «αντικείμενα φροντίδας» ούτε ως «εύθραυστα πλάσματα» από τα οποία «δεν μπορούσε κανείς να ζητήσει τίποτα», αλλά ως πρόσωπα ικανά για να μάθουν, να εργαστούν, να συνεργαστούν, να επαναλάβουν και να συνδημιουργήσουν εφόσον το περιβάλλον προσαρμοζόταν στις ανάγκες τους χωρίς να ακυρώνει τις δυνατότητές τους.

Μ' αυτόν τον τρόπο, τα ίδια τα γυρίσματα εφάρμοσαν τη βασική αρχή της Montessori, ότι «δεν πρέπει να αποφασίζουμε εκ των προτέρων ποιο θα είναι το όριο ενός παιδιού, αλλά οφείλουμε να δημιουργήσουμε τις συνθήκες μες στις οποίες μπορεί να μας δείξει τι είναι ικανό να κατακτήσει». Συνεπώς, η ταινία υπενθυμίζει μια συχνά ξεχασμένη ιστορική αλήθεια: ότι η παιδαγωγική της Montessori δεν γεννήθηκε μέσα από τη γενική εκπαίδευση, αλλά διαμέσου μια σκληρής και επίμονης εργασίας αφιερωμένης αποκελιστικά σε παιδιά με σύνθετες αναπτυξιακές και εκπαιδευτικές ανάγκες.

Και αργότερα, χάρη στη Montessori, η επιστημονική κοινότητα διαπίστωσε ότι οι αρχές της αυτονομίας, της αισθητηριακής μάθησης, του προετοιμασμένου περιβάλλοντος και του σεβασμού του ατομικού ρυθμού αφορούσαν ΟΛΑ, συλλήβδην, τα παιδιά.

Έτσι, η Μοντεσόρι έγινε η μητέρα της ειδικής αγωγής και της ιδέας της εξατομικευμένης εκπαίδευσης κάθε παιδιού που νιώθει ικανό να κατακτήσει ό,τι ονειρεύεται! Γι' αυτό και έχει τεράστια αξία να δει κάποιος αυτήν την ταινία. ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΠΗΓΕΣ Επίσημος φάκελος Τύπου της ταινίας (https://www.cinemart.cz/wp-content/uploads/2024/03/la-nouvelle-femme-dossier-de-presse-francais.pdf) Centre national du cinéma – συνέντευξη της Léa Todorov (https://www.cnc.fr/cinema/actualites/lea-todorov-du-documentaire-a-la-fiction_2149545) Institut Supérieur Maria Montessori – συνέντευξη της σκηνοθέτριας (https://www.formation-montessori.fr/2024/05/20/lea-todorov-interview/) Le Monde – ρεπορτάζ για τη συμμετοχή των παιδιών (https://www.lemonde.fr/m-le-mag/article/2024/03/13/le-film-sur-maria-montessori-la-nouvelle-femme-donne-le-beau-role-au-handicap_6221714_4500055.html)

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους