Βασίζομαι στις θεωρίες του Winnicott (1958, 1960, 1963, 1974) για να μιλήσω για την εμπειρία να ζει κανείς σε ένα σπίτι, να έχει μια εστία και έναν σκοπό που δίνει νόημα στη ζωή του, ή να περιφέρεται...

Original Post

Πλήρες Κείμενο:

Στην πρώτη περίπτωση, το άτομο έχει την ικανότητα να κατοικεί ένα σπίτι.

Έχει αναπαραστήσει, διαφοροποιήσει και εντάξει ένα πρωταρχικό περιβάλλον που κρατά τις διαδικασίες συμβολοποίησης μέσα στον χρόνο.

Είναι φερέοικος μεταφορικά, ικανός να είναι μόνος παρουσία του άλλου στον ίδιο χώρο, στο μεταβατικό κατώφλι μεταξύ έσω και έξω κόσμου.

Στη δεύτερη περίπτωση, είναι άστεγος, κυριολεκτικά φερέοικος, απερίβλητος, αενάως περιφερόμενος, με συγκεκριμένα καλύμματα, χωρίς μια συμβολική τάξη νοήματος που να τον περιβάλλει, έρμαιο των καιρών.

Η κουζίνα, το σαλόνι, το τραπέζι της τραπεζαρίας, οι τοίχοι με τους πίνακες, οι σκάλες, οι πόρτες, το υπόγειο, όλα είναι ιστορημένοι χώροι.

Αυτοί οι χώροι γίνονται θεατρικές σκηνές, με εισόδους και εξόδους, όπου διαδραματίζονται τα οικογενειακά δράματα.

Το υλικό των δραμάτων είναι πάντα το ίδιο: η βιωμένη εμπειρία και η ασυνείδητη φαντασίωση που την εν-κρύπτει, τη νοηματοδοτεί, τη μεταδίδει και την ιστορεί.

Υπάρχουν σαφή όρια που χωρίζουν τις σκηνές του θεάτρου, του παιχνιδιού, από την πραγματική ζωή.

Υπάρχουν τοίχοι, διάδρομοι, χωλ και πόρτες, που επιτρέπουν την επικοινωνία αλλά και ορίζουν ποιοι, πού και πότε μπορούν να συμμετέχουν. Η Κατερίνα Χανδρινού (2024) στο θρίλερ δωματίου «Χωλ» παρουσιάζει τον σύγχρονο οίκο ως ίδρυμα και ως τρόφιμο, που στρέφεται στον εαυτό του, άλλοτε αποσύρεται αυτιστικά, άλλοτε παλινδρομεί δημιουργικά, επεξεργάζεται εμπειρίες, και αναζητά την καταγωγή του, την κατασκευή του, τους χώρους που το ρυθμίζουν, τις αισθήσεις, τους ήχους, τους τριγμούς, τους ενοίκους, τους ηθοποιούς των ταινιών που προβάλλονται στο άδειο σαλόνι, τους αρχιτέκτονες που έχουν πεθάνει, τις παρασκιές των εμπειριών.

Διαβάζουμε: «Το σπίτι έτοιμο να χυθεί έξω.

Η πόρτα του διαμερίσματος μετά βίας συγκρατεί τις φουρτούνες που ξεσπούν μέσα του – κι αυτό γιατί δεν υπάρχει πια κατώφλι· δεν υπάρχει το στοιχείο της μετάβασης, δεν υπάρχει πρόλογος, προοίμιο, εισαγωγή.

Τα χωλ κρίθηκαν περιττά, και οι αρχιτέκτονες έδωσαν έμφαση στο σαλόνι.

Ο απαραίτητος μικρός χώρος και χρόνος για να ηρεμήσεις, να συνηθίσουν τα μάτια στην αλλαγή του φωτός, αυτό το μαγικό, σοφό μέρος που σε προϊδέαζε, σε προόριζε για το σπίτι, δεν υπάρχει πια.

Ο σικ αυτός προθάλαμος με την τόση χάρη και τις τόσες χρήσεις… καταργήθηκε.

Ο χώρος με τον καλόγερο, τις κλειδοθήκες, τον καθρέφτη, το πορτ μαντό, το στρογγυλό συνήθως τραπεζάκι με τη συσκευή τηλεφώνου και δίπλα την ατζέντα, εξέλιπε.

Τώρα πια κατευθείαν στη σαλοτραπεζαρία, χωρίς τα ιερά δευτερόλεπτα του εξαγνισμού και την αυτοκριτικής· χωρίς τον ελάχιστο αυτόν διαλογισμό…» (σ. 17-18). Συνεχίζουμε να διαβάζουμε από τη Χανδρινού: «Η ενοποίηση σαλονιού και κουζίνας –σε συνδυασμό πάντα με την κατάργηση του χωλ– αποδείχτηκε καταστροφική… Ούτε ποτέ τρως, ούτε ποτέ διαβάζεις ή κοιμάσαι ή κάνεις έρωτα εντελώς και γενικά, εξαιτίας αυτής της κοπής του σπιτιού, δεν επικεντρώνεσαι και δεν δίνεσαι σε τίποτα.

Η εστία της κουζίνας, η ίδια η κουζίνα, ο κατεξοχήν χώρος του σπιτιού, όπου συμβαίνουν και λέγονται τ’ ανομολόγητα, εξέλιπε.

Υπάρχει άπλα αλλά δεν υπάρχει χώρος… Και δεν είσαι ποτέ απομονωμένος, αλλά αλίμονο.

Ούτε ποτέ μαζί… Η έλλειψη της κουζίνας προκαλεί ένα σωρό προβλήματα… Ένα από αυτά είναι ότι δεν μπορείς σε κανέναν άλλο χώρο ν’ ακούσεις Άκη Πάνου.

Μόνο στην κουζίνα (και μόνο από τρανζίστορ) Σωτήρης Μανωλόπουλος, απόσπασμα από το: "Η ικανότητα να κατοικούμε το σπίτι μας.

Εστία και ανεστιότητα". Ομιλία στο Μεταπτυχιακό σεμινάριο της Αρχιτεκτονικής Σχολής του ΕΜΠ, στο μάθημα «Κατοίκηση, διαμονή, στέγαση: εννοιολογικές και αρχιτεκτονικές νοηματοδοτήσεις», 15 Ιανουαρίου 2026

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους