Original Post

Πλήρες Κείμενο:

Η εντροπία του κεφαλαιοκρατικού συστήματος Το 2026 η καταστροφή δεν εμφανίζεται πλέον ως εξαίρεση.

Έχει γίνει η νέα κανονικότητα ενός κόσμου που αποσταθεροποιείται με επιταχυνόμενο ρυθμό.

Δασικές πυρκαγιές καταστρέφουν τεράστιες εκτάσεις, παρατεταμένοι καύσωνες μετατρέπουν πόλεις σε θερμικές παγίδες, καταρρακτώδεις βροχές και πλημμύρες διαλύουν οικισμούς, υποδομές και δίκτυα, ενώ οι ξηρασίες εξαντλούν τα υδάτινα αποθέματα και απειλούν τη γεωργική παραγωγή.

Η μία περιοχή του πλανήτη φλέγεται και η άλλη πνίγεται.

Δεν πρόκειται για αντίθετα φαινόμενα, αλλά για διαφορετικές εκδηλώσεις της ίδιας κλιματικής αποσταθεροποίησης.

Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Μετεωρολογικό Οργανισμό, τα έτη 2015–2025 υπήρξαν τα έντεκα θερμότερα που έχουν καταγραφεί.

Το 2025 ήταν περίπου 1,43 βαθμούς Κελσίου θερμότερο από τον προβιομηχανικό μέσο όρο, ενώ το 2024 είχε φτάσει περίπου στους 1,55 βαθμούς. Τον Μάιο του 2026 ο ίδιος οργανισμός προειδοποίησε ότι υπάρχει πιθανότητα 75% ο μέσος όρος της πενταετίας 2026–2030 να υπερβεί το όριο του 1,5 βαθμού.

Δεν βρισκόμαστε, επομένως, μπροστά σε μια προσωρινή κλιματική παρέκκλιση.

Βρισκόμαστε μέσα σε μια βαθιά μεταβολή των υλικών όρων της ανθρώπινης ζωής.

Τα ηλεκτρικά δίκτυα υπερφορτώνονται από την αυξανόμενη ζήτηση, οι υποδομές ύδρευσης και μεταφορών αποδεικνύονται ανεπαρκείς, ολόκληρες περιοχές μένουν χωρίς ηλεκτρικό ρεύμα, νερό ή στοιχειώδεις υπηρεσίες.

Δεν επιστρέφουν κυριολεκτικά στην προβιομηχανική εποχή.

Μετατρέπονται όμως προσωρινά σε ζώνες κοινωνικής εγκατάλειψης, μέσα σε έναν κόσμο που διαθέτει πρωτοφανείς επιστημονικές και τεχνολογικές δυνατότητες.

Αυτό είναι ένα από τα μεγαλύτερα παράδοξα της εποχής μας, ποτέ άλλοτε η ανθρωπότητα δεν διέθετε τόσες γνώσεις, τόσα παραγωγικά μέσα και τέτοιες δυνατότητες παγκόσμιου συντονισμού.

Κι όμως, ποτέ άλλοτε δεν φαινόταν τόσο ανίκανη να χρησιμοποιήσει συνειδητά αυτές τις δυνατότητες για την προστασία της ζωής.

Η αιτία δεν βρίσκεται σε κάποια αφηρημένη ανθρώπινη φύση.

Βρίσκεται στον τρόπο με τον οποίο είναι οργανωμένη η κοινωνική παραγωγή.

Το κεφάλαιο δεν παράγει για την ικανοποίηση των κοινωνικών αναγκών.

Παράγει για την αυτοεπέκτασή του.

Δεν αναγνωρίζει φυσικά όρια, επειδή κάθε όριο εμφανίζεται μπροστά του ως εμπόδιο στην κερδοφορία.

Δάση, ποτάμια, ορυκτά, ενέργεια, ανθρώπινη εργασία, πληροφορίες, ακόμη και η ίδια η καταστροφή, μετατρέπονται σε πεδία εμπορευματοποίησης και επένδυσης.

Το σύστημα μπορεί να αναγνωρίσει την αξία ενός δάσους όταν αυτό μετατρέπεται σε ξυλεία, ενός ποταμού όταν γίνεται πηγή εμπορικής εκμετάλλευσης και μιας ανθρώπινης ζωής όταν μετατρέπεται σε εργατική δύναμη.

Δυσκολεύεται όμως να αναγνωρίσει ό,τι δεν μπορεί να ενσωματωθεί άμεσα στον κύκλο της κερδοφορίας.

Γι’ αυτό και η κλιματική κρίση δεν αποτελεί απλώς μια ανεπιθύμητη «εξωτερική συνέπεια» που θα διορθωθεί με μερικές πράσινες επενδύσεις, ηλεκτρικά αυτοκίνητα ή έναν αποτελεσματικότερο μηχανισμό εμπορίας ρύπων.

Αποκαλύπτει τα απόλυτα όρια ενός συστήματος που είναι υποχρεωμένο να επεκτείνεται απεριόριστα μέσα σε έναν υλικά πεπερασμένο κόσμο.

Την ίδια στιγμή, η παγκόσμια γεωπολιτική τάξη εισέρχεται σε περίοδο διαρκούς αναταραχής.

Η αποχώρηση των Ηνωμένων Πολιτειών από το Αφγανιστάν το 2021, έπειτα από είκοσι χρόνια πολέμου, δεν σήμανε το τέλος του αμερικανικού ιμπεριαλισμού.

Αποκάλυψε όμως τα όρια της προσπάθειας οικοδόμησης ενός «νέου αμερικανικού αιώνα» μέσω στρατιωτικών επεμβάσεων, καταλήψεων και αλλαγών καθεστώτων.

Η σχετική υποχώρηση της αμερικανικής ηγεμονίας δεν οδηγεί σε μια ειρηνική και δημοκρατική πολυπολικότητα.

Οδηγεί σε σκληρότερο ανταγωνισμό ανάμεσα σε κράτη και συνασπισμούς, σε εμπορικούς και τεχνολογικούς πολέμους, σε κυρώσεις, εξοπλισμούς και νέες στρατιωτικές αντιπαραθέσεις.

Οι πόλεμοι στην Ουκρανία και στη Μέση Ανατολή, η καταστροφή στη Γάζα, η αιματοχυσία στο Σουδάν και οι συγκρούσεις σε πολλές άλλες περιοχές δείχνουν έναν κόσμο στον οποίο οι παλιές ισορροπίες έχουν κλονιστεί, χωρίς να έχει δημιουργηθεί μια σταθερή νέα τάξη. Το SIPRI προειδοποιούσε το 2026 ότι τα κράτη αποδίδουν ξανά κεντρικό ρόλο στα πυρηνικά όπλα, ενώ αυξάνεται ο κίνδυνος λανθασμένου υπολογισμού και ανεξέλεγκτης κλιμάκωσης.

Και σύμφωνα με την Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες, στο τέλος του 2025 περίπου 117,8 εκατομμύρια άνθρωποι βρίσκονταν αναγκαστικά εκτοπισμένοι εξαιτίας πολέμων, διώξεων, βίας και κατάρρευσης των όρων ασφαλούς διαβίωσης.

Αυτό είναι το πραγματικό πρόσωπο της «προόδου» του 21ου αιώνα, τεχνητή νοημοσύνη και πυρηνικά οπλοστάσια, διαστημικές αποστολές και κατεστραμμένες πόλεις, πρωτοφανής παραγωγικότητα και εκατομμύρια άνθρωποι χωρίς τροφή, στέγη ή πατρίδα.

Η έννοια της εντροπίας μπορεί να μας προσφέρει εδώ μια ισχυρή εικόνα, αρκεί να μη μεταφερθεί μηχανιστικά από τη φυσική στην κοινωνία.

Στη θερμοδυναμική, η εντροπία συνδέεται με τις μη αντιστρεπτές μεταβολές, τη διασπορά της ενέργειας και τη μείωση της δυνατότητάς της να μετατραπεί σε ωφέλιμο έργο.

Στην κοινωνία δεν υπάρχει κάποιος φυσικός νόμος που να επιβάλλει την αποδιοργάνωση.

Υπάρχουν ιστορικές σχέσεις, θεσμοί, ταξικές δυνάμεις και πολιτικές αποφάσεις.

Μπορούμε, ωστόσο, να μιλήσουμε μεταφορικά για την κοινωνική εντροπία ενός συστήματος που καταναλώνει διαρκώς περισσότερη ύλη και ενέργεια, παράγει ολοένα περισσότερα απόβλητα, διαλύει τους μηχανισμούς κοινωνικής προστασίας και χάνει την ικανότητα να ελέγξει τις αντιφάσεις που το ίδιο δημιουργεί.

Η εντροπία του κεφαλαιοκρατικού συστήματος δεν σημαίνει ότι αυτό πρόκειται να καταρρεύσει αυτομάτως.

Ο καπιταλισμός έχει αποδείξει ότι μπορεί να επιβιώνει μέσα από τις καταστροφές του, μεταφέροντας το κόστος στους εργαζομένους, στους φτωχούς, στους λαούς της περιφέρειας και στις επόμενες γενιές.

Μπορεί να οργανώνει ακόμη και το χάος που παράγει, μετατρέποντάς το σε νέα αγορά, νέο πεδίο κερδοφορίας, νέο μηχανισμό επιτήρησης και νέα μορφή αυταρχικής διακυβέρνησης.

Η βαρβαρότητα δεν είναι πάντοτε χαοτική.

Μπορεί να είναι εξαιρετικά οργανωμένη.

Απέναντι σε αυτή την κατάσταση, η διεθνής Αριστερά παραμένει κατακερματισμένη, αμυντική και συχνά αιχμάλωτη κατηγοριών που διαμορφώθηκαν για έναν κόσμο ο οποίος δεν υπάρχει πλέον.

Ένα μέρος της εξακολουθεί να ταυτίζει την κοινωνική πρόοδο με την απεριόριστη ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων.

Ένα άλλο περιορίζεται σε μια πράσινη διαχείριση του υπάρχοντος συστήματος.

Και ένα τρίτο καταφεύγει στη νοσταλγία, στον εθνικό αναδιπλασιασμό ή στην προσδοκία ότι οι αντιφάσεις του καπιταλισμού θα οδηγήσουν από μόνες τους στην ανατροπή του.

Όμως καμία κρίση δεν γεννά αυτομάτως τη χειραφέτηση.

Η αποδιοργάνωση δεν είναι επανάσταση και η κοινωνική εντροπία δεν είναι επαναστατικό υποκείμενο.

Αν δεν υπάρξει συνειδητή, συλλογική και διεθνιστική παρέμβαση, η κρίση μπορεί να γεννήσει όχι έναν δικαιότερο κόσμο, αλλά περισσότερο αυταρχισμό, εθνικισμό, πόλεμο και οικολογικό απαρτχάιντ.

Το πραγματικό ερώτημα του 2026 δεν είναι αν διαθέτουμε την τεχνολογία για να αντιμετωπίσουμε την κλιματική και κοινωνική κρίση.

Τη διαθέτουμε.

Το ερώτημα είναι ποιος ελέγχει την τεχνολογία, ποιος αποφασίζει τι θα παραχθεί, για ποιον θα παραχθεί και ποιος θα πληρώσει το κόστος της μετάβασης.

Η απάντηση δεν μπορεί να είναι ένας «πράσινος καπιταλισμός» που θα συνεχίζει την ίδια λογική συσσώρευσης με διαφορετικές ενεργειακές πηγές.

Χρειάζεται δημοκρατικός κοινωνικός σχεδιασμός, κοινωνική ιδιοκτησία της ενέργειας και των βασικών υποδομών, δραστικός περιορισμός των καταστροφικών παραγωγικών δραστηριοτήτων, ενίσχυση των δημόσιων αγαθών και ανακατανομή του κοινωνικού πλούτου.

Χρειάζεται, πάνω απ’ όλα, η επαναφορά της οικονομίας υπό τον συνειδητό έλεγχο της κοινωνίας.

Γιατί το δίλημμα που διατύπωσε η Ρόζα Λούξεμπουργκ σοσιαλισμός ή βαρβαρότητα δεν αποτελεί πλέον μόνο πολιτική και ιστορική προειδοποίηση.

Στον κόσμο του 2026 αποκτά υλική, οικολογική και πλανητική διάσταση.

Η εντροπία του κεφαλαιοκρατικού συστήματος δεν είναι το τέλος της Ιστορίας.

Είναι η προειδοποίηση ότι, αν η ανθρωπότητα δεν ανακτήσει τον έλεγχο των συλλογικών της δυνάμεων, το κεφάλαιο θα συνεχίσει να οργανώνει την κοινωνία μέχρι να αποδιοργανώσει τους ίδιους τους όρους της ανθρώπινης ζωής.

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους