"ΠΑΤΡΙΩΤΕΣ" και " ΑΝΤΙΠΑΤΡΙΩΤΕΣ": Η καπηλεία μιας λέξης και το πραγματικό της νόημα σήμερα Υπάρχουν λέξεις που, από υπερχρήση και κακοποίηση, έχουν χάσει την αρχική τους λάμψη, καταλήγοντας να...

Original Post

Πλήρες Κείμενο:

Η λέξη «πατριώτης» είναι αναμφίβολα μία από αυτές.

Στη σύγχρονη Ελλάδα, το όνομά της επικαλείται συχνά με ευκολία, άλλοτε ως φτηνό σύνθημα σε μπαλκόνια και τηλεοπτικά παράθυρα, άλλοτε ως πιστοποιητικό φρονήματος και άλλοτε ως όπλο για τον εξωστρακισμού του «άλλου». Από τη δεξιά εθνικοφροσύνη μέχρι τον αριστερό λαϊκό πατριωτισμό της Αντίστασης, η έννοια αυτή έχει περάσει από σαραντακύματα, γνωρίζοντας την καπηλεία, την οικειοποίηση, αλλά και την ιδεολογική απόρριψη.

Σήμερα, σε έναν κόσμο που αλλάζει με ταχύτητα, το ερώτημα παραμένει αιχμηρό: Τι σημαίνει τελικά να αγαπάς τον τόπο σου; Είναι ο πατριωτισμός μια κραυγή μίσους απέναντι στους «έξω» ή μια αθόρυβη στάση ευθύνης απέναντι στους «μέσα»; Αν η αγάπη για την πατρίδα εξαντλείται στη ρητορεία του μίσους, στη διατήρηση εθνικών μύθων και στη σιωπή μπροστά στη διαφθορά που κατατρώει τα σωθικά της χώρας, τότε ο πατριωτισμός δεν είναι παρά ένα βολικό περιτύλιγμα.

Είναι καιρός να γδύσουμε τη λέξη από τα κομματικά συνθήματα και να αναρωτηθούμε αν οι πραγματικοί «αντιπατριώτες» δεν είναι αυτοί που διαφωνούν μαζί μας, αλλά εκείνοι που αδιαφορούν για το μέλλον αυτού του τόπου.

Η μάχη για τη σημαία: Από τον Ρήγα στην εθνικοφροσύνη Για να κατανοήσει κανείς τη σημερινή κακοφωνία γύρω από τον «πατριώτη», πρέπει να κοιτάξει τις ουλές της ελληνικής ιστορίας.

Η λέξη δεν γεννήθηκε στα δεξιά έδρανα. Στον Ριζοσπαστικό Διαφωτισμό και στον αγώνα του 1821, ο πατριωτισμός ήταν αίτημα ελευθερίας, δικαιοσύνης και ρήξης με την απολυταρχία. Ο Ρήγας Φεραίος δεν επικαλούνταν την καταγωγή, αλλά την κοινή μοίρα των λαών απέναντι στον τυραννικό ζυγό. Στην Εθνική Αντίσταση, η έννοια απέκτησε πάλι οικουμενικό και λαϊκό χαρακτήρα. Το ΕΑΜ και η Αριστερά συμπύκνωσαν τον «πατριωτικό αγώνα» στην προστασία του λαού από τον κατακτητή, ενώ δεκαετίες αργότερα, η μεταπολιτευτική ρητορεία του Ανδρέα Παπανδρέου επένδυσε ξανά στον «πατριωτικό σοσιαλισμό». Ωστόσο, η μετεμφυλιακή περίοδος και η επταετία της Χούντας τραυμάτισαν βαθιά τον όρο.

Το κράτος της εθνικοφροσύνης οικειοποιήθηκε τον πατριωτισμό, μετατρέποντάς τον σε πιστοποιητικό φρονήματος, αστυνόμευση της σκέψης και εξορία για όποιον αμφισβητούσε την καθεστηκυία τάξη.

Έτσι, για μια μεγάλη μερίδα της προοδευτικής διανόησης, η λέξη φορτίστηκε αρνητικά, ταυτιζόμενη με τον μισαλλόδοξο εθνικισμό.

Σύνθημα ευκαιρίας ή ουσιαστική στάση ζωής; Στον σύγχρονο δημόσιο λόγο, η λέξη λειτουργεί συχνά σαν κενό περιεχομένου σύνθημα, ένας εύκολος αφορισμός που εκτοξεύεται στα τηλεοπτικά παράθυρα.

Όταν ο πατριωτισμός εργαλειοποιείται για ψηφοθηρικούς λόγους, καταντά μια επιφανειακή εικονιστική παράσταση: σημαίες στα μπαλκόνια την ημέρα της παρέλασης και πλήρης αδιαφορία την επομένη.

Η ουσιαστική διαφορά έγκειται στον διαχωρισμό του πατριωτισμού από τον εθνικισμό: - Ο Εθνικισμός τρέφεται από τη σύγκριση και την εχθρότητα.

Χρειάζεται πάντα έναν «εχθρό» (εξωτερικό ή εσωτερικό) για να επιβεβαιώσει την ύπαρξή του.

Ορίζεται από το μίσος για τον άλλον. - Ο Πατριωτισμός στρέφεται προς τα μέσα.

Είναι η φροντίδα για τον τόπο, τη γη, τον πολιτισμό και τους ανθρώπους του.

Δεν υπόσχεται υπεροχή έναντι άλλων λαών, αλλά ευθύνη απέναντι στη δική σου κοινότητα.

Ο σύγχρονος συνταγματικός πατριωτισμός διευρύνει ακόμα περισσότερο αυτή την οπτική: πατριώτης είναι αυτός που υπερασπίζεται τους δημοκρατικούς θεσμούς, το κράτος δικαίου, τα ανθρώπινα δικαιώματα και την κοινωνική δικαιοσύνη.

Υπάρχουν τελικά «αντιπατριώτες»; Ο όρος «αντιπατριώτης» είναι ένα κατασκευασμένο πολιτικό πυροτέχνημα, σχεδιασμένο για να διαιρεί.

Στην πραγματικότητα, ελάχιστοι άνθρωποι δεν αισθάνονται δεσμό με τον τόπο στον οποίο μεγάλωσαν, ερωτεύτηκαν, δημιούργησαν ή πόνεσαν.

Αυτό που διαφέρει ριζικά είναι η έκφραση αυτής της αγάπης.

Όταν η κριτική απέναντι στις αυθαιρεσίες του κράτους ή η αποκάλυψη των εθνικών μας μύθων βαφτίζεται «ανθελληνισμός», πρόκειται για μια επικίνδυνη ολίσθηση.

Η τυφλή υπακοή δεν είναι πατριωτισμός, είναι υποταγή.

Αν αναζητούμε πραγματικά τους «αντιπατριώτες» της εποχής μας, δεν θα τους βρούμε σε όσους διαφωνούν με τα κυρίαρχα αφηγήματα ή σε όσους προτάσσουν την οικουμενική αλληλεγγύη.

Θα τους βρούμε: Στους υπόλογους για τη λεηλασία του δημόσιου πλούτου και τη διαφθορά.

Σε όσους καταστρέφουν το φυσικό περιβάλλον και τις θάλασσες της χώρας στο βωμό του πρόσκαιρου κέρδους.

Σε όσους απαξιώνουν τη δημόσια παιδεία και υγεία, αναγκάζοντας τη νέα γενιά να ξενιτευτεί.

Ο επαναπροσδιορισμός της ευθύνης Στην Ελλάδα του σήμερα, ο πατριωτισμός πρέπει να γδυθεί από τις κορώνες και τα στερεότυπα.

Δεν μετριέται με το πόσο δυνατά φωνάζεις το εθνικό σου όνομα, αλλά με το πόσο αθόρυβα προσφέρεις στο κοινό καλό.

Πατριώτης είναι αυτός που μάχεται για μια κοινωνία δίκαιη, συμπεριληπτική και αξιοπρεπή, διότι η πραγματική πατρίδα δεν είναι οι πέτρες και τα σύμβολα, αλλά οι άνθρωποί της.

Η έννοια του «πατριώτη» στην Ελλάδα είναι από τις πιο φορτισμένες, αμφισημικές και πολυμεταχειρισμένες λέξεις του πολιτικού μας λεξιλογίου.

Η διαδρομή της διατρέχει όλη τη νεότερη ελληνική ιστορία, κουβαλώντας διαφορετικά νοήματα ανάλογα με τη γωνία από την οποία τη κοιτάζει κανείς.

Η πατρίδα δεν είναι ένα στατικό απολίθωμα που περιφρουρείται με κραυγές, αλλά ο ζωντανός οργανισμός της συλλογικής μας συμβίωσης.

Όσο αφήνουμε την έννοια του πατριώτη να εγκλωβίζεται σε κομματικά χαρακώματα, να εργαλειοποιείται από αυτόκλητους προστάτες του έθνους ή να απορρίπτεται ως αναχρονιστικό σύμβολο, τόσο στερούμε από την κοινωνία μας το ισχυρότερο συνεκτικό της υλικό.

Ο αληθινός πατριωτισμός δεν φοβάται την αυτοκριτική, δεν τρέφεται από το μίσος για τον άλλον και δεν εξαντλείται σε ευκαιριακές κορώνες.

Είναι μια καθημερινή, αθόρυβη πράξη ευθύνης: η επιλογή να κρατάμε τον τόπο μας όρθιο, δίκαιο και ανοιχτό στο μέλλον, όχι επειδή είναι ο «περιούσιος» κόσμος, αλλά επειδή είναι ο δικός μας κόσμος. @ακόλουθοι

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους