Original Post

Πλήρες Κείμενο:

Ομήρου συνέχεια… Ο Όμηρος, ο πρώτος τραγικός ποιητής Αυτό που πάντα με εντυπωσίαζε στον Όμηρο και εξακολουθεί να με διακατέχει είναι ο σεβασμός προς τον αντίπαλο.

Δεν γνωρίζω αν υπάρχει άλλο κείμενο στην παγκόσμια γραμματεία που να αναφέρεται στον εχθρό με τον ίδιο —για να μην πω και μεγαλύτερο— θαυμασμό απ’ ό,τι στους οικείους. Στην Ιλιάδα αινείται η ισότητα των αντιμαχομένων.

Η εχθρότητα υποχωρεί μπροστά στον αμοιβαίο σεβασμό και η λέξη «ανάθεμα» μοιάζει να απουσιάζει από τον ομηρικό κόσμο.

Στο ποίημα δεν υπάρχει σχεδόν ούτε μία λέξη που να σε κάνει, ως Έλληνα, να αντιπαθήσεις τους Τρώες.

Αντίθετα, συχνά τους θαυμάζεις.

Δυόμισι χιλιάδες χρόνια μετά, εξακολουθεί να αποτελεί μια παράδοξη αλλά εύγλωττη πραγματικότητα το γεγονός ότι αμέτρητες ελληνικές οικογένειες βαφτίζουν τα παιδιά τους με το όνομα του Έκτορα, του σπουδαιότερου υπερασπιστή της Τροίας.

Αναμφισβήτητα, ο πιο συμπαθής από όλους τους ήρωες της εχθρικής παράταξης είναι ο Έκτωρ.

Απόδειξη αποτελεί το γεγονός ότι ο Όμηρος βάζει στο στόμα του τα ωραιότερα ίσως λόγια που έχουν γραφτεί ποτέ για το χρέος προς την πατρίδα.

Η περίφημη φράση του στην Ιλιάδα (Μ 243): εἷς οἰωνὸς ἄριστος, ἀμύνεσθαι περὶ πάτρης αποτελεί διαχρονικά μία από τις ύψιστες αξίες της Ελληνικής παράδοσης.

Τα λόγια αυτά απευθύνει ο Έκτωρ στον Πολυδάμαντα, όταν εκείνος ερμηνεύει έναν δυσοίωνο οιωνό και προτείνει υποχώρηση. Ο Έκτωρ απορρίπτει τη μαντική ερμηνεία και αντιτάσσει ότι πάνω από κάθε οιωνό, πάνω από κάθε πρόβλεψη και φόβο, βρίσκεται το χρέος προς την πατρίδα. Στην Ιλιάδα όλοι κλαίνε μαζί. Όλοι.

Ο φονιάς με τον πατέρα του σκοτωμένου, ο ποιητής με τον αναγνώστη, ο ακροατής των αρχαϊκών χρόνων με τον ραψωδό.

Ποιοι είναι οι καλοί και ποιοι οι κακοί στην Ιλιάδα; Κάθε απάντηση είναι λανθασμένη. Στην Ιλιάδα δεν υπάρχουν ούτε καλοί ούτε κακοί, ούτε καν εχθροί.

Υπάρχουν πολεμιστές και στις δύο παρατάξεις που αγωνίζονται, πονούν και κλαίνε, υποφέρουν, θριαμβεύουν και συντρίβονται· που πεθαίνουν και, πεθαίνοντας, ζωντανεύουν με τον πιο ισχυρό τρόπο τα μεγάλα και τα μικρά ιδανικά του ανθρώπου.

Μέσα από τον θάνατο και, κυρίως, μέσα από το ζεστό δάκρυ του ήρωα, ο Όμηρος κατορθώνει το ακατόρθωτο: μετατρέπει τον αντίπαλο σε άνθρωπο και τον εχθρό σε αδελφό της ίδιας μοίρας.

Είναι, από αυτή την άποψη, ο πρώτος, ο μέγιστος και ίσως ο τελευταίος λογοτέχνης όλων των εποχών.

Κανένα άλλο έργο της παγκόσμιας γραμματείας δεν μπορεί να συγκριθεί με τους ανυπέρβλητους στίχους της Ιλιάδας και της Οδύσσειας.

Ακόμα και για τον έλληνα αναγνώστη είναι εντελώς αδύνατο να νιώσει τη παραμικρή έστω αντιπάθεια για τον πρώτο του εχθρού στρατηγέτη.

Ο τυφλός ποιητής, καταγράφοντας ένα μόνον τμήμα του Τρωικού πολέμου —αφού στις είκοσι τέσσερις ραψωδίες της Ιλιάδας περιγράφονται πολεμικά γεγονότα ελάχιστων ημερών, ενώ ο πόλεμος διαρκεί δέκα ολόκληρα χρόνια— κατορθώνει κάτι σχεδόν μοναδικό στην παγκόσμια γραμματεία: να ολοκληρώσει το έπος χωρίς νικητές και ηττημένους.

Ο ιλιαδικός πόλεμος παρουσιάζεται ως μια αδιάκοπη κρεατομηχανή, όπου οι ρόλοι θύματος και θύτη εναλλάσσονται ακατάπαυστα.

Με την ίδια ευκολία και την ίδια ταχύτητα ο θύτης μετατρέπεται σε θύμα και το θύμα σε θύτη.

Ο πόλεμος, στον Όμηρο, δεν παράγει μόνο εμπάθεια· γεννά και συμπάθεια.

Το πάθος είναι ταυτόχρονα ενεργητικό και παθητικό.

Ο άνθρωπος που προκαλεί τον πόνο είναι καταδικασμένος να τον υποστεί και ο ίδιος.

Η ομηρική γλώσσα αποτυπώνει αυτή την τραγική συνθήκη με εντυπωσιακή επιμονή.

Δεν είναι τυχαίο ότι τα επίθετα που δηλώνουν οδύνη, βία, καταστροφή και πένθος είναι πολυάριθμα: αιματόεις (φονικός), ἀλίαστος (αξέχαστος), ἄληκτος (ακατάπαυστος), ἀντίβιος (εχθρικός), ἄπρηκτος (αθεράπευτος), ἀργαλέος (επίπονος), δήϊος (εχθρικός), δυσυλεγής (οδυνηρός), και τόσα άλλα. Η Ιλιάδα δεν είναι το έπος της νίκης.

Είναι το έπος του ανθρώπινου πόνου.

Γι’ αυτό και, όταν τελειώνει, δεν μένει στη μνήμη μας η επικράτηση των Αχαιών ή η ήττα των Τρώων· μένει το δάκρυ του Πριάμου, η οργή του Αχιλλέα, ο θάνατος του Έκτορα και η κοινή μοίρα όλων των θνητών.

Έκτωρ: ο ήρωας της αντίστασης.

Αχιλλέας: ο ήρωας του θυμού.

Κι όμως, πάνω απ’ όλα βρίσκεται η υπέρβαση του Αχιλλέα.

Η πορεία του από την οργή προς την αναγνώριση του ανθρώπινου πόνου.

Ο ρόλος των ελληνικών θεοτήτων πρέπει να γίνει αντιληπτός όχι απλώς ως εξωτερική παρέμβαση θεϊκών δυνάμεων, αλλά ως έκφραση της εσωτερικής συνείδησης του ανθρώπου, ως το ηθικό υπόβαθρο μέσα στο οποίο ο ήρωας αναμετράται με τον εαυτό του.

Η δύναμη της μητέρας και της γυναίκας στον Όμηρο είναι η δύναμη της συνείδησης· είναι η φωνή που συγκρατεί την ύβρη και οδηγεί προς την ανθρωπιά.

Μόνο όποιος έχει κλάψει με μαύρο, πικρό, ζεστό δάκρυ —και παραμένει ικανός να ξανακλάψει— μπορεί να κατανοήσει τη βαθιά ανθρώπινη διάσταση που επιχειρεί να αποκαλύψει ο ποιητής μέσα από τις σαράντα οκτώ ραψωδίες των επών, με τις οποίες ο Όμηρος αινεί και συγχρόνως τραγικοποιεί τον πόλεμο.

Ως εκ τούτου, ο Όμηρος είναι και ο πρώτος τραγικός ποιητής.

Πριν ακόμη εμφανιστεί η αττική τραγωδία, ο Όμηρος έχει ήδη θέσει τα μεγάλα τραγικά ερωτήματα: τη σύγκρουση ανάμεσα στη βούληση και στη μοίρα, ανάμεσα στην οργή και στη συμφιλίωση, ανάμεσα στη δόξα του ήρωα και στην ανθρώπινη θνητότητα. Η Ιλιάδα δεν είναι απλώς το έπος των ηρώων· είναι η πρώτη μεγάλη ποιητική αναμέτρηση του ανθρώπου με το όριο της ύπαρξής του.

Γι’ αυτό ο Αχιλλέας, ο Έκτωρ, ο Πρίαμος και όλοι οι ήρωες του έπους δεν είναι μόνο πολεμιστές· είναι τραγικές μορφές.

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους