Original Post

Πλήρες Κείμενο:

Τὸ 2023, στὴν ἀρχαία Προυσία ἐπὶ Ὑπίῳ, στὸ σημερινὸ Konuralp τοῦ Düzce τῆς βορειοδυτικῆς Τουρκίας, ἡ ἀνασκαφὴ τοῦ ἀρχαίου θεάτρου ἔφερε στὸ φῶς μιὰ μαρμάρινη κεφαλὴ πορτραίτου τοῦ Μεγάλου Ἀλεξάνδρου.

Τὸ εὕρημα ἐντοπίστηκε στὸ ἄνω τμῆμα τοῦ θεάτρου καὶ παραδόθηκε στὸ Μουσεῖο Konuralp.

Ἡ κεφαλὴ ἔχει ὕψος περίπου 23 ἑκατοστά καὶ χρονολογεῖται στὸν 2ο αἰῶνα μ.Χ. Ἐπομένως, ὁ ἄνθρωπος ποὺ ἀπεικονίζει εἶχε πεθάνει σχεδὸν τέσσερις καὶ πλέον αἰῶνες νωρίτερα: ὁ Ἀλέξανδρος πέθανε στὸν Βαβυλῶνα τὸ 323 π.Χ. Καὶ ἐδῶ βρίσκεται ἡ πραγματικὴ σημασία τοῦ εὑρήματος.

Δὲν βλέπουμε τὸ πρόσωπο τοῦ Ἀλεξάνδρου ὅπως θὰ τὸ εἶδε ἕνας σύγχρονός του.

Βλέπουμε τὸν τρόπο μὲ τὸν ὁποῖο ὁ Ῥωμαϊκὸς κόσμος συνέχιζε νὰ θυμᾶται καὶ νὰ ἀνακατασκευάζει τὴν εἰκόνα του.

Τὰ χαρακτηριστικὰ εἶναι ἐξαιρετικὰ ἀναγνωρίσιμα: τὸ ἄνευ γενείου πρόσωπο, τὸ βαθὺ καὶ ἀνοδικό βλέμμα, τὰ ἐλαφρῶς ἀνοιχτὰ χείλη καὶ, κυρίως, ἡ πλούσια κυματιστὴ κόμη μὲ τὴ χαρακτηριστικὴ ἀναστολή — τὶς τοῦφες ποὺ ἀνασηκώνονται ἀπὸ τὸ μέτωπο καὶ ἀνοίγουν πρὸς τὰ πλάγια.

Ἡ κόμη αὐτὴ δὲν εἶναι ἁπλὴ κομμωτικὴ λεπτομέρεια.

Ἡ «λεοντώδης» ὄψη τῶν μαλλιῶν ἀποτελεῖ ἕνα ἀπὸ τὰ πιὸ χαρακτηριστικὰ ἐικονογραφικὰ γνωρίσματα τῶν πορτραίτων τοῦ Ἀλεξάνδρου καὶ συνέβαλε στὴν ἀναγνωρισιμότητά του ἐπὶ αἰῶνες.

Ἡ ἀναστολή, τὸ ἀνοδικό βλέμμα καὶ ἡ ἀγένεια συνδέονται μὲ τὴν εἰκονογραφικὴ παράδοση τοῦ Ἀλεξάνδρου ἤδη ἀπὸ τὰ χρόνια του.

Ἡ παράδοση αὐτὴ συνδέεται ἰδιαίτερα μὲ τὴν τέχνη τῶν μεγάλων γλυπτῶν πορτραίτων τῆς ὕστερης κλασικῆς καὶ ἑλληνιστικῆς περιόδου, μὲ τὸν Λύσιππο νὰ κατέχει κεντρικὴ θέση στὴν ἱστορία τῆς ἀλεξανδρινῆς προσωπογραφίας.

Ὅμως ἡ συγκεκριμένη κεφαλὴ δὲν εἶναι ἔργο τοῦ Λυσίππου.

Χρονολογεῖται περίπου στὸν 2ο αἰῶνα μ.Χ. καὶ ἀνήκει στὴν πολὺ μεταγενέστερη ρωμαϊκὴ παράδοση ἀπεικόνισης τοῦ Μακεδόνα βασιλέα.

Παρόμοιοι τύποι Ἀλεξάνδρου συνέχισαν νὰ δημιουργοῦνται κατὰ τὴ ρωμαϊκὴ περίοδο, γεγονὸς ποὺ δείχνει τὴ μακροβιότητα τῆς ἑλληνιστικῆς εἰκονογραφίας.

Καὶ ἡ θέση τοῦ εὑρήματος προσθέτει ἕνα ἀκόμη ἐπίπεδο. Ἡ Προυσία ἐπὶ Ὑπίῳ ἦταν πόλη τῆς Βιθυνίας, στὸν νότιο Πόντο.

Τὸ θέατρό της παρουσιάζει συνδυασμὸ ἑλληνικῶν καὶ ρωμαϊκῶν χαρακτηριστικῶν, μὲ τὴν πρώτη φάση του νὰ τοποθετεῖται στὴν ὕστερη ἑλληνιστικὴ/πρώιμη ρωμαϊκὴ περίοδο καὶ μὲ μεγάλη ἀνακαίνιση κατὰ τὸν 2ο αἰῶνα μ.Χ. Ἡ κεφαλὴ, λοιπόν, δὲν εἶναι ἁπλῶς ἕνα ἀκόμη πορτραῖτο τοῦ Ἀλεξάνδρου.

Εἶναι ἕνα τεκμήριο γιὰ τὸ πῶς ἡ μνήμη ἑνὸς Μακεδόνα βασιλέα εἶχε γίνει κοινὸ πολιτισμικὸ κεφάλαιο σὲ ἕναν κόσμο ποὺ εἶχε πλέον περάσει στὴ ρωμαϊκὴ ἐποχή. Ὁ Ἀλέξανδρος εἶχε χαθεῖ στὸν 4ο αἰῶνα π.Χ. Ἡ μορφή του, ὅμως, συνέχιζε νὰ ζεῖ.

It is not Alexander.

It is the memory of Alexander.

In 2023, excavations at the ancient theatre of Prusias ad Hypium, in modern-day Konuralp, Düzce, northwestern Türkiye, uncovered a marble portrait head identified as Alexander the Great.

The head was found in the upper part of the theatre and was transferred to the Konuralp Museum.

The head measures approximately 23 centimetres from the top of the head to the neck and has been dated to the 2nd century CE. This means that the image was created more than four centuries after Alexander’s death in Babylon in 323 BCE.

And this is where the object becomes truly fascinating.

We are not looking at Alexander as a contemporary observer might have seen him.

We are looking at the way the Roman world continued to remember — and reconstruct — his image.

The portrait displays several defining features of Alexander’s established visual type: a beardless face, deep-set, upward-looking eyes, slightly parted lips, and above all the abundant, wavy hair with the characteristic anastole — the locks rising from the forehead and sweeping outward.

The leonine quality of Alexander’s hair was not merely decorative.

His distinctive hairstyle became one of the most recognizable elements of his portrait tradition and remained influential for centuries.

The anastole, upward gaze and youthful, beardless appearance belong to the visual language established for Alexander during and after his lifetime.

This tradition is closely associated with the great portrait sculpture of the Late Classical and Hellenistic periods, with Lysippos occupying a central position in the history of Alexander’s portraiture.

But this head is not a work by Lysippos.

Its 2nd-century CE date places it firmly within the later Roman reception of Alexander’s image.

Portraits of Alexander continued to be produced during the Roman period, demonstrating how durable the Hellenistic visual tradition had become.

Its archaeological context makes the discovery even more significant.

Prusias ad Hypium was a city of ancient Bithynia, and its theatre combines Greek and Roman architectural traditions.

Its earliest phase is associated with the Late Hellenistic and Early Roman periods, while the theatre underwent major renovation during the 2nd century CE. This portrait, therefore, is more than an image of Alexander.

It is evidence of how the memory of a Macedonian king had become part of the shared cultural vocabulary of a Roman Mediterranean world.

Alexander had died in the 4th century BCE.

His image was still alive centuries later.

Μιὰ μαρμάρινη κεφαλὴ 23 ἑκατοστῶν, ἀνασκαμμένη τὸ 2023 στὸ ἀρχαῖο θέατρο τῆς Προυσίας ἐπὶ Ὑπίῳ.

Χρονολογεῖται στὸν 2ο αἰ. μ.Χ. καὶ ἀπεικονίζει τὸν Μέγα Ἀλέξανδρο — σχεδὸν τέσσερις αἰῶνες μετὰ τὸν θάνατό του.

Ἡ ἀναστολή, ἡ λεοντώδης κόμη καὶ τὸ ἀνοδικό βλέμμα ἀνακαλοῦν τὸν ἐδραιωμένο τύπο τοῦ Ἀλεξάνδρου.

Ἕνα ἀντικείμενο γιὰ τὴν τέχνη, τὴ μνήμη καὶ τὴν ἐπιβίωση μιᾶς μορφῆς μέσα στὸν χρόνο.

A 23-cm marble portrait head, unearthed in 2023 at the ancient theatre of Prusias ad Hypium.

Dated to the 2nd century CE, it represents Alexander the Great — nearly four centuries after his death.

Its anastole, leonine hair and upward gaze recall the established visual type of Alexander.

More than a portrait, it is an object about art, memory, and the survival of an image through time. 📚 Βιβλιογραφία & ἀρχαιολογικὲς πηγές Πρωτογενὴς τεκμηρίωση τοῦ εὑρήματος Düzce İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, Prusias ad Hypium Antik Kenti Tiyatrosunda Yapılan Kazılarda Makedonya Kralı Büyük İskender’e Ait Portre Başı Bulunmuştur — ἡ σημαντικότερη ἐπίσημη πηγὴ γιὰ τὴν εὕρεση, τὴ χρονολόγηση, τὸ ὕψος καὶ τὰ μορφολογικὰ χαρακτηριστικά. Δούζτσε Anadolu Ajansı, Ömer Ürer, 23 September 2023 — ρεπορτάζ καὶ φωτογραφικὴ τεκμηρίωση τῆς ἀνασκαφῆς. Ανατολού Ανάντολου Okan, Emre; Bilir, Ahmet; Çalışkan, Doğuş, “Prusias Ad Hypium Antik Tiyatrosu: Yeni Kazılar, İlk Veriler”, Höyük 9 (2022), pp. 33–66. DOI: 10.37879/hoyuk.2022.033.

Γιὰ τὴν εἰκονογραφία τοῦ Ἀλεξάνδρου Stewart, Andrew, Faces of Power: Alexander’s Image and Hellenistic Politics, University of California Press, 1993/1994.

Κλασικὴ μελέτη γιὰ τὴν πολιτικὴ καὶ καλλιτεχνικὴ κατασκευή τῆς εἰκόνας τοῦ Ἀλεξάνδρου. Smith, R. R. R., Hellenistic Sculpture: A Handbook, Thames & Hudson, 1991. Ridgway, Brunilde S., Hellenistic Sculpture I: The Styles of ca. 331–200 B.C., University of Wisconsin Press, 1990. Boardman, John, Greek Sculpture: The Late Classical Period, Thames & Hudson, 1995. Knauss, Florian S., “Portrait of Alexander the Great (The Alexander Schwarzenberg),” in Pergamon and the Hellenistic Kingdoms of the Ancient World, Metropolitan Museum of Art, 2016.

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους