Original Post

Πλήρες Κείμενο:

📜 «Καλό Χειμώνα»: μια ευχή που ξεκινάει πολέμους ~ ❧ ❧ ❧ Την εποχή του Θουκυδίδη, στο τέλος των πολεμικών επιχειρήσεων εύχονταν (κάτι σαν) «Καλό χειμώνα»! Τώρα η ίδια ευχή τις ξεκινάει… 📚 Κάθε χρόνο τέτοιες μέρες ακούμε τα ίδια: «Δεν λέω “Καλό χειμώνα” από τώρα!» ή, ακόμη πιο απειλητικά, «Μη μου πείτε “Καλό χειμώνα” από τώρα!». Στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης οργανώνονται ολόκληρες ειρωνικές εκστρατείες, με σατιρικές εικόνες και βιντεάκια για τους «Καλοχειμωνάκηδες». (Η πιο χιουμοριστική απάντηση στην ερώτηση «Εύχεστε ακόμη “Καλό χειμώνα”;», που απευθύναμε πέρσι μέσω της σελίδας μας, ήταν: «Δεν εύχομαι πια, γιατί φοβάμαι για τη ζωή μου»…) ▪️ Ας ξεκινήσουμε από τα απλά: από λεξικογραφική άποψη (δηλαδή από την άποψη της καταγραφής της χρήσης) δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η τάση είναι πράγματι να εξαφανιστεί η ευχή.

Με τη δυναμική που έχει το ακατάσχετο ποτάμι της γλωσσικής χρήσης, σε πολύ λίγα χρόνια —ίσως σε λιγότερο από μία δεκαετία— εμείς ως λεξικογράφοι θα σημειώνουμε δίπλα στην ευχή την ένδειξη *παλαιότ.* ή *παρωχ.* («παλαιότερο» ή «παρωχημένο»). Υπάρχουν, ωστόσο, δύο παρατηρήσεις που θα θέλαμε να κάνουμε: η μία αφορά τη λογική και η άλλη την ηθική της διαμάχης. ✦ Α. Η λογική της διαμάχης ▪️ Όσοι μάχονται την ευχή επικαλούμενοι τα μετεωρολογικά δεδομένα αγνοούν ότι αυτό που κάνει πάντοτε μια ευχή είναι να δημιουργεί έναν συμβολισμό συνοχής, βασισμένο σε κοινές αφετηρίες νοήματος. ➤ Ο συμβολισμός: Η μετάβαση σε μια νέα φάση δραστηριότητας.

Το τέλος του θέρους, ως τέλος των διακοπών, σηματοδοτεί την έναρξη της επαγγελματικής ή σχολικής καθημερινότητας — η οποία, ασφαλώς, δεν συμπίπτει χρονικά για όλους.

Δεν πρόκειται, επομένως, για χωρισμό του έτους σε 2 περιόδους, αλλά για τη θέσπιση ενός συμβολικού σημείου μετάβασης. ➤ Οι κοινές πηγές νοήματος: Η μακραίωνη γεωργοκτηνοτροφική παράδοση του τόπου μας, η οποία χώριζε το έτος σε χειμώνα και θέρος.

Οι παραδόσεις κληρονομούνται με έναν τρόπο και ρυθμό που δεν υπόκειται σε λογική ανάλυση.

Έτσι εξηγείται γιατί, μέχρι περίπου τις αρχές της νέας χιλιετίας, κανείς δεν αναρωτιόταν: «Γιατί ευχόμαστε “Καλό χειμώνα” με θερμοκρασία τριάντα βαθμών;». ▪️ Στην πραγματικότητα, πίσω από τη διαμάχη βρίσκεται μια τάση αστικής εκλογίκευσης των ευχών.

Σημαντικός ήταν εδώ ο ρόλος των ΜΜΕ τις τελευταίες δύο δεκαετίες.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα οι πρωινές τηλεοπτικές εκπομπές, οι οποίες δίνουν ιδιαίτερη έμφαση στην πρεμιέρα της νέας σεζόν, μέσω των οποίων διαδόθηκαν σχόλια του τύπου: «Δεν θα πω “Καλό χειμώνα” από τώρα» ή «Μη λέμε ακόμη “Καλό χειμώνα”». Την τάση αυτή ακολούθησαν αργότερα και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, που αρέσκονται στη δημιουργία σατιρικών εικόνων και μιμιδίων. ▪️ Αυτή η εκλογίκευση των ευχών έχει και πολλές άλλες εκφάνσεις, που συναντούμε όλο και πιο συχνά. πχ. ❝Γιατί λέτε “Καλή επιτυχία”; Υπάρχει και κακή επιτυχία;❞ Η ευχή, όμως, είναι ίσως η πιο ανυπεράσπιστη κατηγορία λόγου που διαθέτουμε: δεν ισχυρίζεται τίποτε και δεν αποδεικνύει τίποτε. ✦ Β. Η ηθική της διαμάχης ▪️ Υπάρχει, όμως, και κάτι βαθύτερο.

Η μαχητική άρνηση της ευχής παρουσιάζεται συνήθως ως αποδοχή του νέου και του μοντέρνου, σε αντίθεση με το επαρχιακό και το παλιομοδίτικο. (Εδώ μάλιστα συμβαίνει το αντίστροφο από ό,τι στην επίσης σχετικά νέα ευχή «Καλή Παναγιά», η οποία προέρχεται από τη λαϊκή ευσέβεια της επαρχίας και βρήκε επίσης πεδίο διάδοσης μέσω ορισμένων ΜΜΕ). Δεν έχουμε απλώς μετάβαση ή αλλαγή της χρήσης, αλλά πίεση της χρήσης -η οποία κάποιες φορές, έστω χιουμοριστικά, παίρνει τον χαρακτήρα γλωσσικού εκφοβισμού.

Άλλο πράγμα μια ευχή που σβήνει σταδιακά επειδή έπαψε να λέει κάτι σε όσους τη χρησιμοποιούν· και άλλο μια ευχή που σβήνει επειδή όποιος τη λέει γνωρίζει ότι θα εκτεθεί.

Το βλέπουμε, για παράδειγμα, στα εξής: ▪️ Προληπτική συγγνώμη: «Ξέρω, θα με βρίσετε, αλλά…». ▪️ Προεξοφλημένη ειρωνεία: πριν καλά καλά ειπωθεί η ευχή, το ειρωνικό σχόλιο είναι ήδη έτοιμο. ▪️ Ταυτοτική χρέωση: ο ομιλητής κατατάσσεται αυτομάτως ως «επαρχιώτης», «μπούμερ», «καλοχειμωνάκης» κ.ά. 📚 Ο λόγος για τον οποίο θέσαμε το ζήτημα δεν είναι, προφανώς, για να υπερασπιστούμε γλωσσικά την ευχή "Καλό χειμώνα" ούτε για να την επαναφέρουμε σε χρήση - σε λίγο καιρό, όπως είπαμε, κατά πάσα πιθανότητα θα εξαφανιστεί- αλλά ως μικρή «λεξικογραφική διαμαρτυρία» απέναντι στην ιδεολογικοποίηση των γλωσσικών τάσεων και των προσωπικών αισθητικών επιλογών. 🌿Η γλώσσα ενώνει, δεν χωρίζει.

Ή μήπως όχι; ❧ ❧ ❧ 🍂🌾 Καλό χειμώνα! Καλό φθινόπωρο! Καλό αποκαλόκαιρο! Καλή σεζόν! Καλή (σχολική / επαγγελματική / εκκλησιαστική) χρονιά! Καλή αρχή! Και σε όποιον δεν αρέσει καμία από αυτές τις ευχές, ας πει κάτι δικό του - αρκεί να το πει στους άλλους και όχι για τους άλλους…

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους