Original Post

Πλήρες Κείμενο:

Tα εγκλήματα πολέμου του τουρκικού στρατού απέναντι στους Έλληνες αιχμαλώτους το 1922-1923. Η Τουρκία δεν λογοδότησε ποτέ στην Κοινωνία των Εθνών.

Η υποδοχή: "Ύστερα από κανένα τέταρτο είδαμε έξω από τα συρματοπλέγματα συγκεντρωμένους σχεδόν όλους τους κατοίκους του Ουσούκ.

Μας είχαν καταδιώξει ως εκεί για να χορτάσουν τη λύσσα τους εναντίον μας.

Άρχισαν πάλι να μας πετροβολούν.

Μία μεγάλη πέτρα με πέτυχε και με έκανε να πονέσω πολύ.

Δεν πρόλαβα να ξυπνήσω τον σύντροφό μου Βουρβούλια, που κοιμότανε μακαρίως.

Μία πετριά τον ξύπνησε πολύ απότομα...οι Τούρκοι σκοποί έξω από τα συρματοπλέγματα παρακολουθούσαν απαθείς τον πετροβολισμό.

Σηκωθήκαμε όλοι στο πόδι και για να αποφύγουμε τις πέτρες, τρέχαμε προς το κέντρο του περιφραγμένου χώρου.

Σχηματίστηκαν έτσι ομάδες ανθρώπων που έτρεχαν τρελλά.

Πολλοί, εξαντλημένοι από την πείνα, τις πορείες και τις κακουχίες δεν μπορούσαν να σηκωθούν.

Οι άλλοι που έτρεχαν δεξιά αριστερά για να αποφύγουν το πετροβολητό, περνούσαν από πάνω τους και αθελά τους τούς πατούσαν.

Πολλοί πέθαναν από τα ποδοπατήματα Οι σκοποί άφησαν αρκετή ώρα τους συμπατριώτες τους, που μας λιθοβολούσαν, να χαρούν το θέαμα των παθημάτων των "Γκιαούρηδων" και τέλος αφού αρκετοί αιχμάλωτοι έχασαν τη ζωή τους, θύματα της θηριωδίας των δημίων τους, τούς απομάκρυναν από τα συρματοπλέγματα". Αυτά γράφει ο αιχμάλωτος πολέμου στρατιώτης Χρήστος Σπανομανώλης για την αρχή της αιχμαλωσίας του στην Τουρκία μετά τον χαμένο ελληνοτουρκικό πόλεμο (1919-1922). Κοινός παρονομαστής σε μαρτυρίες αιχμαλώτων είναι οι διεθνείς επιτροπές που άργησαν πολλούς μήνες να μπούνε στα κεμαλικά στρατόπεδα και δεν ενδιαφέρθηκαν να πάρουν καταθέσεις από Έλληνες αιχμαλώτους, όταν τελικά τα επισκέφτηκαν.

Υπάρχουν μάλιστα αναφορές για Τούρκους διοικητές στρατοπέδων που είχαν φροντίσει να απομακρύνουν τους Έλληνες γιατρούς από τα στρατόπεδα κατά την διάρκεια της επίσκεψης των διεθνών επιτροπών και είχαν φροντίσει να περιποιηθούν τους χώρους του στρατοπέδου πριν την επίσκεψή τους.

Γεγονός παραμένει ότι πάνω από 38.000 Έλληνες, που με την κατάρρευση του Μετώπου είχαν καταγραφεί από το ελληνικό Υπουργείο Πολέμου ως αγνοούμενοι, δεν επέστρεψαν στην Ελλάδα μετά την υπογραφή της Συνθήκης της Λωζάνης το καλοκαίρι του 1923.

Οι 38.000 αυτοί Έλληνες πρέπει να υπολογιστούν στις απώλειες μετά την κατάρρευση του Μετώπου, δηλαδή πρόκειται για στρατιώτες και αξιωματικούς που έμειναν πληγωμένοι πίσω και σφαγιάστηκαν από τους Τούρκους, αντί να περιμαζευτούν και να μεταφερθούν σε τουρκικά νοσοκομεία, που βασανίστηκαν και δολοφονήθηκαν κατά την διάρκεια της αιχμαλωσίας τους ή πέθαναν από τις συνέπειες της κακομεταχείρισης τους στις πορείες θανάτου και στα κεμαλικά στρατόπεδα, παρόλο που προστατεύονταν από διεθνείς συνθήκες ως αιχμάλωτοι πολέμου.

Πολύ σκληρή μοίρα είχαν οι Μικρασιάτες στρατιώτες.

Με κεμαλική εντολή οι αιχμάλωτοι στρατιώτες από την Μικρά Ασία εκτελούνταν, καθώς θεωρήθηκαν πως διέπραξαν προδοσία, επειδή ήταν οθωμανοί πολίτες.

Ήδη πριν την κατάρρευση του Μετώπου οι Τούρκοι έριχναν από αεροπλάνα έντυπα που καλούσαν τους Μικρασιάτες να αυτομολήσουν και τους προειδοποιούσαν, πως, αν δεν το έκαναν, τους περίμενε η εκτέλεση και όχι η αιχμαλωσία.

Πολλοί βασανίστηκαν φρικτά πριν εκτελεστούν.

Τα βασανιστήρια περιλάμβαναν την αφαίρεση των οφθαλμών και τον ακρωτηριασμό των γεννητικών τους οργάνων.

Στους περισσότερους από 38.000 που δεν επέστρεψαν ποτέ από την αιχμαλωσία πρέπει να προστεθούν οι Μικρασιάτες άρρενες άνω των 17 ετών που πιάστηκαν αιχμάλωτοι μετά την Μικρασιατική Καταστροφή με εντολή του Κεμάλ, αλλά δεν καταγράφηκαν από το ελληνικό υπουργείο Πολέμου, καθώς δεν πρόκειται για στρατιώτες, αλλά για πολίτες.

Αυτοί δεν επιτράπηκε να μπούνε σε πλοία και να αναχωρήσουν για την Ελλάδα μετά την Μικρασιατική Καταστροφή, όπως έγινε με τα γυναικόπαιδα και τους άνδρες άνω των 60 ετών.

Οι λιγοστοί που κατάφεραν να το κάνουν είχαν προμηθευτεί χαρτιά από ξένα προξενεία ή είχαν καταφέρει να βρούνε στρατιωτικές στολές τρίτων χωρών και μπήκαν με αυτές στα πλοία.

Οι πολίτες-αιχμάλωτοι επίσης υπέμειναν τις πορείες θανάτου και κατέληξαν στα κεμαλικά στρατόπεδα.

Τα ποσοστά εξόντωσης τους είναι συγκλονιστικά.

Μόλις 320 καταγράφηκαν πως έφτασαν στην Ελλάδα μετά την συνθήκη της Λωζάνης.

O αγγλικός Τύπος της εποχής υπολόγιζε τις συλλήψεις σε 125.000 άνδρες.

Οι αριθμοί και οι μαρτυρίες των επιζώντων δείχνουν πως η κακομεταχείριση δεν ήταν μεμονωμένα περιστατικά, αλλά γινόταν συστηματικά για πολλούς μήνες με στόχο τον βασανισμό των κρατουμένων και όσο δυνατόν περισσότερους νεκρούς στις πορείες θανάτου και κατόπιν στα τουρκικά στρατόπεδα.

Οι αιχμάλωτοι δεν είχαν ρούχα, τα ρούχα τους είχαν κλαπεί απο τους τούρκους στρατιώτες ήδη κατά την διάρκεια της πορείας, ήταν σχεδόν ή τελείως γυμνοί και έπρεπε να υπομένουν την αφόρητη ζέστη το πρωί και το ψύχος το βράδυ.

Όταν έφτασαν στα στρατόπεδα, όσοι έφτασαν, για πολλούς μήνες δεν κοιμόντουσαν σε στεγασμένους χώρους, αλλά στην ύπαιθρο πάνω στο χώμα χωρίς σκεπάσματα και εκτεθειμένοι στη βροχή και το κρύο, στην καλύτερη των περιπτώσεων είχαν πάνω από τα κεφάλια τους τσίγκινες λαμαρίνες, που έσταζαν.

Το φαγητό τους ήταν ελάχιστο, παρόλο που στα τουρκικά παρακείμενα χωριά είχαν φτάσει τρόφιμα και βοήθεια, και οι δεσμοφύλακες σιτίζονταν κανονικά.

Οι κρατούμενοι υποβάλλονταν στο βασανιστήριο της πείνας και της δίψας και οι δεσμοφύλακες τούς χτυπούσαν και τους μαστίγωναν.

Έτσι πολλοί στα στρατόπεδα έχασαν τα λογικά τους.

Τα στρατόπεδα δεν είχαν Τούρκους γιατρούς, ούτε φάρμακα για τους Έλληνες γιατρούς-αιχμαλώτους που είχαν αναλάβει την περίθαλψη των αρρώστων.

Πολλές φορές οι γιατροί, δεν ήταν καν γιατροί, αλλά αιχμάλωτοι που εκτελούσαν χρέη γιατρού, δηλαδή ήταν άχρηστοι.

Οι βαριά άρρωστοι και ανίκανοι για εργασία δεν μεταφέρονταν σε νοσοκομεία, αλλά παρέμεναν σε άθλιες συνθήκες στα στρατόπεδα μέχρι που πέθαιναν.

Ασθενείς στέλνονταν συχνά σε "αγγαρείες", δηλαδή σε υποχρεωτική εργασία εκτός στρατοπέδου, παρόλο που δεν ήταν σε θέση να δουλέψουν με αποτέλεσμα η ήδη κλονισμένη υγεία τους να καταρρέει.

Επιπλέον δεν υπήρχε τρόπος να αποφευχθεί η εξάπλωση μολυσματικών ασθενειών, όπως η φυματίωση και κυρίως ο εξανθηματικός τύφος και η δυσεντερία.

Ο τύφος μεταδιδόταν μέσω των ψειρών.

Οι αιχμάλωτοι ξίνονταν συνεχώς με τα βρώμικα νύχια τους με αποτέλεσμα να μολύνουν τις πληγές τους.

Η δυσεντερία μεταδιδόταν μέσω χαλασμένων τροφίμων, μολυσμένου νερού ή χεριών που είχαν έρθει σε επαφή με μολυσμένα κόπρανα.

Έτσι η μετάδοση αυτών των ασθενειών πολλαπλασιάστηκε εξαιτίας των άθλιων συνθηκών υγιεινής στα στρατόπεδα.

Τα αποχωρητήρια δεν επαρκούσαν για τόσους πολλούς αιχμαλώτους και αναφορές επιζώντων κάνουν λόγο για αποχωρητήρια που έμοιαζαν περισσότερο με σφαγεία, καθώς η δυσεντερία προκαλούσε στους στρατιώτες διάρροια ανακατεμένη με αίμα και οι ασθενείς δεν είχαν ξεχωριστά αποχωρητήρια από τους υγιείς.

Στις μαρτυρίες τους οι Έλληνες επιζήσαντες κάνουν λόγο και για Τούρκους που τους λυπόντουσαν και προσπαθούσαν να τους βοηθήσουν, αλλά ήταν η εξαίρεση, όχι ο κανόνας.

Πρόκειται κυρίως για γυναίκες μεγαλύτερης ηλικίας στα σπίτια των οποίων είχαν βρεθεί για "αγγαρείες". Εκείνες συμπεριφέρονταν με συμπάθεια στους κρατούμενους, καθώς τούς ανέφεραν, πως είχαν παιδιά που ήταν αιχμάλωτοι στην Ελλάδα.

Είχαν όμως συχνή επικοινωνία μέσω αλληλογραφίας μαζί τους και μάθαιναν πως ήταν καλά στην υγεία τους, ενώ μπορούσαν να λαμβάνουν πακέτα από τις οικογένειές τους.

Οι αιχμάλωτοι αυτοί επέστρεψαν στην Τουρκία μετά την συνθήκη της Λωζάνης χωρίς αξιοσημείωτες απώλειες.

Έτσι οι γυναίκες στεναχωριόνταν για την άθλια κατάσταση των Ελλήνων αιχμαλώτων και προσπαθούσαν να βοηθήσουν παρέχοντας τροφή ή ρουχισμό.

Σε πολλές περιπτώσεις επιπλήττονταν αυστηρά από τους Τούρκους στρατιώτες που δεν έβλεπαν με καλό μάτι την παροχή βοήθειας στους Έλληνες.

Παρά τις τρομαχτικές απώλειες των Ελλήνων αιχμαλώτων, οι Τουρκία δεν λογοδότησε ποτέ σε διεθνές δικαστήριο για τα συστηματικά εγκλήματα πολέμου που διέπραξε ανάμεσα στο καλοκαίρι του 1922 και το καλοκαίρι του 1923 και δεν πλήρωσε αποζημιώσεις στην Ελλάδα.

Η ελληνική κυβέρνηση επικεντρώθηκε στη σύναψη ειρήνης και κατόπιν, ιδιαιτέρως επι Ελευθερίου Βενιζέλου, στην ελληνοτουρκική προσέγγιση.

Το 1923 δημοσιεύθηκε η αναφορά "The Treatment of the Greek Prisoners in Turkey". Πρόκειται για έκθεση Διεθνούς Επιτροπής Έρευνας, η οποία συγκροτήθηκε κατόπιν αιτήματος του Ελληνικού Ερυθρού Σταυρού.

Η έκθεση αυτή συγκέντρωσε μαρτυρίες επιζώντων και τις κατάφορες παραβιάσεις των δικαιωμάτων τους, όμως δεν είχε νομικές συνέπειες για την Τουρκία.

Μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του 1930 υπήρχαν σποραδικές αναφορές στον ελληνικό τύπο για αιχμαλώτους που κατάφεραν να δραπετεύσουν και να φτάσουν στην Ελλάδα παριστάνοντας τους Τούρκους, τους μουγκούς ή τους τρελούς.

Αυτοί ανέφεραν, πως υπήρχαν ακόμα Έλληνες, τόσο στρατιώτες όσο και Μικρασιάτες πολίτες, που κρατούνταν μέχρι εκείνη την ώρα σε στρατόπεδα στην Τουρκία. Ο Σπανομανώλης στο βιβλίο του γράφει, πως είναι βέβαιος, πως Έλληνες παρέμειναν στην Τουρκία, αφού τσακίστηκαν από την βία, είχαν χάσει τα πάντα και εξισλαμίστηκαν.

Και στον ίδιο έγινε πρόταση να παραμείνει στην Τουρκία, να παντρευτεί και να γίνει "μπέης" μετά την γνωριμία του με έναν Τούρκο γιατρό που εξασκούσε με τον Σπανομανώλη τα γαλλικά του. Ο Σπανομανώλης όμως, που είχε πει ψέματα πως καταγόταν από την Σύρο, ενώ ήταν Μικρασιάτης, τού είπε πως είχε άρρωστη μητέρα στην Σύρο που τον περίμενε.

Οι τουρκικές κυβερνήσεις που ακολούθησαν μετά την Μικρασιατική Καταστροφή δεν παραδέχτηκαν έως σήμερα τα εγκλήματα πολέμου που διέπραξε η Τουρκία και την καταπάτηση των διεθνών συνθηκών για την προστασία των αιχμαλώτων πολέμου.

Ο συστηματικός αφανισμός των Ελλήνων αιχμαλώτων, στρατιωτών και πολιτών, δεν διδάχτηκε ποτέ στα τουρκικά βιβλία σχολικής ιστορίας. ✍ © Οι Έλληνες στην Ιστορία Πηγές: The Treatment of Greek Prisoners in Turkey: Report of the International Commission of Inquiry Appointed at the Request of the Greek Red Cross, Anglo-Hellenic League, London, 1923 Χρήστου Α. Σπανομανώλη: Αιχμάλωτοι των Τούρκων, Βιβλιοπωλείο της Εστίας, Β έκδοση Αντωνίου Πισσάνου: Αιχμάλωτοι του Κεμάλ, Εκδόσεις ΜΑΚΡΗ Ηλία Βενέζη: Το Νούμερο 31328.

Το βιβλίο της σκλαβιάς, εκδόσεις Βιβλιοπωλείο της Εστίας Στρατή Δούκα: Η ιστορία ενός αιχμαλώτου, 29 έκδοση, Εκδόσεις Κέδρος Άγγελος Συρίγος, Ευάνθης Χατζηβασιλείου: Μικρασιατική Καταστροφή. 50 ερωτήματα και απαντήσεις. Εκδόσεις Πατάκη, σελ. 224-228.

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους