Original Post

Πλήρες Κείμενο:

Οι τύψεις, οι ενοχές, ο υποτονικός πρωταγωνιστής, ο λωτός της λήθης, η αμνησία, η βασανιστική μνήμη, η καθορισμένη μοίρα, ο υποτονικός πρωταγωνιστής, τα υπερφυσικά εμπόδια, η οργή των θεών, η εύνοια των θεών, η άλωση της ψυχής, ο θάνατος δεκάδων, εκατοντάδων, χιλιάδων νέων ανθρώπων, οι ανώνυμοι κωπηλάτες, οι ανώνυμοι πολεμιστές, οι ρομποτοειδείς και χωρίς πρόσωπο εξουσιαστές, μια κακιασμένη μάγισσα, μια ερωτευμένη και καλοπροαίρετη εξωτική φυσιογνωμία με μαγικές ιδιότητες (που δεν φτάνει ούτε στο δαχτυλάκι της Ούρσουλα Άντρες που βγαίνει από τη θάλασσα στην πρώτη ταινία του Τζέιμς Μποντ, το Dr. No, το 1962), ο υποτονικός πρωταγωνιστής βασανισμένος από τύψεις.

Και πέρα μακριά: επικίνδυνοι παλληκαράδες και αδίστακτοι νταήδες που διεκδικούν τον κενό θρόνο, ένας μικροηγεμόνας με σκατόφατσα κομπιναδόρου, η υπομονετική σύζυγος – μεσογειακή μάνα, το άβουλο «παιδί» – ο σχεδόν ευνουχισμένος από τη μάνα μοναχογιός, ο πιστός υπηρέτης και ο πιστός σκύλος (οι δύο πιο ανθρώπινες φιγούρες στο τρίωρο κινηματογραφικό έργο). Η απειλή των λαών της θάλασσας, η χαμένη ασφάλεια και η θαλπωρή των βασιλικών οίκων της Χαλκής εποχής, η πυρπόληση του πολιτισμού, η κατάρρευση των κοινά αποδεκτών αξιών … Στο τέλος, η ελπίδα αντικαθιστά τις ενοχές του υποτονικού πρωταγωνιστή. Going WEST.

Θα πάμε προς τη Δύση. (Εκεί θα ξαναγεννηθούμε;). Ομολογώ ότι δεν κατάλαβα το νόημα των τελευταίων λεπτών.

Πάντως ήταν σίγουρα ελπιδοφόρο (και αρκετά αφελές). Γιατί έγιναν όλα αυτά; Για ποιον σκοπό γυρίστηκε αυτή η εντυπωσιακή υπερπαραγωγή, η οποία κατέληξε σε ένα τρίωρο περιπετειώδες έργο μετά το μοντάζ (ηρωίδα η πολυβραβευμένη Αμερικανίδα μοντέρ Jennifer Lame, που κλήθηκε να διαχειριστεί υλικό διάρκειας περίπου 90 ωρών!); Εκτός από τα περιστατικά με τα υπερφυσικά και πρωτόγονα τέρατα ενός προϊστορικού κόσμου (τα εξαιρετικά κινηματογραφημένα) και την πιστή σύζυγο τι άλλο πήρε από την «Οδύσσεια» ο σκηνοθέτης; Εκτός από τον καταπληκτικό Δούρειο Ίππο (θαυμάσιες σκηνές) τι άλλο πήρε από την «Ιλιάδα»; Εκτός από την αντιπάθεια του Βιργίλιου για τους κακόβουλους, πονηρούς και άκαρδους Αχαιούς, τι άλλο πήρε από την «Αινειάδα»; Ούτε μισό λεπτό δεν αφιέρωσε στον υπέροχο Αινεία, την πιο αγνή προσωπικότητα του πολέμου, που βγαίνει μέσα από τις φλόγες της Τροίας χωρίς χρυσαφικά κι άλλα πλούτη, αλλά έχοντας ρίξει τον ανήμπορο πατέρα του στον αριστερό ώμο κι έχοντας αρπάξει τους «λάρητες», τα μικρά θρησκευτικά αγαλματίδια από το οικογενειακό προσκυνητάρι, τα βαστά στη δεξιά του παλάμη.

Ως και οι Αχαιοί σταμάτησαν τη σφαγή κι έκαναν χώρο για να περάσει ανάμεσά τους η ιερότερη ανθρώπινη μορφή αυτού του φοβερού πολέμου, που δεν είχε νικητές.

Τα λέει ο Όμηρος αυτά, ο οποίος θεωρεί τον Αινεία μαζί με τον Έκτορα, που είναι ξάδερφός του, τους καλύτερους πολεμιστές.

Κατά τον Όμηρο, οι Τρώες λάτρευαν αυτόν τον γιό της Αφροδίτης και αρχηγό των Δαρδάνων σαν θεό.

Και η επικρατέστερη και πιο γοητευτική εκδοχή για την τύχη του, μετά τα Τρωικά, είναι ότι αφού περιπλανήθηκε, έφτασε στο εύφορο Λάτσιο, όπου ίδρυσε τη Ρώμη. Ο Ρωμύλος ήταν, λέει, τρεις-τρεισέγγονός του.

Θα πεις ότι αφού τόσα παρέλειψε ο σκηνοθέτης, και περιστατικά και, κυρίως, θέματα ουσίας, για τον Αινεία θα μιλάμε; Ας πούμε μόνον ότι είναι ο θεμελιωτής ενός νέου (δυτικού μάλιστα) πολιτισμού.

Γνωστός σε όλον τον εγγράμματο δυτικό κόσμο.

Ίσως περισσότερο από τον Δούρειο Ίππο ή τους Λαιστρυγόνες και την Κίρκη. «Σου άρεσε η ταινία;» ρώτησε ο Χρήστος. «Ναι, πολύ.

Ιδίως για καλοκαίρι ήταν απολαυστική και το ποπ-κορν ζεστό και αλμυρό όσο πρέπει.

Καταπληκτικές σκηνές, ιδίως οι θαλασσινές.

Όμηρο δεν είδα, αλλά δεν πειράζει.» Πάντως αυτό που έχει πολύ μεγάλο ενδιαφέρον με το φιλμ του Κρίστοφερ Νόλαν «Οδύσσεια» (καλύτερα να λεγόταν «Οδυσσέας») είναι ότι κατόρθωσε να μιλάει η ανθρωπότητα επί σχεδόν δύο μήνες για δύο πολύ σημαντικά και σχεδόν ξεχασμένα θέματα: το ένα είναι ο Όμηρος και τα έπη (από όπου αρχίζει ο δυτικός πολιτισμός) και το άλλο είναι ο ίδιος ο κινηματογράφος και το συγκεκριμένο έργο, οι ερμηνείες, τα εφέ, η μουσική κι όλα τα ηχητικά, οι χώροι των γυρισμάτων, τα σκηνικά, οι ενδυμασίες, το πελώριο κόστος-τα ιλιγγιώδη έσοδα μέσα σε μερικές ημέρες.

Και τα δύο θέματα βρίσκονταν σε υποχώρηση εδώ και χρόνια.

Και οι Κλασικές Σπουδές (παγκοσμίως) και το σινεμά που μοιάζει να αργοπεθαίνει –μαζί με τις κινηματογραφικές αίθουσες που εξαφανίζονται.

Αλλά είναι πραγματικά απίστευτο ότι επέστρεψε πανηγυρικά ο Όμηρος – έστω κι αν απουσιάζει από το φιλμ.

Κι έγινε αντικείμενο συζητήσεων, αναλύσεων, παραθέσεων, συγκρίσεων, φιλοσοφικών, κοινωνιολογικών, φιλολογικών παρατηρήσεων. Επιτέλους! Αφήσαμε τα κινητά και κοιταχτήκαμε.

Αντίκρισε ο ένας τον άλλον στις παρέες και θυμηθήκαμε όχι μόνο τον Όμηρο και τις σχολικές εμπειρίες, ή τις πανεπιστημιακές, αλλά και την τέχνη της συζήτησης.

Διαφωνήσαμε πάνω σε μεγάλα πανανθρώπινα θέματα, εμβαθύναμε, συμφωνήσαμε, προσθέσαμε από δικά μας διαβάσματα, συμπληρώσαμε δικές σκέψεις, εμπλουτίσαμε το κυρίως θέμα με επί μέρους ζητήματα, γελάσαμε, συγκινηθήκαμε.

Με αφορμή ένα καλλιτεχνικό έργο, και μάλιστα μία υπερπαραγωγή: συζητήσαμε.

Κι όχι μία φορά. «Ναι, ο Όμηρος βλέπει και τα δύο στρατόπεδα.

Και αναδεικνύει την πλευρά των Τρώων.

Τους γνωρίζουμε όλους.

Τους σεβόμαστε – περισσότερο από πολλούς δικούς μας αγριανθρώπους που αρπάζουν τα σεμνά κορίτσια

...» είπε η Χλόη. «Μα οι Έλληνες έβλεπαν πάντα την άλλη πλευρά, ο Αισχύλος, ο Ηρόδοτος, ο Ξενοφών» συμπλήρωσε η Στάσα «αλλά ο Νόλαν δεν είδε ούτε τους Τρώες, ούτε τους Αχαιούς.

Μόνος καημός του ο Οδυσσέας». Ο Κώστας αναφέρθηκε στον Δάντη (ο Οδυσσέας και άλλα καλά ομηρικά παιδιά στην Κόλαση), αλλά και στον Σαίξπηρ και σε όλη τη δυτική λογοτεχνική και καλλιτεχνική παραγωγή που εμπνέεται, διαλέγεται, σχολιάζει ή επαυξάνει το ιερό πρότυπο.

Και η μία συζήτηση φέρνει την άλλη.

Η ποιότητα ανεβαίνει. «Μου έλειψε ο ‘κανείς’ του Οδυσσέα, σημαντική παράλειψη». «Μα τι ήθελε να πει με αυτό το ‘κανείς’ (ουδείς για την ακρίβεια) ο Οδυσσέας; Άλλη μια πονηριά; Ένα ευφυολόγημα; Μια απόδειξη ταπείνωσης, κοτζάμ Οδυσσέας να είναι ο κανείς, ο τιποτένιος, ο ανύπαρκτος;». Μα πόσα χρόνια είχαμε να φέρουμε στο προσκήνιο τέτοια θέματα και πόσα χρόνια είχαμε να κάνουμε τέτοιες συζητήσεις; Αυτή είναι η απρόσμενη επιτυχία του Νόλαν. «Πολλά οφείλονται στη διαφημιστική εταιρεία που τον ανέλαβε» είπε η Κατερίνα και το επανέλαβε σε κάθε συζήτηση – γιατί κάναμε πολλές.

Και δεν είμαστε εξαίρεση.

Μέρες τώρα συζητάμε, ρωτάμε, διαβάζουμε τα υπέρ και τα κατά και ανταλλάσσουμε πληροφορίες και γνώμες. «Με ξένισε πολύ αυτός ο προτεστάντης Οδυσσέας, ο ρημαγμένος από τύψεις και ενοχές, ο παθιασμένα μονογαμικός (η Καλυψώ απλά τον μαστούρωνε ενώ η Ναυσικά δεν υπήρχε καν), ο χωρίς ίχνος χιούμορ (ούτε ο "Κανένας" δεν υπήρχε), ο νοσταλγός μιας ήσυχης ζωής στη σύνταξη και την μετάνοια και όχι ο οδηγούμενος από τον νόστο για την τάξη και την φύση της ζωής του στον τόπο του.

Αυτός ο μακρινός απ' τους θεούς, ο καθόλου Έλληνας», έγραψε ο Γιώργος Κυριακόπουλος στο ΦΒ του.

Και κατέληξε σε αυτή την πολύ ενδιαφέρουσα κριτική του «Σαν ταινία την απόλαυσα.

Σαν μεταφορά της Οδύσσειας καθόλου». Αλλά είναι γεγονός ότι η εκ των υστέρων απήχησή της ξεπέρασε και τις πιο τρελές προσδοκίες.

Όταν μάλιστα πέρασε κάπως στα δευτερεύοντα η αναφορά στον Θουκυδίδη που έκανε ο Σι Τζινπίνγκ, πρόεδρος και στρατιωτικός ηγέτης της Κίνας, στον Τραμπ πριν από τρεις μήνες (ελάχιστη σημασία δόθηκε, σαν να μην ήξερε κανείς τον Θουκυδίδη κι όχι μόνον ο Αμερικανός πρόεδρος), το να συζητάμε εβδομάδες τώρα τον Όμηρο είναι κυριολεκτικά απίστευτο.

Και να έχουν πουληθεί όλα τα αντίποινα της αυθεντικής «Οδύσσειας» σε όλες τις γλώσσες του κόσμου και να γίνονται συνεχείς ανατυπώσεις και να ξανανοίξαμε και εμείς το παλαιό βιβλίο (με όλες τις ερμηνείες και διαστρεβλώσεις που κάνουν οι μεταφράσεις - ακόμα και οι μεταφορές στα νεοελληνικά, ακόμα και των διασήμων με όλες τις απροκάλυπτες και κεκαλυμμένες εγωπάθειές τους – ε! αυτό είναι κάτι μοναδικό στην εποχή μας.

Προτεστάντης ο Οδυσσέας, υποτονικός και εντελώς ξένος από το ομηρικό πρότυπο.

Άβουλο μυξιάρικο ο Τηλέμαχος.

Άοσμη η Καλυψώ.

Απών ο νόστος, αντικατεστημένος από ένα αμερικανικό πουργκατόριο.

Αποψιλωμένα από συμβολισμούς τα τέρατα.

Ανύπαρκτη η ελληνική φύση και το βιωμένο ελληνικό περιβάλλον.

Αλλά την ταινία (ως πανίσχυρο έναυσμα) θα τη συζητούμε για πολύν καιρό ακόμα – τουλάχιστον όλον τον φετινό Αύγουστο το κατώφλι του οποίου μόλις πατούμε. Καλό μήνα!

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους