Original Post

Πλήρες Κείμενο:

18 Μαΐου 1978 Στο Φεστιβάλ των Καννών προβάλλεται μια ταινία που δεν επρόκειτο απλώς να συζητηθεί.

Επρόκειτο να διχάσει, να εξοργίσει και να γεννήσει κατηγορίες και αντιδράσεις που θα την ακολουθούν για πολλά χρόνια.

Το «Εξπρές του Μεσονυχτίου» συστήνει στον κόσμο την αληθινή ιστορία του Billy Hayes και από τις πρώτες κιόλας προβολές γίνεται φανερό ότι δεν πρόκειται για μια ακόμη κινηματογραφική ιστορία φυλακής.

Το κοινό αντιδρά με ενθουσιασμό, οι κριτικοί μιλούν ακόμη και για ένα φιλμ που δαιμονοποιεί έναν ολόκληρο λαό, ενώ η αντίδραση της Τουρκίας είναι σφοδρή.

Πέρα όμως από όσα ακολούθησαν, για μένα το «Εξπρές του Μεσονυχτίου» υπήρξε πάντοτε κάτι πολύ πιο προσωπικό: μία από τις αγαπημένες μου ταινίες.

Η ερμηνεία του Brad Davis, η σχεδόν υπνωτική μουσική του Giorgio Moroder, η ασφυξία των κελιών, η βία, η παράνοια, εκείνη η αίσθηση πως ο χρόνος έχει σταματήσει να μετρά ημέρες και αρχίζει να μετρά αντοχές, είχαν μείνει μέσα μου από την πρώτη φορά που την είδα.

Γι’ αυτό και η ανάγνωση του αυτοβιογραφικού βιβλίου των Billy Hayes και William Hoffer είχε εξαρχής ένα παράξενο μειονέκτημα και συγχρόνως ένα τεράστιο πλεονέκτημα: γνώριζα ήδη πού οδηγούσε αυτή η ιστορία.

Μόνο που άλλο είναι να γνωρίζεις τι συνέβη σε έναν άνθρωπο και άλλο να τον ακούς να σου αφηγείται πώς ήταν να το ζει.

Και κάπου εκεί η ταινία άρχισε σιγά σιγά να υποχωρεί από τη μνήμη μου. Ο Billy Hayes δεν παρουσιάζει τον εαυτό του ως αθώο θύμα.

Συνελήφθη επιχειρώντας να βγάλει χασίς από την Τουρκία και γνωρίζει ότι η πράξη του είχε συνέπειες.

Αυτή ακριβώς η παραδοχή κάνει το βιβλίο πολύ πιο ενδιαφέρον, γιατί θέτει ένα ερώτημα πολύ μεγαλύτερο από την προσωπική του περιπέτεια: σε ποιο σημείο τελειώνει η δικαιοσύνη και αρχίζει η εκδίκηση; Ένας άνθρωπος μπορεί να είναι ένοχος και ταυτόχρονα να δικαιούται να αντιμετωπίζεται ως άνθρωπος.

Και αυτή η λεπτή γραμμή είναι που συντρίβεται μέσα στις σελίδες.

Οι φυλακές που περιγράφει ο Hayes δεν είναι απλώς ένας τόπος εγκλεισμού.

Είναι ένας κόσμος αποκομμένος από τον υπόλοιπο κόσμο, με δικούς του νόμους, δικές του ιεραρχίες και μια διαφορετική αντίληψη ακόμη και για τον χρόνο.

Οι σχέσεις ανάμεσα στους κρατουμένους, τα ναρκωτικά, η αυθαιρεσία, η βία, οι άγραφοι κανόνες, οι προσπάθειες για τη μείωση της ποινής του συνθέτουν κάτι πολύ περισσότερο από ένα χρονικό φυλάκισης: συνθέτουν το χρονικό της προσπάθειας ενός ανθρώπου να μη διαλυθεί.

Κι αυτό είναι ίσως το στοιχείο που με άγγιξε περισσότερο.

Γιατί ο πραγματικός τρόμος του βιβλίου δεν βρίσκεται μόνο σε όσα μπορούν να κάνουν οι άνθρωποι ο ένας στον άλλον.

Βρίσκεται στην επανάληψη.

Στο να ξυπνάς και να βλέπεις τους ίδιους τοίχους.

Να κοιμάσαι γνωρίζοντας ότι το επόμενο πρωί θα τους ξαναδείς.

Να μετράς μήνες και χρόνια και κάποια στιγμή να συνειδητοποιείς ότι έξω από αυτούς τους τοίχους υπάρχει μια ζωή που συνεχίζεται χωρίς εσένα. Ο Hayes αφηγείται αυτή την πραγματικότητα άλλοτε με ωμότητα και άλλοτε με ένα παράξενο χιούμορ που λειτουργεί σχεδόν σαν μηχανισμός άμυνας.

Και η γραφή του με εξέπληξε.

Δεν διαβάζεις μια στεγνή αυτοβιογραφική καταγραφή γεγονότων.

Υπάρχει ένταση, ρυθμός και κυρίως εκείνη η αμεσότητα που μόνο η προσωπική μαρτυρία μπορεί να διαθέτει.

Ακόμη και ο τίτλος αποκτά άλλη βαρύτητα όταν μαθαίνεις τι πραγματικά σημαίνει.

Το «Εξπρές του Μεσονυχτίου» είναι η έκφραση για την απόδραση.

Ένα φανταστικό τρένο χωρίς δρομολόγιο, χωρίς σταθμούς, χωρίς εισιτήριο.

Ένα τρένο που περνά μόνο για εκείνον που είναι διατεθειμένος να ρισκάρει τα πάντα για να βρεθεί στην άλλη πλευρά των τειχών.

Η σύγκριση με την ταινία ήταν φυσικά αναπόφευκτη.

Και εδώ βρίσκεται ένα από τα πιο ενδιαφέροντα στοιχεία της ανάγνωσης, γιατί η πραγματική ιστορία και η κινηματογραφική εκδοχή της δεν ταυτίζονται.

Στο βιβλίο ο Hayes ταξιδεύει μόνος του στην Τουρκία.

Ορισμένες από τις πλέον ακραίες σκηνές της ταινίας δεν συνέβησαν όπως παρουσιάστηκαν, ενώ και ο ίδιος έχει ξεκαθαρίσει ότι δεν υπέστη τη σεξουαλική κακοποίηση που υπαινίσσεται η κινηματογραφική αφήγηση.

Διαφορετική είναι ακόμη και η διαδρομή προς το τέλος.

Παρά τις σημαντικές αυτές αποκλίσεις, εξακολουθώ να θεωρώ την ταινία μία από τις σπουδαιότερες μεταφορές που έχω δει.

Όχι επειδή υπήρξε απολύτως πιστή στα γεγονότα, αλλά επειδή κατάφερε να μεταφέρει κάτι πολύ δυσκολότερο από αυτά: την αίσθηση της φυλακής.

Το βιβλίο, όμως, διαθέτει κάτι που ακόμη και η σπουδαιότερη κινηματογραφική εικόνα δυσκολεύεται να αποδώσει: τη διάρκεια.

Γιατί λίγα λεπτά στην οθόνη μπορούν να γίνουν χρόνια στη ζωή ενός ανθρώπου.

Και ίσως εκεί βρίσκεται ο πραγματικός εφιάλτης του «Εξπρές του Μεσονυχτίου». Όχι μόνο στη βία, στις απάνθρωπες συνθήκες, στον εξευτελισμό ή στην παράνοια, αλλά στην αργή διάβρωση της ανθρώπινης ύπαρξης όταν κάποιος άλλος αποφασίζει πού θα βρίσκεσαι αύριο, τι θα βλέπεις όταν ξυπνήσεις και πόσα χρόνια της ζωής σου θα περάσουν μέχρι να μπορέσεις να ανοίξεις μια πόρτα και να φύγεις.

Δεν ξέρω πώς άντεξε.

Ίσως κανείς μας να μη γνωρίζει πραγματικά πόσα μπορεί να αντέξει μέχρι να βρεθεί μπροστά σε κάτι που δεν του αφήνει άλλη επιλογή.

Το «Εξπρές του Μεσονυχτίου» είναι ασφαλώς μια ιστορία φυλακής και απόδρασης.

Για μένα, όμως, μετά την τελευταία σελίδα, έμεινε κυρίως ως κάτι άλλο: μια ιστορία για εκείνο το κομμάτι του ανθρώπου που μπορεί να του αφαιρεθούν σχεδόν τα πάντα και παρ’ όλα αυτά εξακολουθεί να κοιτάζει προς την έξοδο.

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους