Ψέμα ότι οι άνθρωποι του μεσαίωνα πίστευαν ότι η Γη είναι επίπεδη Άλλος ένας ανόητος μύθος του 19ου αιώνα. Του Tempus Invictus Ένας από τους πιο επίμονους μύθους της σύγχρονης εποχής είναι η...

Πλήρες Κείμενο:

Ψέμα ότι οι άνθρωποι του μεσαίωνα πίστευαν ότι η Γη είναι επίπεδη Άλλος ένας ανόητος μύθος του 19ου αιώνα. Του Tempus Invictus Ένας από τους πιο επίμονους μύθους της σύγχρονης εποχής είναι η πεποίθηση ότι οι άνθρωποι του Μεσαίωνα, τυφλωμένοι από τον θρησκευτικό σκοταδισμό, πίστευαν πως η Γη είναι επίπεδη.

Η ιστορική πραγματικότητα, ωστόσο, διαψεύδει κατηγορηματικά αυτή την αντίληψη.

Η γνώση της σφαιρικότητας της Γης δεν χάθηκε ποτέ από τους μορφωμένους κύκλους της Ευρώπης και της Ανατολής.

Αντιθέτως, αποτέλεσε το θεμέλιο της μεσαιωνικής κοσμογραφίας, οδηγώντας τελικά στο επικό, αλλά βασισμένο σε τεράστια μαθηματικά λάθη, ταξίδι του Χριστόφορου Κολόμβου. Η Κληρονομιά της Σφαιρικής Γης στον Μεσαίωνα Παρά την πτώση της Δυτικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, η επιστημονική παρακαταθήκη των αρχαίων Ελλήνων (Αριστοτέλη, Πτολεμαίου, Ερατοσθένη) διατηρήθηκε άσβεστη. Στη Βυζαντινή Αυτοκρατορία: Η σφαιρικότητα του πλανήτη ήταν αδιαμφισβήτητη.

Το απόλυτο σύμβολο εξουσίας των Βυζαντινών αυτοκρατόρων ήταν η αυτοκρατορική σφαίρα (globus cruciger), η οποία αναπαριστούσε την οικουμένη (τον σφαιρικό κόσμο) κάτω από τον σταυρό του Χριστού. Στη Δυτική Ευρώπη: Από τον 12ο αιώνα και μετά, με την ίδρυση των πρώτων πανεπιστημίων, το βασικό εγχειρίδιο αστρονομίας όλων των φοιτητών ήταν το «De sphaera mundi» (Πραγματεία περί της Σφαίρας) του Ιωάννη του Σακρομπόσκο (Johannes de Sacrobosco). Σπουδαίοι διανοητές, όπως ο Θωμάς Ακινάτης και ο Δάντης Αλιγκιέρι (στη Θεία Κωμωδία), περιέγραφαν τον κόσμο ως σφαίρα χωρίς ίχνος αμφιβολίας. Η Εκκλησία ουδέποτε κυνήγησε κάποιον επειδή υποστήριζε ότι η Γη είναι στρογγυλή.

Οποιοσδήποτε ναυτικός ή άνθρωπος με στοιχειώδη μόρφωση κατανοούσε τη φύση του πλανήτη. Το Παράδοξο του Κολόμβου: Γιατί νόμιζε ότι έφτασε στις Ινδίες; Εφόσον οι λόγιοι της εποχής γνώριζαν ότι η Γη είναι σφαίρα, το ερώτημα που προκύπτει είναι: Γιατί ο Κολόμβος πίστευε μέχρι το τέλος της ζωής του ότι βρισκόταν στην Ασία, και πώς προέκυψε το ταξίδι του; Η απάντηση δεν κρύβεται στην άγνοια της σφαιρικότητας, αλλά σε τρεις κολοσσιαίες γεωγραφικές και μαθηματικές πλάνες του ίδιου του Κολόμβου. Η Λανθασμένη Περίμετρος της Γης (Το πρόβλημα των μιλίων): Ο Ερατοσθένης είχε υπολογίσει την περίμετρο της Γης με εντυπωσιακή ακρίβεια (~40.000 χλμ). Ο Κολόμβος, ωστόσο, βασίστηκε στους υπολογισμούς του Πέρση αστρονόμου Αλ-Φαργκάνι (Alfraganus). Ο Αλ-Φαργκάνι είχε δώσει μια σωστή μέτρηση, αλλά την είχε μετρήσει σε αραβικά μίλια. Ο Κολόμβος, κάνοντας ένα τραγικό λάθος μετατροπής, θεώρησε ότι τα μίλια αυτά ήταν ρωμαϊκά (τα οποία είναι κατά 20% μικρότερα). Έτσι, «συρρίκνωσε» νοητά τον πλανήτη κατά 25%. Η Διόγκωση της Ασίας: Βασιζόμενος στον χάρτη του Φλωρεντινού αστρονόμου Τοσκανέλι (Paolo Dal Pozzo Toscanelli) και στα ταξιδιωτικά κείμενα του Μάρκο Πόλο, ο Κολόμβος υπερεκτίμησε δραματικά το μέγεθος της Ευρασίας.

Πίστευε ότι η στεριά της Ασίας εκτεινόταν πολύ πιο μακριά προς τα ανατολικά απ' ό,τι ισχύει στην πραγματικότητα. Η Άγνοια για την Ύπαρξη της Αμερικής Κανείς στην Ευρώπη (εκτός από τους Βίκινγκς αιώνες πριν, των οποίων οι ανακαλύψεις είχαν ξεχαστεί) δεν γνώριζε την ύπαρξη της Αμερικανικής ηπείρου. Ο Κολόμβος συνδύασε μια πολύ «μικρή» Γη με μια πολύ «μεγάλη» Ασία.

Κατέληξε στο συμπέρασμα ότι ο ωκεανός μεταξύ Ευρώπης και Ιαπωνίας (Cipangu) ήταν μόλις 4.400 χιλιόμετρα.

Οι λόγιοι στο Πανεπιστήμιο της Σαλαμάνκα που τον έκριναν, τον απέρριψαν γιατί γνώριζαν τον σωστό υπολογισμό του Ερατοσθένη και του έλεγαν: «Η Ασία είναι πολύ πιο μακριά, δεν θα φτάσεις ποτέ, θα πεθάνετε από ασιτία». Ο Κολόμβος απέπλευσε, και όταν μετά από 33 ημέρες είδε στεριά (τις Μπαχάμες), βρισκόταν ακριβώς εκεί που οι λανθασμένοι υπολογισμοί του τοποθετούσαν την Ινδία.

Ήταν τόσο πεπεισμένος, που ονόμασε τους ιθαγενείς «Ινδούς» (Indios) — μια ιστορική παρεξήγηση που επιβιώνει μέχρι σήμερα. Ο Κολόμβος δεν συνειδητοποίησε ποτέ ότι είχε ανακαλύψει μια Νέα Ήπειρο.

Στο μυαλό του, τα μαθηματικά του είχαν επιβεβαιωθεί. Πώς γεννήθηκε ο «Μύθος της Επίπεδης Γης»; Αν στον Μεσαίωνα ήξεραν την αλήθεια, πώς προέκυψε ο μύθος περί επιπέδης Γης; Η απάντηση βρίσκεται στον 19ο αιώνα. Ο Αμερικανός συγγραφέας Ουάσινγκτον Ίρβινγκ (Washington Irving) έγραψε το 1828 μια ρομαντική, μυθιστορηματική βιογραφία του Κολόμβου.

Για να κάνει τον πρωταγωνιστή του να μοιάζει με διαφωτισμένο, ασυμβίβαστο ήρωα, επινόησε τη σκηνή όπου ο Κολόμβος προσπαθεί να πείσει τους "αμόρφωτους" κληρικούς ότι η Γη είναι σφαίρα.

Αυτό το λογοτεχνικό ψέμα ταίριαξε τέλεια με το αφήγημα του 19ου αιώνα (μέσω συγγραφέων όπως ο John William Draper), που ήθελε να παρουσιάσει την ιστορία ως μια διαρκή σύγκρουση μεταξύ της λογικής επιστήμης και της τυφλής μεσαιωνικής θρησκείας.

Το ψέμα αυτό μπήκε στα σχολικά βιβλία και ρίζωσε. Ακαδημαϊκή και Ιστορική Βιβλιογραφία Πρωτογενείς Πηγές: Αριστοτέλης, Περί Ουρανού (De Caelo): Οι πρώιμες επιστημονικές αποδείξεις της σφαιρικότητας (παρατήρηση των άστρων, σχήμα της γήινης σκιάς κατά τις εκλείψεις Σελήνης). Ιωάννης του Σακρομπόσκο (Johannes de Sacrobosco), De sphaera mundi (περ. 1230): Το πλέον διαδεδομένο αστρονομικό εγχειρίδιο του Μεσαίωνα, που διδασκόταν σε όλα τα πανεπιστήμια της Ευρώπης και εξηγούσε την κοσμολογία της σφαιρικής Γης. Δάντης Αλιγκιέρι, Η Θεία Κωμωδία (1320): Στην «Κόλαση», η βαρύτητα τραβάει τα πάντα προς το κέντρο του σφαιρικού πλανήτη. Κλαύδιος Πτολεμαίος, Γεωγραφική Υφήγησις (2ος αι. μ.Χ.): Το έργο που αναβίωσε τον 15ο αιώνα και πάνω στο οποίο στηρίχτηκε η (εσφαλμένη) χαρτογράφηση του Κολόμβου. Δευτερογενείς Πηγές (Ακαδημαϊκή Βιβλιογραφία): Russell, Jeffrey Burton (1991). Inventing the Flat Earth: Columbus and Modern Historians.

Praeger. (Η κορυφαία ακαδημαϊκή μελέτη που καταρρίπτει εξονυχιστικά το πώς ο μύθος της επίπεδης γης δημιουργήθηκε τον 19ο αιώνα). Flint, Valerie I. J. (1992). The Imaginative Landscape of Christopher Columbus. Princeton University Press. (Αναλύει διεξοδικά τα γεωγραφικά λάθη, τους χάρτες και τις νοητικές πλάνες του Κολόμβου, εξηγώντας γιατί ήταν πεπεισμένος ότι βρισκόταν στην Ασία). Eco, Umberto (2013). The Book of Legendary Lands. MacLehose Press. (Ο Έκο αφιερώνει ειδικό κεφάλαιο στο πώς η μεσαιωνική διανόηση κατανοούσε πλήρως τη σφαιρικότητα του πλανήτη, αποδομώντας τον σύγχρονο μύθο). Cormack, Lesley B. (2009). Myth 3: That Medieval Christians Taught that the Earth was Flat. Στο: Numbers, Ronald L. Galileo Goes to Jail and Other Myths about Science and Religion. Harvard University Press.

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους