Original Post

Πλήρες Κείμενο:

15. Το Πελατειακό Κράτος: Ο Ι. Κωλέττης

---------------------------------------------------------------------- Στη συζήτηση για το κρατικό μοντέλο που επιβλήθηκε στην Ελλάδα μετά τη δολοφονία του Ιωάννη Καποδίστρια, η συγκρότηση ενός «κράτους-πελάτη» δεν αποτελεί έκπληξη.

Όπως δεν αποτελεί έκπληξη το γεγονός ότι ο Ιωάννης Κωλέττης θεωρείται ο ιστορικός «αρχιτέκτονας» του ελληνικού πελατειακού συστήματος.

Κατά την περίοδο της Συνταγματικής Μοναρχίας (1844–1847), ως Πρωθυπουργός και αρχηγός του Γαλλικού Κόμματος, ο Κωλέττης συστηματοποίησε και χρησιμοποίησε ανοιχτά τον πελατειασμό ως τον κύριο μηχανισμό άσκησης εξουσίας: 1. Διορισμοί και Ευνοιοκρατία (Ρουσφέτια): Μετέτρεψε τις δημόσιες θέσεις, τις συντάξεις και τις παραχωρήσεις εθνικών γαιών σε πολιτικό νόμισμα για την εξαγορά τοπικών προκρίτων, οπλαρχηγών και ψηφοφόρων. 2. Χειραγώγηση Εκλογών: Οργάνωσε έναν πρωτοφανή μηχανισμό καλπονοθείας και εκβιασμών (με χαρακτηριστικό παράδειγμα τις διαβόητες εκλογές του 1844), διασφαλίζοντας την παραμονή του στην εξουσία. 3. Προσωποπαγής Εξουσία: Συγκέντρωσε όλες τις κρατικές αποφάσεις πάνω του, λειτουργώντας ως ο απόλυτος τοπάρχης-προστάτης (patron) ενός ευρύτατου δικτύου εξαρτώμενων «πελατών». Η Ιστορική Πραγματικότητα: Από την Τουρκοκρατία στο «Σύγχρονο» Κράτος

---------------------------------------------------------------------- Ο Κωλέττης δεν εφηύρε τις πελατειακές σχέσεις από το μηδέν.

Τα δίκτυα αλληλοεξάρτησης (φατρίες, δημογεροντίες, αρματολίκια) προϋπήρχαν από την Τουρκοκρατία και την Επανάσταση του 1821.

Η ιστορική του «συμβολή» έγκειται στο ότι πήρε αυτά τα κατακερματισμένα τοπικά δίκτυα, τα ενέταξε στον μηχανισμό του κεντρικού κράτους και τους φόρεσε έναν δυτικότροπο, κοινοβουλευτικό μανδύα.

Μετέτρεψε, δηλαδή, την παραδοσιακή φατριαρχία σε επίσημη, θεσμοποιημένη μέθοδο διακυβέρνησης. Ο Κωλέττης πέτυχε να γεφυρώσει το χάσμα ανάμεσα στην παλιά κοτζαμπάσικη/οπλαρχηγική ελίτ και τη νεοσύστατη αστική και διοικητική τάξη.

Προσέφερε στην οικονομική και πολιτική ολιγαρχία της εποχής πλήρη ασυλία και προνομιακή πρόσβαση στους κρατικούς πόρους, με μοναδικό αντάλλαγμα τη δική του πολιτική κυριαρχία.

Όπως σημειώνει ο ιστορικός Gunnar Hering, επί Κωλέττη «η διαφθορά έγινε σύστημα διακυβέρνησης». Το κράτος έπαψε να λειτουργεί ως εγγυητής του δικαίου και μετατράπηκε στο «λάφυρο» της εκάστοτε εξουσίας (κράτος- λάφυρο ή κράτος- πελάτης). Η Τριπλή Σύνδεση: Γραφειοκρατία, Ολιγαρχία και Πελατειασμός

------------------------------------------------------------------------ Το πελατειακό σύστημα δεν είναι μια μεμονωμένη παθογένεια· λειτουργεί ως ένας αλληλοτροφοδοτούμενος μηχανισμός σε δύο επίπεδα: Μακρο-πελατειασμός (Στην κορυφή): Πρόκειται για τη συναλλαγή μεταξύ πολιτικής εξουσίας και οικονομικής ελίτ.

Φωτογραφικές ρυθμίσεις, αδιαφανείς κρατικές συμβάσεις, ευνοϊκοί διαγωνισμοί και θεσμική ατιμωρησία ανταλλάσσονται με πολιτική κάλυψη, χρηματοδότηση και έλεγχο των μέσων ενημέρωσης.

Σε αυτό το επίπεδο, το κράτος μετατρέπεται στο εκτελεστικό όργανο της ολιγαρχίας.

Μικρο-πελατειασμός (Στη βάση): Πρόκειται για το κλασικό «ρουσφέτι» προς τον πολίτη.

Λειτουργεί ως κοινωνικό αμορτισέρ: εγκλωβίζει την κοινωνία σε μια λογική ατομικής επιβίωσης, αδρανοποιεί τις συλλογικές διεκδικήσεις για αξιοκρατία και καθιστά τους πολίτες συνένοχους ή εξαρτημένους από το ίδιο το σύστημα που τους αδικεί. Η Γραφειοκρατία ως «Όπλο»

------------------------------------------------------------------- Σε αυτό το πλαίσιο, η πολύπλοκη, αργή και αδιαφανής δημόσια διοίκηση δεν είναι απλή ανικανότητα, αλλά δομικό χαρακτηριστικό (feature, όχι bug): Μετατροπή του Δικαιώματος σε «Χάρη»: Όταν ο πολίτης ταλαιπωρείται για χρόνια για μια αυτονόητη αδειοδότηση ή σύνταξη, η παρέμβαση του πολιτικού μεσάζοντα φαντάζει σωτήρια.

Έτσι, το νόμιμο δικαίωμα βαφτίζεται «ρουσφέτι», γεννώντας προσωπική υποχρέωση. Τεχνητός Φραγμός Εισόδου (Barrier to Entry): Η γραφειοκρατία προστατεύει την οικονομική ελίτ από τον ελεύθερο ανταγωνισμό.

Ένας ισχυρός όμιλος διαθέτει τους πόρους και τις προσβάσεις για να παρακάμψει τα εμπόδια, ενώ μια νέα ή μικρότερη επιχείρηση πνίγεται στους κανόνες πριν καν ξεκινήσει. Η Συνταγματική Θωράκιση του Συστήματος

-------------------------------------------------------------------- Το ίδιο το Σύνταγμα —ενώ θεωρητικά αποτελεί την ανώτατη εγγύηση ισονομίας— συχνά παρέχει τη συνταγματική κάλυψη για τη συντήρηση αυτού του καθεστώτος μέσω πολυνομίας, θεσμικής ατιμωρησίας, απόλυτου πολιτικού ελέγχου του κράτους.

Συμπερασματικά

----------------------------------------------------------------------- Ο Ιωάννης Κωλέττης ήταν ο άνθρωπος που μετασχημάτισε τη δογματική γραφειοκρατία της εποχής του σε ζωντανή, καθημερινή πολιτική πρακτική.

Κι αν ο Μαυροκορδάτος έθεσε το συγκεντρωτικό-ολιγαρχικό πλαίσιο της γραφειοκρατίας, ο Κωλέττης ήταν εκείνος που το εκλαΐκευσε, το εφάρμοσε στην κάλπη και έχτισε τον μηχανισμό με τον οποίο το ελληνικό κράτος μετατράπηκε στο απόλυτο εργαλείο της ολιγαρχίας.

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους