Original Post

Πλήρες Κείμενο:

ΠΡΟΣΩΠΑ Ή ΘΕΣΜΟΙ; ΜΙΑ ΑΛΛΗ ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΤΗΣ ΚΤΗΝΟΤΡΟΦΙΚΗΣ ΚΡΙΣΗΣ ΣΤΗ ΛΕΣΒΟ Τις μέρες αυτές παρακολουθώ σιωπηλά την εξέλιξη της κτηνοτροφικής κρίσης στη Λέσβο.

Πέρα από την ίδια την επιζωοτία και τη διαχείρισή της, με ενδιαφέρει ιδιαίτερα και κάτι βαθύτερο: πώς θα προσέγγιζαν αυτή την κρίση ορισμένοι από τους σημαντικότερους σύγχρονους κοινωνικούς και πολιτικούς διανοητές, όλοι αποβιώσαντες πλέον πλην ενός.

Με βοήθεια από την τεχνητή νοημοσύνη, και προσπαθώντας να μεταφέρω τις βασικές ιδέες τους στη σημερινή πραγματικότητα, κατέληξα στις ακόλουθες προσεγγίσεις που νομίζω έχουν ενδιαφέρον. Παναγιώτης ΚΟΝΔΥΛΗΣ: θα ζητούσε πρώτα την «απομυθοποίηση» της σύγκρουσης, δηλαδή να πάψουν όλες οι πλευρές να καλύπτουν συμφέροντα, στρατηγικές και αγώνες ισχύος πίσω από έννοιες όπως «λαός», «επιστήμη», «δικαιοσύνη» ή «τοπικό συμφέρον». Το ζητούμενο θα ήταν μια ψύχραιμη αποτύπωση του ποιος αποφασίζει, ποιος διαθέτει τους πόρους, ποιος ωφελείται ή επιβαρύνεται από κάθε επιλογή και ποιος αναλαμβάνει τελικά το κόστος.

Λιγότερη ηθικολογία και συναισθηματική φόρτιση, περισσότερη ανάλυση των πραγματικών συσχετισμών και των συνεπειών κάθε στρατηγικής. Κορνήλιος ΚΑΣΤΟΡΙΑΔΗΣ: θα έδινε έμφαση στην πραγματική δημοκρατική αυτονομία.

Όχι στο «ο λαός απαίτησε, άρα γίνεται», αλλά στη συλλογική κρίση που στηρίζεται στη γνώση των δεδομένων, των συνεπειών και των θεσμικών ορίων.

Αυτό προϋποθέτει ουσιαστική συμμετοχή κτηνοτρόφων, επιστημόνων, διοίκησης και κοινωνίας, πλήρη πληροφόρηση και σαφή λογοδοσία.

Το κρίσιμο ερώτημα είναι: ποια είναι τα επιδημιολογικά δεδομένα, γιατί επιλέχθηκε η συγκεκριμένη στρατηγική, τι αποτελέσματα έχει, ποιες εναλλακτικές επιτρέπει η ευρωπαϊκή νομοθεσία, γιατί δεν εφαρμόζεται ο προστατευτικός εμβολιασμός και ποιος αναλαμβάνει την ευθύνη αυτής της επιλογής; Η δημοκρατία δεν είναι ούτε τυφλή συμμόρφωση ούτε αυθαίρετη κατάργηση των κανόνων υπό την πίεση της οργής.

Είναι η δυνατότητα μιας κοινωνίας να τους ελέγχει κριτικά, να απαιτεί αιτιολόγηση και, όταν χρειάζεται, να διεκδικεί θεσμικά την αλλαγή τους. Στέλιος ΡΑΜΦΟΣ: θα έβλεπε ως κεντρικό πρόβλημα την προσωποποίηση της εξουσίας και την αδυναμία διάκρισης ανάμεσα στο πρόσωπο και στον θεσμικό του ρόλο.

Η λύση θα ήταν η μετάβαση από το «ποιος είναι ο καλός και ποιος ο κακός» στο «ποιος έχει ποια αρμοδιότητα και ποια ευθύνη». Μια κοινωνία που λειτουργεί θεσμικά δεν περιμένει από τον «ισχυρό άνθρωπο» να παρακάμψει διαδικασίες ή να λύσει τα πάντα με προσωπική παρέμβαση, αλλά ούτε θεωρεί ότι οι ίδιοι οι πολίτες μπορούν να αγνοούν κανόνες, υποχρεώσεις ή μέτρα όταν αυτά τους δυσκολεύουν.

Απαιτεί κανόνες, όρια, λογοδοσία και αυτοπεριορισμό τόσο από την εξουσία όσο και από τους πολίτες. Χρήστος ΓΙΑΝΝΑΡΑΣ: θα εστίαζε στην απώλεια της έννοιας του «κοινού αγαθού», όταν κάθε ομάδα αντιμετωπίζει την πολιτική μέσα από το δικό της επιμέρους συμφέρον και το κράτος είτε ως μηχανισμό εξυπηρέτησης είτε ως αντίπαλο.

Η λύση θα ήταν η επαναφορά της πολιτικής ως ευθύνης για το κοινό: προστασία των κτηνοτρόφων, της δημόσιας υγείας, της τοπικής οικονομίας και της θεσμικής τάξης ταυτόχρονα, χωρίς προνομιακή μεταχείριση της εκάστοτε ισχυρότερης ή πιο πιεστικής ομάδας. Κωνσταντίνος ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ: θα εστίαζε στις ιστορικά διαμορφωμένες σχέσεις εξάρτησης ανάμεσα στο κράτος και επιμέρους κοινωνικές ομάδες, στις πελατειακές διαμεσολαβήσεις και στην επιλεκτική κατανομή κρατικών πόρων και προνομίων.

Θα απέφευγε όμως μια απλοϊκή καταδίκη του «πελατειακού κράτους», εξετάζοντας τις κοινωνικές και ιστορικές συνθήκες που το παρήγαγαν.

Στη σημερινή κρίση θα έθετε το ερώτημα αν οι κανόνες, οι αποζημιώσεις και η κρατική προστασία εφαρμόζονται καθολικά και ισότιμα ή αν εξακολουθούν να εξαρτώνται από την πολιτική διαμεσολάβηση, την οργανωμένη πίεση και την πρόσβαση κάθε ομάδας στο κράτος Νίκος ΠΟΥΛΑΝΤΖΑΣ: θα έβλεπε το κράτος όχι ως ουδέτερο και ενιαίο μηχανισμό, αλλά ως πεδίο όπου συμπυκνώνονται και συγκρούονται κοινωνικοί και πολιτικοί συσχετισμοί δύναμης.

Το ερώτημα δεν θα ήταν μόνο «ποιος έχει τυπικά την αρμοδιότητα», αλλά και πώς διαφορετικά συμφέροντα και κοινωνικές δυνάμεις εγγράφονται στις κρατικές αποφάσεις και πώς κατανέμεται το κόστος μιας κρίσης.

Η λύση, στη δική του λογική, δεν θα ήταν απλώς τεχνική βελτίωση της διοίκησης, αλλά διεύρυνση της δημοκρατικής παρέμβασης μέσα και γύρω από το κράτος. Νικηφόρος ΔΙΑΜΑΝΤΟΥΡΟΣ: θα ερμήνευε την κατάσταση ως σύγκρουση ανάμεσα σε δύο διαφορετικές πολιτικές κουλτούρες: τη θεσμική-ορθολογική, που στηρίζεται σε κανόνες, αρμοδιότητες και τεκμηρίωση, και την προσωποκεντρική-πελατειακή, που βασίζεται σε προσωπικές παρεμβάσεις και άτυπες σχέσεις ισχύος.

Η λύση θα ήταν ο διοικητικός εκσυγχρονισμός: επαγγελματική δημόσια διοίκηση, σαφής κατανομή αρμοδιοτήτων, επιστημονικά πρωτόκολλα, αξιολόγηση αποτελεσμάτων και περιορισμός της πολιτικής παρέμβασης στην υπηρεσιακή εφαρμογή. Λεωνίδας ΛΟΥΛΟΥΔΗΣ: θα εστίαζε στη σχέση ανάμεσα στους αγρότες-κτηνοτρόφους, το κράτος και τον τρόπο άσκησης της αγροτικής πολιτικής.

Θα εξέταζε πώς οι θεσμοί, οι οργανώσεις των παραγωγών και οι μηχανισμοί κρατικής παρέμβασης διαμορφώνουν τόσο τις αντιδράσεις των κτηνοτρόφων όσο και την αποτελεσματικότητα των μέτρων.

Η λύση θα απαιτούσε καλύτερο σχεδιασμό της αγροτικής πολιτικής, ουσιαστικότερη εκπροσώπηση των παραγωγών και λιγότερη εξάρτηση της σχέσης κράτους-αγροτικού κόσμου από πελατειακούς ή κορπορατιστικούς μηχανισμούς. Στάθης ΔΑΜΙΑΝΑΚΟΣ: θα εστίαζε στη διαχρονικά δύσκολη σχέση ανάμεσα στην αγροτοκτηνοτροφική κοινωνία και το κράτος, μια σχέση συχνά φορτισμένη με δυσπιστία, εξάρτηση και αίσθηση επιβολής αποφάσεων «από τα πάνω». Η λύση δεν θα ήταν απλώς περισσότερες εντολές και κανονισμοί, αλλά ουσιαστική επανασύνδεση του κράτους με την ύπαιθρο: ισχυρές τοπικές υπηρεσίες, σταθερή παρουσία στο πεδίο, θεσμική συμμετοχή των παραγωγών και πολιτικές που τους αντιμετωπίζουν ως ενεργούς συντελεστές της διαχείρισης και όχι ως παθητικούς αποδέκτες αποφάσεων της κεντρικής διοίκησης.

------- Αν συνθέσουμε προσεκτικά όλες αυτές τις διαφορετικές οπτικές, το κοινό συμπέρασμα θα μπορούσε να διατυπωθεί ως εξής: αποπροσωποποίηση της εξουσίας, σαφής κατανομή αρμοδιοτήτων, ευθυνών και σωστών θεσμικών ρόλων, επαγγελματική και επαρκώς στελεχωμένη διοίκηση, διαφανή και προσβάσιμα δεδομένα, καθολικοί κανόνες αντί πελατειακών ή άτυπων παρεμβάσεων, ουσιαστική συμμετοχή των παραγωγών και πραγματική λογοδοσία σε όλα τα επίπεδα, από την Περιφέρεια έως το κεντρικό κράτος.

Εδώ να συμπληρώσω ότι πιθανότατα θα συμφωνούσαν και στο οτι δεν αρκεί δηλαδή μόνο η στελέχωση... απαιτείται και σωστή αρχιτεκτονική ρόλων, ώστε να είναι σαφές ποιος αποφασίζει, ποιος εισηγείται, ποιος εκτελεί και ποιος ελέγχει.

Παράλληλα, χρειάζεται περιορισμός του συναισθηματισμού όταν αυτός μετατρέπεται σε εργαλείο προσωποποίησης της σύγκρουσης και στρέφει πρόσωπα εναντίον θεσμών ή θεσμούς εναντίον προσώπων.

Ταυτόχρονα, ούτε η άκριτη εμπιστοσύνη στο κράτος ούτε η συλλήβδην απόρριψή του αποτελούν λύση. Στη Λέσβο το κράτος συχνά ταυτίζεται με την εκάστοτε κυβέρνηση, με αποτέλεσμα η κριτική να μετατρέπεται εύκολα σε κομματική πόλωση (ή και σε ωμό λαϊκισμό) που συσκοτίζει τις πραγματικές αρμοδιότητες και ευθύνες.

Η απόρριψη του κράτους μας πηγαίνει πίσω σε δομικές αδυναμίες ενσωμάτωσης των τοπικών κοινωνιών που λειτουργούν με άλλους κανόνες (εθιμικό δικαιο). Σε καθε περίπτωση, όμως, οι θεσμοί πρέπει να κρίνονται από την αποτελεσματικότητα, τη διαφάνεια, τη δικαιοσύνη και την ικανότητά τους να διορθώνουν έγκαιρα μια αποτυχημένη στρατηγική.

Και ίσως το σημαντικότερο: από διαφορετικό δρόμο ο καθένας, δύσκολα θα κατέληγαν ότι η λύση βρίσκεται απλώς στην αντικατάσταση ενός «κακού» προσώπου από ένα «καλό». Το πραγματικό ζητούμενο είναι να οικοδομηθεί ένα σύστημα που να λειτουργεί σωστά, ανεξάρτητα από τα πρόσωπα που το υπηρετούν. Κι όμως, σήμερα, δεν φαίνεται να είναι αυτό το ζητούμενο...

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους