Τι έγραφε το περιοδικό Scientific American για τη διάνοιξη του Ισθμού της Κορίνθου; Υπάρχουν έργα που σήμερα τα θεωρούμε τόσο οικεία, ώστε δύσκολα φανταζόμαστε πόσο εντυπωσιακά φαίνονταν όταν...

Original Post

Πλήρες Κείμενο:

Ένα από αυτά ήταν η Διώρυγα της Κορίνθου.

Το εντυπωσιακό είναι ότι το αμερικανικό περιοδικό Scientific American δεν ασχολήθηκε απλώς εκ των υστέρων με το έργο.

Παρακολουθούσε τη διάνοιξη επί χρόνια.

Στο αρχείο του εντοπίζονται δημοσιεύματα το 1884, το 1886, το 1888 και, βέβαια, το 1893, όταν το έργο ολοκληρώθηκε.

Στις 16 Σεπτεμβρίου 1893 το Scientific American Supplement αφιέρωσε στην Κόρινθο δύο κείμενα στην ίδια σελίδα: «The Opening of the Corinth Canal» και «The Isthmus of Corinth Canal». Η σελίδα συνοδευόταν από μια εντυπωσιακή μεγάλη απεικόνιση της εισόδου της διώρυγας από την πλευρά του Σαρωνικού.

Το άρθρο ξεκινά περίπου σαν ανταπόκριση από ένα μεγάλο τεχνολογικό γεγονός της εποχής: ύστερα από οικονομικές περιπέτειες και τεχνικές δυσκολίες, γράφει, η θαλάσσια διώρυγα της Κορίνθου ήταν πλέον ανοικτή και δημιουργούσε άμεση επικοινωνία μεταξύ του Κορινθιακού και του Σαρωνικού κόλπου.

Για τον αναγνώστη του 1893 δεν επρόκειτο απλώς για ένα ελληνικό δημόσιο έργο.

Ήταν ένα από τα μεγάλα έργα μηχανικής της εποχής των ατμομηχανών, των εκσκαφέων και της δυναμίτιδας. Το Scientific American δίνει μήκος περίπου 6.300 μέτρων και τονίζει ότι χρειάστηκαν έντεκα χρόνια για να ολοκληρωθεί η διάνοιξη.

Περιγράφει το έργο ως την κατάργηση ενός φυσικού φραγμού ο οποίος επί αιώνες ανάγκαζε τα πλοία να περιπλέουν την Πελοπόννησο.

Υπολόγιζε ότι, ανάλογα με την αφετηρία και τον προορισμό, ορισμένες θαλάσσιες διαδρομές θα μπορούσαν να μειωθούν κατά περίπου 180 έως 345 χιλιόμετρα.

Το περιοδικό, όμως, δεν μένει στη σύγχρονη κατασκευή.

Γυρίζει περισσότερα από δύο χιλιάδες χρόνια πίσω.

Αναφέρεται στον Περίανδρο της Κορίνθου, στον Δημήτριο τον Πολιορκητή, στον Ιούλιο Καίσαρα, στον Καλιγούλα και κυρίως στον Νέρωνα.

Για το Scientific American η διώρυγα του 1893 ήταν ουσιαστικά η πραγματοποίηση ενός πανάρχαιου τεχνικού ονείρου.

Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στην αντίληψη των αρχαίων ότι οι στάθμες των δύο θαλασσών μπορεί να διέφεραν τόσο ώστε η διάνοιξη να προκαλούσε καταστροφική ροή νερού από τη μία προς την άλλη.

Το περιοδικό παρατηρεί μάλιστα ότι παρόμοιοι φόβοι είχαν εμφανιστεί πολύ αργότερα και πριν από την κατασκευή της Διώρυγας του Σουέζ. Στον Νέρωνα αποδίδεται η σημαντικότερη αρχαία απόπειρα.

Το 67 μ.Χ. ξεκίνησε πραγματικές εκσκαφές και τα ίχνη εκείνων των έργων ήταν ακόμη αναγνωρίσιμα από τους μηχανικούς του 19ου αιώνα.

Η σύγχρονη χάραξη που τελικά επιλέχθηκε ακολούθησε ουσιαστικά την ίδια ευθύγραμμη ζώνη.

Η σημερινή Α.Ε.ΔΙ.Κ. αναφέρει επίσης ότι από τις τρεις εναλλακτικές χαράξεις επελέγη η «Νερώνεια», ως η ακριβέστερη και οικονομικότερη.

Μετά την αρχαιότητα, το Scientific American περνά στις προσπάθειες του 19ου αιώνα.

Αναφέρει τις γαλλικές μελέτες μετά την Ελληνική Επανάσταση, την αναζωπύρωση του ενδιαφέροντος μετά την επιτυχία του Σουέζ και τη σύνδεση του σχεδίου με τον Ferdinand de Lesseps και τον Ούγγρο στρατηγό István Türr.

Το 1881 το ελληνικό κράτος παραχώρησε στον Türr το δικαίωμα κατασκευής και εκμετάλλευσης της διώρυγας και το 1882 ιδρύθηκε η International Company of the Corinth Maritime Canal.

Κεντρικός τεχνικός παράγοντας ήταν ο Ούγγρος μηχανικός Béla Gerster.

Οι εργασίες άρχισαν επισήμως τον Απρίλιο του 1882.

Και εδώ υπάρχει ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον στοιχείο.

Ήδη το 1884 το Scientific American διαφήμιζε ένα εκτεταμένο άρθρο για το σχέδιο του Gerster, στο οποίο παρουσιάζονταν η φύση του Ισθμού, οι προηγούμενες προσπάθειες διάνοιξης, η επιλογή της χάραξης, οι μέθοδοι εκσκαφής και τα μηχανήματα που χρησιμοποιούνταν.

Το δημοσίευμα συνοδευόταν από έξι χαρακτικά.

Δηλαδή, για ένα αμερικανικό τεχνικό και επιστημονικό περιοδικό της δεκαετίας του 1880, το εργοτάξιο της Κορίνθου ήταν αρκετά σημαντικό ώστε να παρουσιάζεται ως διεθνές παράδειγμα σύγχρονης μηχανικής.

Το δυσκολότερο τμήμα ήταν φυσικά η βαθιά τομή στο εσωτερικό του Ισθμού.

Οι μηχανικοί έπρεπε να αφαιρέσουν τεράστιες ποσότητες πετρώματος και εδάφους.

Σε τεχνικές περιγραφές της εποχής το προβλεπόμενο συνολικό υλικό εκσκαφής πλησίαζε τα 10 εκατομμύρια κυβικά μέτρα, ενώ τα σημερινά στοιχεία της Διώρυγας αναφέρουν περίπου 12 εκατομμύρια κυβικά μέτρα συνολικών εκσκαφών. Το Scientific American εντυπωσιάζεται ιδιαίτερα από την τεχνολογία που χρησιμοποιήθηκε: ισχυρά εκρηκτικά, ατμοκίνητοι εκσκαφείς και βυθοκόροι.

Σε χαρακτηριστικά ενθουσιώδη γλώσσα του 19ου αιώνα, συγκρίνει τη δύναμη των σύγχρονων μηχανών με την ανθρώπινη εργασία και παρουσιάζει τη διάνοιξη ως έργο που θα ήταν σχεδόν αδιανόητο χωρίς τη μηχανοποίηση.

Η συγκεκριμένη ρητορική πρέπει βέβαια να διαβαστεί ως δημοσιογραφικό ύφος της εποχής και όχι ως σύγχρονη επιστημονική αποτίμηση.

Το άρθρο φτάνει μάλιστα σε υπερβολικές συγκρίσεις με τους εργάτες της πυραμίδας του Χέοπα — αριθμητικά στοιχεία που σήμερα γνωρίζουμε ότι δεν ανταποκρίνονται στην ιστορική πραγματικότητα.

Και τα προβλήματα δεν ήταν μόνο τεχνικά.

Η εταιρεία που αρχικά είχε αναλάβει τη διάνοιξη εξάντλησε τα κεφάλαιά της και οι εργασίες διακόπηκαν γύρω στο 1890.

Το έργο πέρασε στη συνέχεια σε ελληνικά χέρια και συνεχίστηκε με καθοριστική οικονομική συμμετοχή του Ανδρέα Συγγρού, μέχρι την ολοκλήρωσή του το 1893.

Η διώρυγα, όταν ολοκληρώθηκε, είχε μήκος περίπου 6,34 km, πλάτος περίπου 24,6 m στην επιφάνεια και 21,3 m στον πυθμένα, ενώ το βάθος της ήταν περίπου 8 m. Σε ορισμένα σημεία η τομή φτάνει σε ύψος περίπου 79 m πάνω από τη στάθμη της θάλασσας.

Τα επίσημα εγκαίνια έγιναν στις 25 Ιουλίου 1893 με το τότε ελληνικό ημερολόγιο, δηλαδή στις 6 Αυγούστου με το Γρηγοριανό ημερολόγιο.

Παρευρέθηκαν η βασιλική οικογένεια, η κυβέρνηση και πλήθος κόσμου.

Η βασίλισσα Όλγα έκοψε την κορδέλα ενώ το πρώτο πλοίο περνούσε επισήμως από τη νέα διώρυγα.

Υπάρχει μάλιστα μια όμορφη ιστορική λεπτομέρεια: σε άλλο δημοσίευμα του Scientific American, της 2ας Σεπτεμβρίου 1893, αναφέρεται ως ημερομηνία επίσημου ανοίγματος η 29η Ιουλίου.

Η διαφορά δείχνει πόσο προσεκτικά πρέπει να χειριζόμαστε ακόμη και τις δημοσιογραφικές πρωτογενείς πηγές της εποχής· οι ελληνικές επίσημες πηγές τεκμηριώνουν την 25η Ιουλίου με το παλαιό ημερολόγιο.

Το πιο ενδιαφέρον, όμως, βρίσκεται ίσως στον τρόπο με τον οποίο το Scientific American αντιλαμβάνεται το έργο.

Δεν βλέπει απλώς ένα κανάλι μήκους έξι χιλιομέτρων.

Βλέπει την τεχνολογία του 19ου αιώνα να επιτυγχάνει μέσα σε έντεκα χρόνια κάτι που βασιλείς, αυτοκράτορες και μηχανικοί ονειρεύονταν επί περισσότερο από δύο χιλιετίες. Η Διώρυγα της Κορίνθου ήταν η συνάντηση της αρχαίας γεωγραφίας με τη βιομηχανική εποχή: γεωλογία, μηχανική, εκρηκτικά, ατμός, οικονομία και ναυσιπλοΐα συγκεντρωμένα σε μια στενή τομή της ελληνικής γης.

Και ίσως αυτό εξηγεί γιατί, τον Σεπτέμβριο του 1893, μια ολόκληρη σελίδα του Scientific American στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού ήταν αφιερωμένη στον Ισθμό της Κορίνθου.

Ένα ελληνικό έργο είχε γίνει διεθνής επιστημονική και τεχνολογική είδηση. Βιβλιογραφία Scientific American (1884), ‘Work on the Corinth Canal’, Vol. 51, No. 8, 23 August 1884, p. 111. Scientific American Supplement (1888), ‘The Corinth (Greece) Ship Canal’, Vol. 26, No. 654, 14 July 1888, p. 10442. Scientific American Supplement (1893), ‘The Opening of the Corinth Canal’, Vol. 36, No. 924, 16 September 1893, p. 14759, DOI: 10.1038/scientificamerican09161893-14759asupp. Scientific American Supplement (1893), ‘The Isthmus of Corinth Canal’, Vol. 36, No. 924, 16 September 1893, p. 14759, DOI: 10.1038/scientificamerican09161893-14759bsupp. Corinth Canal S.A., ‘The History of the Canal’. Corinth Canal Museum, ‘Educational Material – The inauguration and technical characteristics of the Corinth Canal’.

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους