Original Post

Πλήρες Κείμενο:

14Α. Οι Bάσεις του Γραφειοκρατικού Ελλαδικού Κράτους: Ο Νομικισμός του Μαυροκορδάτου

-------------------------------------------------------------------- Ο κύριος αρχιτέκτονας του διοικητικού και γραφειοκρατικού μηχανισμού του σύγχρονου ελλαδικού κράτους ήταν ο Μαυροκορδάτος.

Από την Α' Εθνοσυνέλευση της Επιδαύρου, προώθησε ένα νομικό μοντέλο πλήρους υποταγής της στρατιωτικής εξουσίας στην πολιτική και κατάργησης της τοπικής αυτονομίας οριζοντίως (αργότερα έγινε αυτό με το νόμο Πραϊδη). Χρησιμοποίησε τη νομική επιστήμη καταχρηστικά ώστε να εξοντώσει τους πολιτικούς του αντιπάλους, θέτοντάς τους εκτός νόμου αλλά πάντα μέσα από τα φιλοδυτικά πλαίσια.

Δηλαδή, η γραφειοκρατία που θεμελίωσε είχε ως πρόσημο την απόλυτη υπεροχή και νομιμοποίηση της φιλοδυτικής πολιτικής ολιγαρχίας μέσα από περίπλοκες δομές.

Συγκεκριμένα ιστορικά και δομικά χαρακτηριστικά και η σύνδεση με το σήμερα

----------------------------------------------------------------- Ο νομικισμός (legalism) που εισήγαγε ο Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος δεν ήταν απλώς μια διοικητική επιλογή, αλλά μια συνειδητή πολιτική στρατηγική που άφησε ανεξίτηλο αποτύπωμα στον γενετικό κώδικα του ελληνικού κράτους.

Η διαδρομή από τον νομικισμό του 1821 στο σημερινό γραφειοκρατικό τέρας συμπυκνώνεται σε τέσσερις βασικούς μηχανισμούς: 1. Ο Νόμος ως Εργαλείο Εξουσίας, όχι ως Κανόνας Δικαίου Στη δυτική Ευρώπη, ο νομικισμός αναπτύχθηκε για να περιορίσει την αυθαιρεσία του ηγεμόνα και να προστατεύσει την ιδιωτική πρωτοβουλία. Στην Ελλάδα του Μαυροκορδάτου, συνέβη το αντίστροφο: Ο νόμος χρησιμοποιήθηκε ως όπλο νομιμοποίησης μιας νέας διοικητικής ελίτ απέναντι στους στρατιωτικούς και τους παραδοσιακούς οπλαρχηγούς.

Η εξουσία μετατοπίστηκε από αυτόν που είχε τη φυσική ή στρατιωτική ισχύ, σε αυτόν που κατείχε τη σφραγίδα, το πρωτόκολλο και τη σύνταξη του διατάγματος. 2. Η Νομοθετική Υπερπαραγωγή (Πολυνομία) και ο Νόμος ως "Προκρούστης" Όταν προσπαθείς να επιβάλεις ένα υπερ-ρυθμισμένο δυτικό πλαίσιο σε μια κοινωνία που λειτουργεί με εντελώς διαφορετικούς ρυθμούς, ο γενικός νόμος αποτυγχάνει σχεδόν αμέσως.

Δημιουργείται ένα τεράστιο χάσμα μεταξύ του «επίσημου νόμου» και της «πραγματικής ζωής» (λ.χ. υπερβολικά αυστηρός ή αλλότριος προς την πραγματικότητα). Για να μπορέσει η εξουσία να κυβερνήσει μέσα σε αυτό το χάσμα, καταφεύγει στη συνεχή παραγωγή εξαιρέσεων, τροπολογιών και η ειδικών ρυθμίσεων και εν τέλει σε εκδόσεις νέου νόμου για την εξαίρεση του προηγούμενου.

Αυτός είναι και ο τρόπος με τον οποίο γεννήθηκε η ελληνική πολυνομία: ένα δάσος από προεδρικά διατάγματα, εγκυκλίους και τροπολογίες, όπου μόνο ο «μυημένος» γραφειοκράτης ή ο δικηγόρος μπορεί να πλοηγηθεί. 3. Η Ακύρωση της Ατομικής Ευθύνης του Δημοσίου Υπαλλήλου Ο νομικισμός καλλιέργησε την κουλτούρα της «καάλυψης πίσω από το χαρτί». Στον διοικητικό μηχανισμό που θεμελιώθηκε τότε, η ουσία της πράξης (αν λύθηκε το πρόβλημα του πολίτη) περνά σε δεύτερη μοίρα.

Πρώτη προτεραιότητα του γραφειοκράτη γίνεται η τυπική κάλυψη: «Υπάρχει υπογραφή; Υπάρχει σφραγίδα; Προβλέπεται από την παράγραφο Χ του άρθρου Υ;» Αυτό παρέλυσε την πρωτοβουλία, μετέτρεψε τη δημόσια διοίκηση σε μηχανισμό διεκπεραίωσης και δημιούργησε τη σημερινή αγκύλωση όπου κανείς δεν παίρνει την ευθύνη για μια απόφαση αν δεν υπάρξει ειδική διάταξη. 4. Η «Φωτογραφική» Νομοθέτηση ως Πελατειακό Εργαλείο* Όπως ο ίδιος ο Μαυροκορδάτος χρησιμοποιούσε τους διορισμούς, τις εξαιρέσεις, τις άδειες, τις κρατικές συμβάσεις και τα διοικητικά παράθυρα για να συγκροτεί το «Αγγλικό Κόμμα» και να κρατά τις ισορροπίες, έτσι και το μετέπειτα πολιτικό σύστημα υιοθέτησε τον νομικισμό ως το απόλυτο πελατειακό εργαλείο.

Ο «φωτογραφικός νόμος» είναι η φυσική εξέλιξη αυτού του συστήματος: η αυθαιρεσία δεν γίνεται παράνομα, αλλά ντύνεται με τον μανδύα του νόμου.

Έτσι, η γραφειοκρατία μετατράπηκε από εργαλείο εξυπηρέτησης του πολίτη σε πλέγμα νομιμοποίησης και αναπαραγωγής της πολιτικής και οικονομικής ελίτ. . Συμπερασματικά

------------------------------------------------------------------------ Ο Μαυροκορδάτος δεν δημιούργησε απλώς γραφειοκρατία· δημιούργησε μια νομοκρατική κουλτούρα όπου η νομιμοφάνεια αντικατέστησε τη λειτουργικότητα, και η τύρφη των διατάξεων έγινε το ιδανικό περιβάλλον για την επιβίωση της εκάστοτε πολιτικής και οικονομικής ελίτ.

Και όταν η διοίκηση αδυνατεί να λύσει ένα πρόβλημα, παράγει έναν νέο νόμο για να καλύψει την αδυναμία της*. Το φαινόμενο αυτό συνήθως περιγράφεται ως: «Θεσμικός μεταπρατισμός» – Η άκριτη εισαγωγή και «μεταπώληση» ξένων διοικητικών θεσμών σε μια κοινωνία που δεν έχει τις υποδομές να τους απορροφήσει. «Νομοκρατική αυθαιρεσία» – Η κάλυψη της πολιτικής ή διοικητικής αυθαιρεσίας πίσω από το πρόσχημα της τυπικής νομιμότητας (της «σφραγίδας»). «Γραφειοκρατικός συγκεντρωτισμός» – Το σύστημα όπου η διαδικασία (το χαρτί) γίνεται σημαντικότερη από το αποτέλεσμα (την ουσία). *Θα υπάρξει άλλη ανάρτηση για το πελατειακό κράτος και τον Κωλέττη.

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους