Original Post

Πλήρες Κείμενο:

Σαν σήμερα, στις 2 Σεπτεμβρίου 1973, έφυγε από τη ζωή ο J.R.R. Tolkien, σε ηλικία 81 ετών.

Και ίσως είναι παράξενο να μιλά κανείς για τον θάνατο ενός ανθρώπου που κατόρθωσε όσο ελάχιστοι συγγραφείς να δημιουργήσει κάτι που μοιάζει να υπήρχε πολύ πριν από εκείνον και να συνεχίζει να υπάρχει πολύ μετά από αυτόν.

Γιατί ο Tolkien δεν έγραψε απλώς ιστορίες με Χόμπιτ, ξωτικά, μάγους, δαχτυλίδια και σκοτεινούς άρχοντες.

Κατασκεύασε μια μυθολογία.

Έδωσε στους λαούς τις γλώσσες, στους τόπους ιστορία, στα βασίλεια γενεαλογίες, στους θρύλους τραγούδια και στο παρελθόν τους ένα τέτοιο βάθος, ώστε η Μέση Γη να μη μοιάζει με κόσμο που επινοήθηκε, αλλά με κόσμο που χάθηκε και κάποιος κατάφερε να θυμηθεί.

Πριν γίνει ο συγγραφέας που άλλαξε για πάντα τη λογοτεχνία του φανταστικού, ο Tolkien ήταν φιλόλογος, μελετητής των αρχαίων και μεσαιωνικών γλωσσών και καθηγητής στην Οξφόρδη.

Αγαπούσε τις λέξεις όχι απλώς για όσα σήμαιναν, αλλά για όσα κουβαλούσαν μέσα τους: την καταγωγή ενός λαού, τις μετακινήσεις του, τους μύθους του, ακόμη και τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόταν τον κόσμο.

Γι' αυτό και στη δική του περίπτωση συνέβη κάτι σχεδόν μοναδικό: οι γλώσσες δεν δημιουργήθηκαν για να υπηρετήσουν τον φανταστικό κόσμο.

Σε μεγάλο βαθμό, ο κόσμος δημιουργήθηκε για να δώσει στις γλώσσες έναν τόπο όπου θα μπορούσαν να έχουν υπάρξει.

Διαθέτουν γραμματική, ιστορική εξέλιξη, συγγένειες και διαφορετικές μορφές.

Και γύρω από αυτές άρχισε να αναπτύσσεται ένας ολόκληρος μυθολογικός χρόνος.

Όμως η Μέση Γη δεν γεννήθηκε μόνο μέσα στις βιβλιοθήκες της Οξφόρδης. Ο Tolkien γνώρισε από κοντά έναν πραγματικό κόσμο που κατέρρεε.

Πολέμησε στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, στη Μάχη του Σομ, μία από τις φονικότερες συγκρούσεις της ανθρώπινης ιστορίας.

Πολλοί από τους στενότερους νεανικούς φίλους του δεν επέστρεψαν ποτέ.

Ο ίδιος επέμενε αργότερα ότι Ο Άρχοντας των Δαχτυλιδιών δεν ήταν αλληγορία του πολέμου.

Και πρέπει να τον πάρουμε στα σοβαρά.

Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι ένας άνθρωπος μπορεί να περάσει μέσα από το Σομ και να γράψει έπειτα για πόλεμο, απώλεια, συντροφικότητα και κατεστραμμένα τοπία σαν να μην είχε υπάρξει ποτέ εκεί.

Γι' αυτό οι Βάλτοι των Νεκρών, με τα πρόσωπα των νεκρών να διακρίνονται κάτω από το νερό, έχουν συχνά συνδεθεί με τα πλημμυρισμένα πεδία μάχης της Γαλλίας.

Και ίσως ακόμη βαθύτερα από τις εικόνες του πολέμου βρίσκεται μέσα στα βιβλία του η γνώση του τι σημαίνει να συνεχίζεις ενώ έχεις ήδη χάσει κάτι που δεν μπορεί να επιστρέψει.

Αυτό είναι ένα από τα μεγάλα θέματα του Tolkien. Η Μέση Γη είναι γεμάτη νίκες, αλλά σχεδόν καμία δεν είναι ανέφελη.

Κάθε εποχή που έρχεται παίρνει κάτι μαζί της. Τα Ξωτικά αναχωρούν.

Η μαγεία υποχωρεί.

Ένας παλαιότερος κόσμος σβήνει για να μπορέσει να γεννηθεί ο επόμενος.

Ακόμη και η μεγαλύτερη νίκη του Άρχοντα των Δαχτυλιδιών έχει μέσα της έναν αποχαιρετισμό.

Και εδώ ίσως βρίσκεται η τεράστια απόσταση του Tolkien από πολλούς μιμητές του: δεν έγραφε απλώς για τη σύγκρουση του καλού με το κακό.

Έγραφε για το τίμημα που αφήνει πίσω της ακόμη και η νίκη.

Η γεωγραφία της Μέσης Γης κουβαλά επίσης την πραγματική Ευρώπη που γνώριζε και αγαπούσε. Το Σάιρ έχει κάτι από την αγγλική ύπαιθρο της παιδικής του μνήμης, έναν κόσμο μικρών κοινοτήτων, χωραφιών, δέντρων και απλών απολαύσεων. Οι Ροχίριμ αντλούν βαθιά από την αγγλοσαξονική γλώσσα και ηρωική παράδοση, όχι ως ιστορικό αντίγραφο των Αγγλοσαξόνων, αλλά ως ένας φανταστικός πολιτισμός μέσα στον οποίο ο Tolkien μπορούσε να αναστήσει κάτι από το ήθος της παλαιάς βόρειας Ευρώπης.

Και απέναντι σε όλα αυτά βρίσκεται η μηχανή. Ο Tolkien είχε βαθιά δυσπιστία απέναντι στην ανεξέλεγκτη εκβιομηχάνιση και στην καταστροφή του φυσικού κόσμου.

Γι' αυτό ο Σάρουμαν δεν καταστρέφει μόνο ανθρώπους.

Κόβει δέντρα.

Σκάβει τη γη. Γεμίζει τον κόσμο καπνό, τροχούς και φωτιά.

Και όταν η ίδια βία φτάνει τελικά μέχρι το Σάιρ, το μήνυμα γίνεται ακόμη πιο οδυνηρό: κανένας τόπος δεν είναι τόσο μικρός ή τόσο αγαπημένος ώστε να θεωρείται ασφαλής από την απληστία και την εξουσία.

Από αυτό το τεράστιο οικοδόμημα γεννήθηκαν έργα που σήμερα αποτελούν μέρος της παγκόσμιας λογοτεχνικής μνήμης.

Το «Χόμπιτ», που εκδόθηκε το 1937, μας σύστησε τον Bilbo Baggins και άνοιξε για πρώτη φορά στο ευρύ κοινό την πόρτα της Μέσης Γης.

Ακολούθησε ο «Άρχοντας των Δαχτυλιδιών», το μνημειώδες έργο που κυκλοφόρησε σε τρεις τόμους από το 1954 έως το 1955 και άλλαξε οριστικά την ιστορία της σύγχρονης φανταστικής λογοτεχνίας.

Και ύστερα υπάρχει το «Σιλμαρίλλιον», που εκδόθηκε μετά τον θάνατό του από τον γιο του Christopher Tolkien.

Εκεί αντιλαμβάνεται κανείς ίσως καλύτερα το πραγματικό μέγεθος του εγχειρήματος. Ο Άρχοντας των Δαχτυλιδιών δεν ήταν η αρχή αυτού του κόσμου.

Ήταν ένα επεισόδιο μέσα σε μια μυθολογία που εκτεινόταν χιλιάδες χρόνια πίσω, μέχρι τη δημιουργία του ίδιου του σύμπαντος.

Κι όμως, πίσω από όλο αυτό το κολοσσιαίο οικοδόμημα, ο Tolkien δεν έπαψε ποτέ να γράφει για κάτι βαθιά ανθρώπινο.

Για τη φιλία όταν όλα γύρω καταρρέουν.

Για τον πειρασμό της εξουσίας.

Για τη διαφθορά που αρχίζει όταν κάποιος πιστεύει ότι μπορεί να χρησιμοποιήσει το κακό για έναν «καλό» σκοπό.

Για τη φύση που δεν μας ανήκει απλώς επειδή μπορούμε να την καταστρέψουμε.

Για το έλεος που μπορεί να αποδειχθεί ισχυρότερο από το σπαθί.

Για τους μικρούς και φαινομενικά ασήμαντους ανθρώπους που, χωρίς να το γνωρίζουν, μπορούν να αλλάξουν την πορεία της ιστορίας.

Μισό αιώνα μετά τον θάνατό του, εξακολουθούμε να επιστρέφουμε στη Μέση Γη. Όχι επειδή θέλουμε απλώς να ξεφύγουμε από τον δικό μας κόσμο, αλλά επειδή, ανάμεσα στα δάση του Λόθλοριεν, στα λιβάδια του Ρόχαν, στις στάχτες της Μόρντορ και στα ταπεινά μονοπάτια του Σάιρ, ο Tolkien κατάφερε να κρύψει κάτι από τον δικό μας.

Στις 2 Σεπτεμβρίου 1973 πέθανε ο άνθρωπος.

Ο κόσμος που δημιούργησε, όμως, είχε ήδη αποκτήσει εκείνο που αναζητούν όλοι οι μεγάλοι μύθοι: τη δυνατότητα να συνεχίσει να υπάρχει χωρίς τον δημιουργό του.

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους