Original Post

Πλήρες Κείμενο:

Αυτήν τη συνεδρία την περίμενα με ιδιαίτερη ανυπομονησία. Ανυπομονησία και ενδιαφέρον.

Κάθε φορά που προσκαλώ ένα πρόσωπο από τον κύκλο των σημαντικών άλλων ενός/μιας θεραπευομένου/ης μου, έχει ενδιαφέρον.

Κι αυτή τη φορά δεν ήταν απλώς ένας ‘σημαντικός άλλος’. Ήταν ο πρώην σύντροφος της Χριστίνας.

Ας τον αποκαλούμε Γιώργο. Ο Γιώργος είχε φύγει από τη ζωή της Χριστίνας πολύ ξαφνικά και πολύ εύκολα.

Με την ίδια ευκολία, που είχε φύγει, με την ίδια ακριβώς εμφανίστηκε ξανά στη ζωή της.

Κι εκείνη δεν ήξερε τι να κάνει.

Από τη μια ήθελε να ανοίξει διάπλατα την αγκαλιά της για να τον βάλει μέσα και να μην τον αφήσει να βγει ποτέ.

Τόσο πολύ της είχε λείψει.

Από την άλλη φοβόταν.

Δεν ήξερε αν έπρεπε να τον εμπιστευθεί.

Δεν ήξερε αν θα μπορούσε να τον εμπιστευθεί ξανά.

Έτσι λοιπόν της πρότεινα να τον προσκαλέσει σε μια συνεδρία και να συζητήσουμε οι τρεις μας τους βασικότερους προβληματισμούς της ελπίζοντας πως θα καταλήγαμε κάπου καλύτερα από το σημείο στο οποίο βρισκόταν αυτή τη στιγμή. Ο Γιώργος έδειχνε ήρεμος.

Εκνευριστικά ήρεμος, τολμώ να πω. Εκείνη πάλι ήταν αγχωμένη.

Αγχωμένη και αποφασισμένη να πάρει απαντήσεις. ‘Δεν έμαθες ποτέ σου να αγαπάς’, του είπε όταν ρώτησα αν θα ήθελε να πει κάτι ο ένας στον άλλον. ‘Γιατί το λες αυτό;’, τη ρώτησε. ‘Γιατί είναι η αλήθεια’, απάντησε. ‘Η δική σου αλήθεια’, είπε ο Γιώργος διατηρώντας την αρχική ηρεμία του. ‘Μα για τη δική μου αλήθεια μπορώ να μιλήσω.

Για αυτήν την αλήθεια είμαι εδώ, έτσι δεν είναι;’, ρώτησε κοιτάζοντας προς τη μεριά μου. ‘Αν με ρωτάς, έτσι είναι.

Κάθε ένας σας βρίσκεται εδώ για να μοιραστεί τη δική του αλήθεια αλλά και να ακούσει την αλήθεια του άλλου.

Ας προσπαθήσουμε να κινηθούμε προς αυτήν την κατεύθυνση’, τους παρότρυνα. ‘Ωραία λοιπόν.

Ας ακούσω τη δική σου αλήθεια.

Τι σε κάνει να πιστεύεις ότι δεν ξέρω να αγαπώ;’, ρώτησε ο Γιώργος. ‘Αυτό που είχαμε δεν ήταν αγάπη’, διαπίστωσε η Χριστίνα. ‘Κι αν δεν ήταν αγάπη, τότε τι ήταν; Πώς εξηγείς ότι είμαι εδώ; Μου ζήτησες να έρθουμε μαζί εδώ και παρόλο που ξέρεις ότι δεν θα ερχόμουν ποτέ από μόνος μου, το έκανα για σένα.

Αν αυτό δεν είναι αγάπη, τότε τι είναι;’, αναρωτήθηκε ο Γιώργος ανεβάζοντας ελαφρώς τον τόνο της φωνής του. ‘Ξέρεις τι πιστεύω; Ήρθες εδώ για να έχεις να πεις ότι έκανες κάτι για μένα.

Ήρθες εδώ γιατί κατάλαβες ότι μου είναι πολύ δύσκολο να σε εμπιστευθώ ξανά οπότε αποφάσισες να δείξεις ότι κάνεις ό,τι σου ζητώ’, απάντησε η Χριστίνα. ‘Θα πρότεινα να σταματήσετε να αποδίδετε προθέσεις ο ένας στον άλλον.

Δεν βοηθά.

Πώς σας φαίνεται να δοκιμάσετε να ακούσετε ο ένας τον άλλον χωρίς να προσπαθείτε να ερμηνεύσετε τις συμπεριφορές σας;’, πρότεινα.

Και οι δύο ήταν αναστατωμένοι.

Κάθε ένας για τους δικούς του λόγους.

Και οι δύο ένιωθαν αδικημένοι.

Εκείνος γιατί είχε επιστρέψει κοντά της αλλά η Χριστίνα έδειχνε να μην τον έχει συγχωρέσει.

Εκείνη γιατί εξακολουθούσε να πονά ενώ ο Γιώργος της ζητούσε να τα αφήσουν όλα πίσω.

Και οι δύο ήθελαν πολύ αυτή η σχέση να πετύχει.

Κανείς, όμως, δεν ήξερε τι ακριβώς έπρεπε να κάνει για να συμβεί αυτό.

Λες και περίμεναν να τους δώσω μια συνταγή.

Μια συνταγή που θα έκανε τη σχέση τους πετυχημένη.

Λες και περίμεναν να φύγουν από το γραφείο μου έχοντας ξεπεράσει όλες τις δυσκολίες τους και τρέχοντας το χρόνο μπροστά.

Ήταν παραπάνω από φανερό ότι το κουβάρι της αγάπης, που είχαμε φέρει στην προηγούμενη συνεδρία με τη Χριστίνα, ήταν ακόμη εκεί.

Μόνο που τώρα τύλιγε και τους δύο.

Κι αυτό ήθελα να το δουν με τα μάτια τους.

Κι αυτό ήθελα να το νιώσουν στο σώμα τους.

Μόνο όταν γίνεται κάτι συγκεκριμένο, αποκτά νόημα για το θεραπευόμενο.

Μόνο όταν γίνεται κάτι συγκεκριμένο, νιώθει κανείς ότι μπορεί να το ελέγξει ή έστω να δοκιμάσει να το αλλάξει.

Και για να το αλλάξει θα πρέπει πρώτα να το γνωρίσει και να το καταλάβει.

Θα χρησιμοποιούσα επομένως την τεχνική της συγκεκριμενοποίησης, δηλαδή θα προσκαλούσα τους δυο θεραπευόμενους να συμβολίσουν με το κουβάρι τη μεταξύ τους σχέση έτσι όπως την αντιλαμβανόντουσαν στο ‘εδώ και τώρα’. Πρώτη ανταποκρίθηκε η Χριστίνα.

Δεν ξέρω αν ήταν η εμπειρία, που είχε από την προηγούμενη επαφή της με την τεχνική, ή η ανυπομονησία της να δείξει αυτό που ένιωθε και προφανώς την ταλαιπωρούσε.

Πήρε στα χέρια της το κόκκινο κουβάρι και άρχισε να το τυλίγει γύρω της και γύρω από τον Γιώργο ο οποίος κατέβαλε κάθε δυνατή προσπάθεια να συντονιστεί μαζί της αλλά και με όλη τη διαδικασία.

Παρατηρούσα το γλυπτό που έφτιαχναν οι δυο τους.

Οι δυο τους και το κουβάρι, το κουβάρι της αγάπης.

Στην πραγματικότητα το γλυπτό το έφτιαχνε η Χριστίνα και ο Γιώργος ακολουθούσε.

Να γινόταν άραγε αυτό και στη σχέση τους; Να ήταν αυτό που έκανε το Γιώργο να χρειαστεί ένα διάλειμμα; Να ήταν αυτό που τον έκανε να φύγει από τη σχέση; Και μετά, γιατί ξαναγύρισε; Μήπως τελικά ήταν πολύ βολικό για αυτόν να ακολουθεί; Να αφήνει τη Χριστίνα να κάνει πάντα το πρώτο βήμα κι αυτός να ακολουθεί; Αυτά και πολλά άλλα έστηναν χορό στο μυαλό μου. ‘Πώς είστε με αυτό που φτιάξατε;’, τους ρώτησα. ‘Είναι ακριβώς αυτό που έχουμε’, απάντησε πρώτη εκείνη. ‘Και πώς είναι αυτό που έχετε;’, θέλησα να μάθω. ‘Μπερδεμένο, μπερδεμένο αλλά δυνατό’, είπε. ‘Είναι και για σένα μπερδεμένο και δυνατό;’, ρώτησα το Γιώργο. ‘Φαίνεται να είναι μπερδεμένο’, απάντησε αποφεύγοντας να αναφερθεί στην άλλη λέξη. ‘Είναι και δυνατό;’, ξαναρώτησα. ‘Δυνατό είναι γιατί είναι μπερδεμένο’, δήλωσε ο Γιώργος. ‘Αναρωτιέμαι αν εκεί βρίσκεται η ουσία της σχέσης σας, στο μπέρδεμα.

Αν αυτό, που μοιράζεστε, είναι δυνατό επειδή είναι μπερδεμένο, τότε δεν έχετε κανέναν απολύτως λόγο να θέλετε να το ξεμπερδέψετε’, είπα ξαφνιάζοντας και τους δύο.

Με κοίταζαν σιωπηλοί.

Σιωπηλοί και αιφνιδιασμένοι από αυτό που είχαν μόλις ακούσει.

Πότε πότε κοίταζαν ο ένας τον άλλον.

Κοίταζαν ο ένας τον άλλον αγγίζοντας το κουβάρι.

Εκείνη το κρατούσε πιο σφιχτά στα χέρια της, εκείνος το άγγιζε.

Και οι δύο συνδεόντουσαν μεταξύ τους μέσα από ένα κουβάρι, το κουβάρι της αγάπης.

Τους προσκάλεσα να κάνουν κάθε ένας μια δήλωση στον άλλον προτού αφήσουν το κουβάρι πίσω στη θέση του. ‘Πώς θα είμαστε από εδώ και πέρα; Δεν ξέρω αν μπορώ να σε εμπιστευθώ.

Δεν ξέρω αν πρέπει να σε εμπιστευθώ.

Θέλω πολύ να σε εμπιστευθώ αλλά φοβάμαι κιόλας.

Κι ο χρόνος περνά.

Βιάζομαι να αγαπήσω και να αγαπηθώ’, παραδέχθηκε η Χριστίνα φανερά συγκινημένη. ‘Δεν ξέρω αν πρέπει να με εμπιστευθείς.

Το μόνο που ξέρω είναι ότι είμαι εδώ.

Γύρισα για να σε βρω.

Γύρισα για να είμαι μαζί σου.

Και για μένα ο χρόνος περνά.

Μόνο που εγώ δεν βιάζομαι όπως εσύ.

Εμπιστεύομαι το χρόνο.

Αυτός ξέρει.

Ο χρόνος δεν κάνει λάθος.

Οι άνθρωποι κάνουμε’, είπε ο Γιώργος με την ηρεμία που είχε ανακτήσει και πάλι.

Όση ώρα στεκόντουσαν ο ένας απέναντι στον άλλον και με το κουβάρι ανάμεσά τους, σκεφτόμουν τα λόγια του Jacob Levy Moreno.

Δεν θα μπορούσε να υπάρχει ωραιότερο κλείσιμο για αυτή τη συνάντηση.

Αποφάσισα να τους τα πω αφήνοντας χώρο και χρόνο να τα κάνουν δικά τους.

Αν θα τα έκαναν ποτέ. ‘Μια συνάντηση δύο ανθρώπων: μάτι με μάτι, πρόσωπο με πρόσωπο.

Κι όταν θα είσαι κοντά, θα βγάλω τα μάτια μου και θα τα βάλω στη θέση των δικών σου, κι εσύ θα βγάλεις τα δικά σου μάτια και θα τα βάλεις στη θέση των δικών μου.

Τότε θα σε κοιτάξω με τα δικά σου μάτια… κι εσύ θα με κοιτάξεις με τα δικά μου…’. Η Χριστίνα και ο Γιώργος είχαν πολλά να σκεφτούν… πολλά να σκεφτούν και άλλα τόσα να κάνουν… όπως κι εσείς που διαβάσατε άλλη μια ‘Ιστορία Ψυχοδράματος’… μέχρι την επόμενη ιστορία, που θα μοιραστούμε, να θυμάστε πως η αγάπη μπορεί να είναι πολλά περισσότερα από ένα μπέρδεμα… αρκεί να ξέρουμε πώς να αγαπάμε και πώς να αγαπιόμαστε… • Η φωτό είναι από την ομιλία – παράσταση ‘Το κουβάρι της αγάπης’ που είχα στο θέατρο Αυλαία το 2022.

Στιγμιότυπο με τους ηθοποιούς Valentina Paraskevaidou και Γιάννη Νικόλτσιο.

Η φωτογράφηση έγινε στο στούντιο της Irini Bairaktari.

I was really looking forward to this session with particular impatience.

Impatience and interest.

Every time I invite a person from the circle of significant others of one of my clients, it’s a big challenge.

And this time it was not just a ‘significant other’. It was Christina’s ex-partner.

Let’s call him George.

George had left Christina’s life very suddenly and very easily.

With the same ease that he had left, with the same exact ease he had reappeared in her life.

And she didn’t know what to do. On the one hand, she wanted to open her arms wide to let him in and never let him out.

She had missed him so much.

On the other hand, she was afraid.

She didn’t know if she should trust him.

She didn’t know if she could trust him again. So I suggested that she invite him to a session and that the three of us discuss her main concerns, hoping that we would end up somewhere better than where she was at the moment.

George seemed calm.

Irritatingly calm, I dare say.

She, on the other hand, was anxious.

Anxious and determined to get answers. ‘You never learned to love,’ she told him when I asked if they would like to say something to each other. ‘Why do you say that?’, he asked her. ‘Because it’s the truth,’ she replied. ‘Your truth,’ said George, maintaining his initial calm. ‘But I can speak for my own truth.

That’s the truth I’m here for, isn’t it?’, she asked, looking in my direction. ‘If you ask me, that’s how it is. Each of you is here to share your own truth but also to hear the truth of the other.

Let’s try to move in that direction,’ I urged them. ‘Okay then.

Let me hear your truth.

What makes you think I don’t know how to love?’, George asked. ‘What we had wasn’t love,’ Christina observed. ‘And if it wasn’t love, then what was it? How do you explain that I’m here? You asked me to come here with you and even though you know I would never come on my own, I did it for you.

If that’s not love, then what is?’, George asked himself, raising his voice slightly. ‘You know what I think? You came here to say that you did something for me. You came here because you realized that it was very difficult for me to trust you again, so you decided to show that you were doing what I asked of you,’ Christina replied. ‘I would suggest that you stop attributing intentions to each other.

It doesn’t help.

How about you try listening to each other without trying to interpret your behaviors?’, I suggested.

Both were upset.

Each for their own reasons.

Both felt wronged.

He because he had returned to her but Christina seemed to have not forgiven him.

She because she was still hurting while George was asking her to leave everything behind.

Both of them really wanted this relationship to succeed.

However, neither of them knew exactly what they had to do to make that happen.

It was as if they were waiting for me to give them a recipe.

A recipe that would make their relationship successful.

It was as if they were waiting to leave my office having overcome all their difficulties and running ahead of time.

It was more than obvious that the tangle of love, which we had brought in the previous session with Christina, was still there.

Only now it was wrapping both of them. And I wanted them to see this with their eyes. And I wanted them to feel this in their bodies.

Only when something concrete happens, does it acquire meaning for the patient.

Only when something concrete happens, does one feel that they can control it or at least try to change it. And in order to change it, one must first know it and understand it. I would therefore use the technique of concretization, that is, I would invite the two patients to symbolize with the tangle the relationship between them as they perceived it in the ‘here and now’. Christina was the first to respond.

I don't know if it was the experience she had from her previous contact with the technique, or her impatience to show what she was feeling and was obviously bothering her.

She took the red skein in her hands and began to wrap it around herself and around George, who made every effort to coordinate with her and with the entire process.

I was observing the sculpture that the two of them were making.

The two of them and the skein, the skein of love.

In reality, Christina was making the sculpture and George was following.

Could this be happening in their relationship? Could this be what made George need a break? Could this be what made him leave the relationship? And then, why did he come back? Was it ultimately too convenient for him to follow? Letting Christina always take the first step and him following? These and many other things were dancing in my mind. ‘How are you with what you made?’, I asked them. ‘It’s exactly what we have,’ she answered first. ‘And what is what you have?’, I wanted to know. ‘Tangled, tangled but strong’, she said. ‘Is it tangled and strong for you too?’, I asked George. ‘It seems to be tangled’, he replied, avoiding mentioning the other word. ‘Is it strong too?’, I asked again. ‘Strong because it is tangled’, George declared. ‘I wonder if that is where the essence of your relationship lies, in the tangle.

If what you share is strong because it is tangled, then you have absolutely no reason to want to untangle it’, I said, surprising them both.

They looked at me silently.

Silent and surprised by what they had just heard.

From time to time they looked at each other.

They looked at each other, touching the tangle.

She held it tighter in her hands, he touched it. Both of them were connected to each other through a tangle, the tangle of love.

I invited them to each make a statement to the other before leaving the tangle back in its place. ‘How will we be from now on? I don’t know if I can trust you.

I don’t know if I should trust you.

I really want to trust you but I’m also afraid.

And time is passing.

I’m in a hurry to love and be loved,’ Christina admitted, visibly moved. ‘I don’t know if you should trust me. All I know is that I’m here.

I came back to find you.

I came back to be with you.

And for me, time is passing. Only I’m not in a hurry like you.

I trust time.

He knows.

Time doesn’t make mistakes.

People do,' said George with the calm he had regained.

As they stood facing each other with the tangle between them, I thought about the words of Jacob Levy Moreno.

There could not have been a more beautiful ending to this meeting.

I decided to tell them, leaving them space and time to make it their own.

If they ever would. 'A meeting of two: eye to eye, face to face.

And when you are near, I will tear your eyes out and place them instead of mine, and you will tear my eyes out and will place them instead of yours, then I will look at me with mine...'. Christina and George had a lot to think about… a lot to think about and just as much to do… just like you who read another ‘Psychodrama Story’… until the next story, which we will share, remember that love can be much more than a mess… as long as we know how to love and how to be loved… • The photo is from the performance – lecture ‘The tangle of love’ I gave in 2022 at theater ‘Αυλαία’ in Thessaloniki.

Snapshot with actors Valentina Paraskevaidou and Giannis Nikoltsios. The photoshooting took place at studio of Irini Bairaktari.

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους