Original Post

Πλήρες Κείμενο:

Με μεγάλη πίκρα, αλλά και με βαθύ αίσθημα ευθύνης απέναντι στην ιστορική μνήμη, αισθάνομαι την ανάγκη να αναφερθώ σε ένα ζήτημα που θεωρώ ότι δεν πρέπει να περάσει απαρατήρητο.

Αναρωτιέμαι ειλικρινά για ποιον λόγο θα πρέπει να παραλείπεται, να περιορίζεται ή ακόμη και να εξαφανίζεται από τις ιστορικές αναφορές μας η οικογενειακή διαδρομή και η καταγωγή του Μιχαήλ Θεοδωράκη, του ανθρώπου που ολόκληρη η Ελλάδα γνώρισε και αγάπησε ως Μίκη Θεοδωράκη.

Δεν μιλάμε απλώς για έναν μεγάλο μουσικοσυνθέτη, ούτε μόνο για έναν άνθρωπο που σημάδεψε με το έργο του τη σύγχρονη ελληνική μουσική και πολιτιστική ιστορία.

Μιλάμε για έναν άνθρωπο του οποίου η ίδια η οικογενειακή ιστορία αποτελεί μια ζωντανή γέφυρα ανάμεσα στην Κρήτη, τη Χίο και τη Μικρά Ασία, μια ιστορία που κουβαλά μέσα της μνήμες πατρίδων, προσφυγιάς, ξεριζωμού, οικογένειας, απώλειας αλλά και δημιουργίας μιας νέας ζωής. Ο Μιχαήλ Θεοδωράκης γεννήθηκε στη Χίο στις 29 Ιουλίου 1925 και η γέννησή του εκεί αποτελεί ένα σημαντικό κομμάτι της ιστορίας του, όμως για να κατανοήσουμε πραγματικά την οικογενειακή του διαδρομή δεν αρκεί να πούμε απλώς ότι γεννήθηκε στη Χίο.

Πρέπει να αναζητήσουμε τις ρίζες που προηγήθηκαν της γέννησής του και τότε συναντούμε τη Μικρά Ασία.

Η μητέρα του Μίκη Θεοδωράκη, η Ασπασία Πουλάκη, ήταν Μικρασιάτισσα και καταγόταν από τον Τσεσμέ, την Κρήνη της Μικράς Ασίας. Ο Τσεσμές δεν είναι απλώς ένα όνομα σε έναν χάρτη για χιλιάδες απογόνους Μικρασιατών είναι πατρίδα, είναι οι γειτονιές όπου γεννήθηκαν οι πρόγονοί τους, τα σπίτια τους, οι εκκλησίες τους, οι οικογένειές τους, οι μνήμες τους και ένας ολόκληρος κόσμος που χάθηκε μέσα στην τραγωδία του ξεριζωμού, αλλά δεν έπαψε ποτέ να ζει στη μνήμη των ανθρώπων.

Και ο Μίκης Θεοδωράκης είχε αυτή τη μνήμη μέσα στο ίδιο του το σπίτι, μέσα από τη μητέρα του και την οικογένειά της.

Δεν είναι λοιπόν μια ασήμαντη ή δευτερεύουσα λεπτομέρεια της βιογραφίας του ότι η μητέρα του ήταν Μικρασιάτισσα από τον Τσεσμέ.

Είναι κομμάτι της οικογενειακής του ταυτότητας και κομμάτι της ιστορίας που κληρονόμησε.

Ακόμη πιο σημαντικό είναι το γεγονός ότι η οικογενειακή ιστορία των γονιών του συνδέεται με τη Μικρά Ασία.

Ο πατέρας του, Γιώργος Θεοδωράκης, καταγόταν από τον Γαλατά των Χανίων της Κρήτης, ενώ η μητέρα του είχε μικρασιατικές ρίζες.

Οι δύο αυτοί κόσμοι συναντήθηκαν και από αυτή τη συνάντηση δημιουργήθηκε η οικογένεια Θεοδωράκη.

Οι γονείς του Μίκη παντρεύτηκαν το 1924 και στη συνέχεια η οικογένειά τους συνδέθηκε με τη Χίο, όπου το 1925 γεννήθηκε ο Μιχαήλ Θεοδωράκης.

Έτσι δημιουργείται μια μοναδική ιστορική διαδρομή Κρήτη, Μικρά Ασία, Χίος και στη συνέχεια ολόκληρη η Ελλάδα.

Τρεις τόποι, τρεις ιστορικές ρίζες, τρεις διαφορετικές μνήμες που ενώθηκαν μέσα στην ίδια οικογένεια και αργότερα μέσα στη ζωή ενός ανθρώπου που έγινε ένας από τους σημαντικότερους Έλληνες δημιουργούς.

Γι' αυτό θεωρώ λανθασμένο να παρουσιάζεται η καταγωγή του Μίκη Θεοδωράκη μονοδιάστατα. Ο Μίκης δεν ήταν μόνο Κρητικός από την πλευρά του πατέρα του, ούτε μόνο Χιώτης επειδή γεννήθηκε στη Χίο.

Ήταν και γιος μιας Μικρασιάτισσας γυναίκας, της Ασπασίας Πουλάκη, μιας γυναίκας που κουβαλούσε τη μνήμη του Τσεσμέ και μιας ολόκληρης πατρίδας που για τη γενιά της είχε χαθεί.

Και αυτό είναι κάτι που δεν πρέπει να αποσιωπάται, να υποβαθμίζεται ή να θεωρείται περιττό όταν μιλάμε για την ιστορία του. Η Μικρασιατική Καταστροφή δεν ήταν απλώς ένα γεγονός που συνέβη σε κάποια μακρινή εποχή.

Ήταν μια τραγωδία που σημάδεψε οικογένειες, γενιές και ζωές και οι άνθρωποι που ήρθαν στην Ελλάδα δεν άφησαν πίσω τους μόνο σπίτια και περιουσίες έφεραν μαζί τους τη γλώσσα, τις παραδόσεις, τις συνήθειες, τα τραγούδια, τις αναμνήσεις και την αγάπη για τις χαμένες πατρίδες. Η Ασπασία Πουλάκη ήταν μέρος αυτής της ιστορίας και μέσα από εκείνη ένα κομμάτι της Μικράς Ασίας πέρασε στην οικογένεια του Μίκη Θεοδωράκη.

Γι' αυτό, όταν σήμερα μιλάμε για Μικρασιάτες, για πρόσφυγες, για απογόνους προσφύγων και για τη διατήρηση της μνήμης των χαμένων πατρίδων, ο Μίκης Θεοδωράκης δεν είναι ένας άνθρωπος άσχετος με αυτή την ιστορία.

Η μητρική του καταγωγή αποτελεί έναν πραγματικό και ουσιαστικό σύνδεσμο με τη Μικρά Ασία.

Και εδώ ακριβώς γεννιέται το μεγάλο ερώτημα που με γεμίζει θλίψη γιατί, όταν διοργανώνονται εκδηλώσεις μνήμης, πολιτιστικές εκδηλώσεις και αφιερώματα για τη Μικρά Ασία και τους Μικρασιάτες, δεν βλέπουμε να δίνεται στον Μίκη Θεοδωράκη η θέση που θα έπρεπε να έχει; Γιατί δεν ακούγεται περισσότερο η ιστορία της μητέρας του, της Ασπασίας Πουλάκη; Γιατί δεν αναφέρεται ο Τσεσμές; Γιατί δεν αναδεικνύεται η μικρασιατική ρίζα της οικογένειάς του; Γιατί ένας άνθρωπος τόσο μεγάλης εμβέλειας, με μητέρα Μικρασιάτισσα, να μένει άφαντος από εκδηλώσεις που υποτίθεται ότι έχουν ως σκοπό να διατηρήσουν και να μεταδώσουν τη μνήμη της Μικράς Ασίας; Δεν ζητώ να γίνει ο Μίκης Θεοδωράκης «ιδιοκτησία» κανενός συλλόγου, καμίας πόλης ή καμίας κοινότητας.

Η ιστορία του είναι πολύ μεγαλύτερη από οποιαδήποτε τοπική διεκδίκηση.

Ζητώ όμως το αυτονόητο να παρουσιάζεται ολόκληρη η ιστορία του και να μην εξαφανίζεται ένα τόσο σημαντικό κομμάτι της οικογενειακής του καταγωγής.

Όταν ένας Μικρασιατικός Σύλλογος οργανώνει εκδηλώσεις για τη μνήμη των προγόνων μας, για τις χαμένες πατρίδες, για τον πολιτισμό και για την ιστορία των Μικρασιατών, θεωρώ ότι ο Μίκης Θεοδωράκης και η μικρασιατική καταγωγή της μητέρας του θα μπορούσαν και θα έπρεπε να αποτελούν μέρος αυτής της ιστορικής αφήγησης.

Όχι για να χρησιμοποιηθεί το όνομά του για εντυπωσιασμό, αλλά για να γνωρίζουν οι νεότερες γενιές ότι οι μικρασιατικές ρίζες υπάρχουν σε πολλές ελληνικές οικογένειες και ότι η ιστορία της Μικράς Ασίας συνεχίστηκε μέσα στην Ελλάδα με πολλούς διαφορετικούς τρόπους. Ο Μίκης μπορεί να αποτελέσει μια σπουδαία γέφυρα ανάμεσα στη Μικρά Ασία, τη Χίο, την Κρήτη και ολόκληρη την Ελλάδα. Η Κρήτη μπορεί δικαιολογημένα να αισθάνεται υπερήφανη για την καταγωγή του πατέρα του, η Χίος μπορεί δικαιολογημένα να αισθάνεται υπερήφανη επειδή εκεί γεννήθηκε, αλλά και οι Μικρασιάτες μπορούν δικαιολογημένα να αισθάνονται ότι υπάρχει ένας ιδιαίτερος δεσμός με τον Μίκη μέσα από τη μητέρα του, την Ασπασία Πουλάκη, και την οικογένειά της από τον Τσεσμέ.

Αυτό δεν αφαιρεί τίποτα από κανέναν αντίθετα, προσθέτει ιστορία, πλούτο και ουσία σε όλους.

Η ιστορία δεν είναι μόνο ημερομηνίες, ονόματα και μνημεία.

Η ιστορία είναι οι άνθρωποι, οι οικογένειες, οι μητέρες και οι πατέρες, οι πρόσφυγες, οι πατρίδες που χάθηκαν, οι νέες πατρίδες που δημιουργήθηκαν και οι μνήμες που πέρασαν από γενιά σε γενιά.

Όταν λοιπόν αποσιωπούμε μια πλευρά της οικογενειακής ιστορίας ενός τόσο σημαντικού ανθρώπου, παρουσιάζουμε μια μισή εικόνα.

Και όταν οργανώνουμε εκδηλώσεις για τη Μικρασιατική μνήμη χωρίς να αναδεικνύουμε ανθρώπους και οικογένειες που συνδέονται πραγματικά με αυτήν, χάνουμε μια ευκαιρία να κάνουμε τη μνήμη πιο ζωντανή και πιο ανθρώπινη.

Δεν είναι δυνατόν να μιλάμε για διατήρηση της ιστορικής μνήμης και ταυτόχρονα να αφήνουμε στο περιθώριο πραγματικές οικογενειακές ρίζες που αποτελούν κομμάτι της ιστορίας ενός ανθρώπου. Ο Μίκης Θεοδωράκης δεν ανήκει σε μία μόνο περιοχή.

Δεν ανήκει μόνο στην Κρήτη, δεν ανήκει μόνο στη Χίο, δεν ανήκει μόνο στην Αθήνα.

Ανήκει σε ολόκληρη την Ελλάδα και η οικογενειακή του ιστορία συνδέει διαφορετικούς τόπους και διαφορετικές μνήμες.

Γι' αυτό η ιστορία του πρέπει να παρουσιάζεται ολόκληρη.

Να θυμόμαστε τον πατέρα του και την κρητική του καταγωγή, να θυμόμαστε τη μητέρα του και τη μικρασιατική της καταγωγή, να θυμόμαστε τον Τσεσμέ, να θυμόμαστε τη Χίο όπου γεννήθηκε, να θυμόμαστε την Ελλάδα που τον ανέδειξε και την Ελλάδα που εκείνος υπηρέτησε με τη μουσική και το έργο του.

Και πάνω απ' όλα να θυμόμαστε ότι πίσω από κάθε μεγάλο ιστορικό πρόσωπο υπάρχουν οικογένειες, πατρίδες, ξεριζωμοί και άνθρωποι που κουβαλούν τις μνήμες τους.

Η αναφορά στη μικρασιατική καταγωγή της μητέρας του Μίκη Θεοδωράκη δεν είναι περιττή λεπτομέρεια και δεν είναι μια ασήμαντη υποσημείωση.

Είναι μέρος της ιστορίας του, μέρος της οικογενειακής του ταυτότητας και μέρος της ιστορίας των ανθρώπων που κατάγονταν από τον Τσεσμέ.

Γι' αυτό και θεωρώ ότι στις εκδηλώσεις μνήμης των Μικρασιατών πρέπει να υπάρχει χώρος και για αυτή την ιστορία.

Όχι από διάθεση αντιπαράθεσης, όχι για να κατηγορηθεί κάποιος, αλλά από σεβασμό στη μνήμη.

Αν πραγματικά θέλουμε να τιμήσουμε τις χαμένες πατρίδες, πρέπει να τιμούμε και τους ανθρώπους που κουβαλούν τις χαμένες πατρίδες μέσα στις οικογένειές τους.

Αν πραγματικά θέλουμε να τιμήσουμε τους Μικρασιάτες, πρέπει να θυμόμαστε και τις οικογένειες που έφτασαν στην Ελλάδα και συνέχισαν να μεταδίδουν τη μνήμη τους στα παιδιά και στα εγγόνια τους.

Και αν πραγματικά θέλουμε να τιμήσουμε τον Μίκη Θεοδωράκη, πρέπει να τιμήσουμε ολόκληρη την ιστορία του και όχι μόνο εκείνα τα κομμάτια που μας είναι εύκολα ή βολικά.

Να θυμόμαστε την κρητική του ρίζα, τη γέννησή του στη Χίο, αλλά και τη μικρασιατική ρίζα από τη μητέρα του.

Να θυμόμαστε την Ασπασία Πουλάκη, τον Τσεσμέ, τη Μικρά Ασία και τη μνήμη που πέρασε μέσα από την οικογένεια.

Γιατί οι ρίζες ενός ανθρώπου δεν είναι διακοσμητική λεπτομέρεια της βιογραφίας του.

Είναι η ιστορία του.

Και η ιστορία δεν πρέπει να σβήνει. Ο Μίκης Θεοδωράκης υπήρξε ένας άνθρωπος που ένωσε με τη μουσική του γενιές, τόπους και ανθρώπους.

Ας μην επιτρέψουμε λοιπόν να χωρίζουμε εμείς σήμερα τις ρίζες του.

Ας τις παρουσιάσουμε όλες, ας τις τιμήσουμε όλες και ας δώσουμε και στη μικρασιατική πλευρά της οικογενειακής του ιστορίας τη θέση που της αξίζει.

Γιατί ο Μίκης Θεοδωράκης είχε και μικρασιατική ρίζα, και αυτή η ρίζα δεν πρέπει να είναι άφαντη.

Πρέπει να είναι ορατή, γνωστή, σεβαστή και ζωντανή.

Γιατί όταν τιμούμε τις ρίζες ενός ανθρώπου, τιμούμε όχι μόνο τον ίδιο αλλά και όλους εκείνους που έζησαν πριν από αυτόν και του παρέδωσαν τη μνήμη τους. Και η μνήμη, όταν είναι αληθινή και ολοκληρωμένη, δεν αποκλείει ενώνει.

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους