204ο:Το χρυσόβουλο του Στέφανου Ντούσαν, η περιουσία της Μονής της Λυκουσάδας και οι άρχοντες του Φαναρίου Ιθώμης ! (4ο μέρος), Πέμπτη, 3 Σεπτεμβρίου 2026 Του Δημήτρη Ντούσα, δασκάλου φιλοσοφίας...

Πλήρες Κείμενο:

204ο:Το χρυσόβουλο του Στέφανου Ντούσαν, η περιουσία της Μονής της Λυκουσάδας και οι άρχοντες του Φαναρίου Ιθώμης ! (4ο μέρος), Πέμπτη, 3 Σεπτεμβρίου 2026 Του Δημήτρη Ντούσα, δασκάλου φιλοσοφίας, ερευνητή, συγγραφέα Αγαπητοί φίλοι Συνεχίζω τη μεγάλη ιστοριοδιφική έρευνα και τα μαθήματα ιστορίας των σχέσεων του Φαναρίου Καρδίτσας με το ιστορικό χωριό της Λοξάδας.

Μέχρι τώρα γνωρίσαμε τα χρυσόβουλα του Ανδρόνικου Β' το1289, του Ανδρόνικου Γ' το 1332 και το Ορκωμοτικόν γράμμα του άρχοντα της Θεσσαλίας Μιχαήλ Γαβριηλόπουλου το 1342.

Στο τελευταίο κείμενο είδαμε πως ο αφέντης της Θεσσαλίας παραχώρησε τα προνόμια διαχείρισης κι εκμετάλλευσης της περιουσίας της Μονής της Παναγίας της Ελεούσας της Λυκουσάδας στους άρχοντες του Φαναρίου, κοσμικούς και κληρικούς, ανατρέποντας το προηγούμενο καθεστώς διαχείρισης από την ίδια τη Μονή.

Σήμερα θα αναφερθώ στη νέα ανατροπή που προκαλεί ο Σέρβος αυτοκράτορας Στέφανος Ντούσαν στο ιδιοκτησιακό καθεστώς των ακινήτων και της τεράστιας φεουδαρχικής περιουσίας της Μονής, επιβεβαιώνοντας τα παλαιά χρυσόβουλα των βυζαντινών αυτοκρατόρων.

Ας τα πάρουμε όμως τα πράγματα με μια σειρά κι από πιο κοντά: 1. Το Φανάρι Ιθώμης, αλλά και όλη η Θεσσαλία, βρέθηκε κάτω από σερβική κυριαρχία από το 1348 έως το 1373.

Το κάστρο του Φαναρίου, λόγω της εξαιρετικής στρατηγικής σημασίας της θέσης του, έλεγχε όχι μόνο όλον τον θεσσαλικό κάμπο αλλά και το πέρασμα από την Ήπειρο προς αυτόν και για αυτό αποτέλεσε σημείο αναφοράς κατά την περίοδο της σερβοκρατίας στην περιοχή.

Την περίοδο αυτή το Φανάρι και όλη η Θεσσαλία διοικείται από τον Σέρβο στρατηγό Πρελιούμποβιτς.

Μετά τον θάνατο του Στέφαν Ντούσαν, στις 20 Δεκεμβρίου 1355, και του στρατηγού του το 1373, τη κυριαρχία ανέλαβε ο ετεροθαλής αδερφός του Σέρβου βασιλιά, μέχρι την παράδοση της εξουσίας στους τοπικούς άρχοντες Αγγελόπουλο και Φιλανθρωπινό. 2. Το χρυσόβουλο του Σέρβου αυτοκράτορα Στέφαν Ντούσαν το 1348.

Έξι χρόνια μετά από την παραχώρηση της οικονομικής διαχείρισης της τεράστιας περιουσίας του μοναστηριού της Λυκουσάδας από τον βυζαντινό άρχοντα της Θεσσαλίας Μιχαήλ Γαβριηλόπουλο, το 1342, στους άρχοντες του Φαναρίου Ιθώμης και με την κατάληψη της Θεσσαλίας και του Φαναρίου από τους Σέρβους, οι μοναχοί της Μονής δεν έκατσαν με σταυρωμένα χέρια! Έσπευσαν στον Σέρβο αυτοκράτορα και του ζήτησαν βοήθεια και προστασία από τους Φαναριώτες άρχοντες, κοσμικούς και κληρικούς, όταν αυτός κατέλαβε το Φανάρι και τη Θεσσαλία. Ο Στέφανος Ντούσαν, προκειμένου να κερδίσει την υποστήριξη της εκκλησίας της Δυτικής Θεσσαλίας και των μοναχών τού μοναστηριού της Λυκουσάδας, εξέδωσε το 1348 χρυσόβουλο με το οποίο έπαιρνε πίσω από τους άρχοντες του Φαναρίου τα προνόμια οικονομικής διαχείρισης της τεράστιας περιουσίας του μοναστηριού της Λυκουσάδας και τα έδινε ξανά στους μοναχούς της Μονής.

Την ίδια στιγμή απαγόρευε ρητά στους άρχοντες του Φαναρίου Ιθώμης, κοσμικούς και κληρικούς, να αναμειγνύονται στα εσωτερικά και ιδιαίτερα στα οικονομικά ζητήματα της Μονής της Παναγίας της Ελεούσας ή της Λυκουσάδας καθώς και στο να αγγίζουν τα περιουσιακά της στοιχεία.

Με την έκδοση του χρυσόβουλου του 1348, ο Σέρβος αυτοκράτορας επικύρωσε εκ νέου την κυριαρχία και την κυριότητα της Μονής πάνω στα τεράστια φέουδα που κατείχε.

Διαπιστώνουμε πως η ιστορία της έκδοσης του χρυσόβουλου του Στέφανου Ντούσαν, το 1348, για την περιουσία και γενικότερα για τη Μονή της Λυκουσάδας, κρύβει πίσω της έντονο παρασκήνιο, γεμάτο τοπικές συγκρούσεις οικονομικών συμφερόντων για τον έλεγχο και την εκμετάλλευση της γης, του πλούτου και της εξουσίας στη Δυτική Θεσσαλία. 3. Ο διπλασιασμός των περιουσιακών στοιχείων του μοναστηριού από τον Σέρβο αυτοκράτορα.

Με την ίδρυση της Μονής της Λυκουσάδας, προς τα τέλη της δεκαετίας του 1280 από τον σεβαστοκράτορα της Θεσσαλίας Ιωάννη Α' Δούκα Άγγελο Κομνηνό και τη γυναίκα του Δούκαινα, ο αυτοκράτορας του Βυζαντίου Ανδρόνικος Β' Παλαιολόγος, με χρυσόβουλο του 1289, παραχώρησε στο μοναστήρι 25 τεμάχια από χωράφια, χωριά, βοσκοτόπια, λίμνες, δουλοπάροικους, νερόμυλους και άλλα.

Με το χρυσόβουλο του βυζαντινού αυτοκράτορα Ανδρόνικου Γ' Παλαιολόγου, το 1332, τα περιουσιακά στοιχεία της Μονής της Λυκουσάδας σχεδόν διπλασιάστηκαν και έφτασαν τα 40 τεμάχια! Ο αφέντης της Θεσσαλίας Μιχαήλ Γαβριηλόπουλος δεν αύξησε ούτε μείωσε τα φέουδα του μοναστηριού της Λυκουσάδας, αλλά απλώς τα πήρε και τα έδωσε πεσκέσι, δώρο, στους άρχοντες του Φαναρίου Ιθώμης, κληρικούς και λαϊκούς για να τα εκμεταλλευτούν αυτοί. Ο Σέρβος αυτοκράτορας, ο Στέφανος Ντούσαν, πήρε αυτά τα 40 τεμάχια από τα τεράστια περιουσιακά στοιχεία της Μονής της Λυκουσάδας από τους άρχοντες του Φαναρίου Ιθώμης και τα έδωσε δώρο πίσω στους κληρικούς άρχοντες του μοναστηριού.

Δεν έμεινε όμως μόνο σ' αυτά.

Για να έχει την υποστήριξη των μοναχών, οι οποίοι είχαν μεγάλη οικονομική και θρησκευτική επιρροή και εξουσία στη Θεσσαλία, διπλασίασε και αυτός τον αριθμό των τεμαχίων των περιουσιακών στοιχείων της Μονής της Λυκουσάδας.

Αποτέλεσμα ήταν να φτάσει ο αριθμός αυτός από 40 σε 79 τεμάχια! Κι όταν λέμε για "τεμάχια" δεν εννοούμε καρέκλες και τραπέζια αλλά χωριά ολόκληρα, μεγάλα χωράφια, λουτρά και νερόμυλους, λίμνες και ποτάμια, βάρκες και εργαστήρια, αλλά κυρίως χιλιάδες δουλοπάροικους, αγροτοσκλάβους, κολίγους καθώς μόνο αυτοί είναι που παράγουν τον υλικό πλούτο... 4. Η διάρκεια ισχύος του χρυσόβουλου του Στέφανου Ντούσαν του 1348.

Το χρυσόβουλο του Σέρβου βασιλιά Στέφαν Ντούσαν διατηρήθηκε σε πλήρη ισχύ από τον Νοέμβριο του 1348 που εκδόθηκε, μέχρι την οθωμανική κατάκτηση της περιοχής της Θεσσαλίας και του κάστρου του Φαναρίου Ιθώμης από τους Τούρκους, το 1393.

Εδώ διακρίνουμε δύο φάσεις: α. Η πρώτη φάση από το 1348 έως το τέλος της σερβικής κυριαρχίας στο Φανάρι και τη Θεσσαλία, το 1373.

Την περίοδο αυτή το καθεστώς των Σέρβων εξασφάλιζε την κυριαρχία της Μονής της Παναγίας της Ελεούσας ή της Λυκουσάδας στην τεράστια ακίνητη και κινητή περιουσία της Μονής.

Όλη την περίοδο αυτή οι καλόγεροι τού μοναστηριού κάναν αυτοί κουμάντο στα απέραντα φέουδα του μοναστηριού.

Τα προνόμια της Μονής παρέμειναν απολύτως σε ισχύ κάτω από τη σερβική κυριαρχία.

Στα χρόνια της σερβικής κυριαρχίας η Μονή της Λυκουσάδας, η Παναγία η Ελεούσα, ανακηρύχθηκε Σταυροπηγιακή, πράγμα το οποίο σήμαινε πως απέκτησε απευθείας εξάρτηση από το Οικουμενικό πατριαρχείο της Κωνσταντινούπολης, εξασφαλίζοντας με αυτόν τον τρόπο ακόμη μεγαλύτερη πνευματική και διοικητική αυτονομία από τους τοπικούς άρχοντες του Φαναρίου Ιθώμης, οι οποίοι υποφθαλμιούσαν αδιάκοπα την τεράστια περιουσία της... Αυτό το καθεστώς της Σταυροπηγιακής Μονής προστάτευε κάπως τη μοναστηριακή περιουσία από τις αυθαίρετες αρπαγές από τρίτους και πιο συγκεκριμένα από τους Φαναριώτες άρχοντες, κοσμικούς και κληρικούς! β. Η δεύτερη φάση ξεκινά μετά από το 1373, χρονιά που οι Σέρβοι αποχώρησαν από τη Θεσσαλία και το Φανάρι Ιθώμης.

Έτσι, από το 1373 έως το 1393, που την εξουσία της Θεσσαλίας και του Φαναρίου Ιθώμης την πήραν οι τοπικοί άρχοντες Αγγελόπουλοι και Φιλανθρωπινοί, ξέσπασαν ξανά οι παλιές αντιθέσεις και ανταγωνισμοί ανάμεσα στους τοπικούς άρχοντες του Φαναρίου Ιθώμης και τους μοναχούς της Μονής της Λυκουσάδας.

Ο ανταγωνισμός αφορούσε τον έλεγχο και την οικονομική διαχείριση των φέουδων του μοναστηριού της Λυκουσάδας.

Παρόλο που οι Φαναριώτες άρχοντες, κοσμικοί και κληρικοί, επιδίωκαν αδιάκοπα να βάλουν ξανά χέρι στην περιουσία της Μονής, τελικά δεν τα κατάφεραν.

Παρέμεινε σε ισχύ το χρυσόβουλο του Σέρβου βασιλιά Στέφαν Ντούσαν έως το 1393, χρονιά που το Φανάρι Ιθώμης, η Θεσσαλία και το μοναστήρι της Λυκουσάδας έπεσαν στα χέρια των Οθωμανών Τούρκων... Στο μεταξύ στα επίσημα έγγραφα αρχίζει να εμφανίζεται το έτος 1382 το Φανάρι Ιθώμης ως η έδρα της Μητρόπολης "Καπούας και Φαναρίου", με μητροπολίτη τον Δαμιανό Α'. Αύριο η συγκλονιστική συνέχεια... 5. Στη φωτογραφία βλέπουμε τον Σέρβο αυτοκράτορα, Στέφανο Ντούσαν, ο οποίος αφού κατέλαβε το Φανάρι Ιθώμης το 1348 , άφησε και ... απογόνους στο χωριό μας.

Σε μια άλλη φωτογραφία βλέπουμε το ιστορικό χωριό μας, το Φανάρι Ιθώμης στην κορυφή του λόφου, μέσα από τον μπαχτσέ με βιολογικά προϊόντα του Γιώργου Παπαποστόλου στη Λοξάδα.

Στις άλλες φωτογραφίες βλέπουμε το κάστρο του Φαναρίου Ιθώμης και από εκεί το χωριό Λοξάδα στους πρόποδες του λόφου. Πέμπτη, 3 Σεπτεμβρίου 2026 Τηλέφωνο επικοινωνίας 6976026625 Του Δημήτρη Ντούσα, δασκάλου φιλοσοφίας, ερευνητή, συγγραφέα

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους