Original Post

Πλήρες Κείμενο:

Λέξεις και έννοιες που αξίζει να γνωρίζουμε Υπάρχουν λέξεις και εκφράσεις που χρησιμοποιούμε σχεδόν καθημερινά, χωρίς πάντοτε να γνωρίζουμε το ακριβές περιεχόμενό τους.

Άλλοτε τις παρερμηνεύουμε και άλλοτε συγχέουμε έννοιες που, αν και συγγενικές, δεν είναι ταυτόσημες.

Σκέφτηκα, λοιπόν, να εγκαινιάσω μέσα από αυτό το χρονολόγιο μια μικρή σειρά αναρτήσεων αφιερωμένη στη δύναμη και την ακρίβεια των λέξεων.

Με απλές ερμηνείες, χρήσιμες διακρίσεις και χαρακτηριστικά παραδείγματα, θα επιχειρούμε να αποσαφηνίζουμε όρους και φράσεις που συναντούμε συχνά στον δημόσιο και καθημερινό λόγο.

Σκοπός δεν είναι η επίδειξη γνώσεων ούτε η σχολαστική παράθεση ορισμών.

Είναι η καλύτερη κατανόηση της γλώσσας μας και, μέσα από αυτήν, η ουσιαστικότερη επικοινωνία.

Γιατί όσο ακριβέστερα χρησιμοποιούμε τις λέξεις, τόσο καθαρότερα εκφράζουμε τις σκέψεις μας και τόσο δυσκολότερα παρασυρόμαστε από συγχύσεις, αυθαίρετες ερμηνείες και λεκτικές παραποιήσεις.

Οι πληροφορίες που θα παρουσιάζονται θα αντλούνται και θα διασταυρώνονται από έγκυρες και αξιόπιστες πηγές, ώστε κάθε έννοια να αποδίδεται με τη μεγαλύτερη δυνατή σαφήνεια και ακρίβεια.

Ας ξεκινήσουμε, λοιπόν, με μια έννοια θεμελιώδη: τον ορθό λόγο.

Ορθός λόγος, ορθολογική σκέψη και ορθολογισμός Ο ορθός λόγος —ratio, reason, raison— είναι η ικανότητα του ανθρώπου να σκέφτεται με συνοχή, να εξετάζει τα δεδομένα, να διακρίνει τις σχέσεις αιτίας και αποτελέσματος και να διαμορφώνει κρίσεις που ανταποκρίνονται όσο γίνεται πιστότερα στην πραγματικότητα.

Ήδη από τον Ηράκλειτο συναντούμε την ιδέα του «ξυνού λόγου», δηλαδή ενός λόγου κοινού και προσβάσιμου σε όλους.

Η αλήθεια, με αυτή την έννοια, δεν αποτελεί ιδιωτικό κατασκεύασμα του καθενός, αλλά προϋποθέτει επικοινωνία, συμμετοχή στον κοινό κόσμο και διάθεση να υπερβούμε τις προσωπικές μας βεβαιότητες.

Ορθολογική είναι η σκέψη που στηρίζεται στη λογική, στα επιχειρήματα, στις αποδείξεις και στη συνεπή εξέταση των γεγονότων.

Δεν αποδέχεται έναν ισχυρισμό μόνο επειδή μας ευχαριστεί, μας συγκινεί ή συμφωνεί με τις προκαταλήψεις μας.

Ζητά τεκμηρίωση και επιδιώκει να ξεχωρίσει το αληθινό από το αυθαίρετο.

Ανορθολογισμός είναι η απόρριψη ή η υποβάθμιση της δύναμης του λόγου ως μέσου αναζήτησης της αλήθειας.

Εμφανίζεται όταν η κρίση παραμερίζεται και τη θέση της καταλαμβάνουν η προκατάληψη, ο φανατισμός, η ανεξέλεγκτη παρόρμηση ή η τυφλή αποδοχή ισχυρισμών.

Χρειάζεται, ωστόσο, να διακρίνουμε την ορθολογική σκέψη από τον απόλυτο ορθολογισμό.

Η πρώτη αναγνωρίζει τον ορθό λόγο ως απαραίτητο εργαλείο γνώσης.

Ο δεύτερος, στην ακραία εκδοχή του, θεωρεί ότι ολόκληρη η αλήθεια μπορεί να κατακτηθεί αποκλειστικά μέσω της νόησης, υποτιμώντας την εμπειρία, την αίσθηση, το συναίσθημα, την ενόραση και τη διαίσθηση.

Ο άνθρωπος, όμως, δεν είναι μόνο λογική.

Είναι ταυτόχρονα μνήμη, εμπειρία, συγκίνηση, συνείδηση και εσωτερική αναζήτηση.

Ο ορθός λόγος είναι αναγκαίος, αλλά δεν εξαντλεί ολόκληρο το βάθος της ανθρώπινης ύπαξης.

Η λογική μπορεί να οριοθετήσει, να ελέγξει και να φωτίσει· δεν μπορεί πάντοτε να χωρέσει σε έναν ορισμό όλα όσα βιώνουμε.

Η μεγάλη προσφορά του ορθού λόγου είναι ότι μας προφυλάσσει από την αυθαιρεσία, την εξαπάτηση και τον δογματισμό.

Μας προσφέρει τη δυνατότητα να σκεφτόμαστε αυτόνομα, να αμφισβητούμε, να ελέγχουμε και να αναθεωρούμε.

Δεν μας επιτρέπει απλώς να έχουμε γνώμη· μας καλεί να μπορούμε και να την αιτιολογήσουμε.

Ο ορθός λόγος παραμένει γόνιμος όταν είναι ανοιχτός στον διάλογο, στην εμπειρία και στην κοινωνική πραγματικότητα.

Αντίθετα, γίνεται στείρος όταν μετατρέπεται σε αυτάρεσκη βεβαιότητα και χρησιμοποιείται για να παρουσιάσει μια προσωπική άποψη ως μοναδική και αδιαμφισβήτητη αλήθεια.

Ορθός λόγος, επομένως, δεν σημαίνει ψυχρή λογική ούτε απουσία συναισθήματος.

Σημαίνει καθαρή σκέψη, υπεύθυνη κρίση και διαρκή προθυμία να εξετάζουμε όχι μόνο όσα πιστεύουν οι άλλοι, αλλά και όσα θεωρούμε εμείς οι ίδιοι δεδομένα.

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους