Original Post

Πλήρες Κείμενο:

Η "ΜΙΚΡΑ ΙΛΙΑΣ", Ο ΛΕΣΧΗΣ ΑΠΟ ΤΗ ΛΕΣΒΟ ΚΑΙ Η ΨΥΧΗ ΤΗΣ ΕΠΙΚΗΣ ΠΑΡΑΔΟΣΗΣ Πριν από την περίφημη άλωση της Τροίας υπήρχε ένα ολόκληρο έπος που σήμερα έχει χαθεί: η Μικρά Ιλιάς.

Αν και δεν γράφτηκε από τον Όμηρο, αφηγούνταν μερικά από τα πιο γνωστά επεισόδια του Τρωικού Πολέμου, τα οποία οι περισσότεροι σήμερα θεωρούν λανθασμένα ότι ανήκουν στην Ιλιάδα.

Η ιστορία αρχίζει μετά τον θάνατο του Αχιλλέα. Ο Αίας και ο Οδυσσέας διεκδικούν τα περίφημα όπλα του.

Ο ευφυέστερος Οδυσσέας τα κερδίζει και ο Αίας, αδυνατώντας να αντέξει την ταπείνωση, οδηγείται στην παράνοια.

Νομίζει ότι σκοτώνει τους εχθρούς του, αλλά σφάζει κοπάδια ζώων.

Όταν συνέρχεται, πέφτει πάνω στο ξίφος του και αυτοκτονεί. Ο Αίας είναι ο εκπρόσωπος του παλαιού ηρωικού κώδικα, της δύναμης και της τιμής.

Το επεισόδιο αυτό διέσωσε αργότερα ο Σοφοκλής στην τραγωδία Αίας.

Στη συνέχεια, οι Αχαιοί πληροφορούνται ότι η Τροία δεν μπορεί να πέσει αν δεν εκπληρωθούν τρεις χρησμοί: 1) να φτάσει στη μάχη ο Νεοπτόλεμος, ο γιος του Αχιλλέα, 2) να επιστρέψει ο Φιλοκτήτης με τα βέλη του Ηρακλή και 3) να αφαιρεθεί από την πόλη το Παλλάδιο, το ιερό ξόανο της Αθηνάς. Ο Φιλοκτήτης σκοτώνει τον Πάρη, ο Νεοπτόλεμος αναδεικνύεται στον νέο κορυφαίο πολεμιστή των Αχαιών και ο Οδυσσέας μαζί με τον Διομήδη κάνουν καταδρομική, εισχωρούν νύχτα στην Τροία και κλέβουν το Παλλάδιο, στερώντας από την πόλη τη θεϊκή της προστασία.

Τότε γεννιέται το σχέδιο που θα αλλάξει την ιστορία. Ο Οδυσσέας συλλαμβάνει το τέχνασμα του Δούρειου Ίππου και ο Επειός κατασκευάζει το ξύλινο άλογο.

Οι επίλεκτοι Αχαιοί κρύβονται στο εσωτερικό του, ο ελληνικός στόλος προσποιείται ότι αποχωρεί και κρύβεται πίσω από την Τένεδο, και ο Σίνων μένει πίσω και πείθει τους Τρώες να μεταφέρουν τον ίππο μέσα στα τείχη.

------- Εδώ ακριβώς τελειώνει η Μικρά Ιλιάς.

Η ίδια η άλωση της Τροίας αφηγούνταν στο επόμενο έπος, την Ιλίου Πέρσιν (που σημαίνει Άλωση της Τροίας) του Αρκτίνου του Μιλήσιου. Η Μικρά Ιλιάς αποτελούνταν από τέσσερα βιβλία και περιείχε μερικά από τα πιο διάσημα επεισόδια ολόκληρης της ελληνικής μυθολογίας, τα οποία δεν αφηγείται ο Όμηρος, παρότι οι περισσότεροι τα θεωρούν αναπόσπαστο μέρος της «λαϊκής εικόνας» του Τρωικού Πολέμου.

Οι αρχαίες πηγές την απέδιδαν στον Λέσχη από τη Λέσβο, έναν επικό ποιητή πιθανότατα από την Πύρρα, αν και η πατρότητα δεν μπορεί σήμερα να επιβεβαιωθεί. Η Λέσβος υπήρξε ένα από τα σημαντικότερα κέντρα της αρχαϊκής επικής ποίησης και συνδεόταν στενά με την επική παράδοση της Μικράς Ασίας, γεγονός που καθιστά εύλογη αυτή την παράδοση που θέλει τον Λέσχη δημιουργό του έργου.

Κι όμως, σήμερα ελάχιστοι Λέσβιοι το γνωρίζουν.

Χάρη στη γεωγραφική της θέση, απέναντι από την Τρωάδα και την κυρίως Αιολίδα, και στην ισχυρή παράδοση αοιδών και κιθαρωδών, όπως ο Τέρπανδρος, το νησί συμμετείχε ενεργά στη διαμόρφωση και διάδοση των επικών τραγουδιών πολύ πριν γίνει γνωστό ως η πατρίδα της Σαπφούς και του Αλκαίου. Η Μικρά Ιλιάς ήταν ένα από τα έξι Κύκλια Έπη (Κύπρια, Αιθιοπίς, Μικρά Ιλιάς, Ιλίου Πέρσις, Νόστοι και Τηλεγόνεια), τα οποία, μαζί με την Ιλιάδα και την Οδύσσεια, συγκροτούσαν τα οκτώ έπη του Τρωικού Κύκλου.

Αποτυπώθηκαν γραπτώς τον 8ο και τον 7ο αιώνα π.Χ., αλλά στηρίζονταν σε πολύ παλαιότερες προφορικές παραδόσεις και σε διαφορετικές ποιητικές επεξεργασίες μιας κοινής επικής παράδοσης που εξελίσσονταν επί αιώνες.

Για μένα, όμως, το σημαντικότερο δεν είναι μόνο η αφήγηση των γεγονότων.

Είναι ότι μέσα από αυτά τα έπη διακρίνεται μια βαθιά μετατόπιση του ίδιου του ηρωικού ιδεώδους. Ο Αίας και ο Αχιλλέας εκπροσωπούν τον παλαιό ηρωικό κώδικα. Ο Οδυσσέας εκπροσωπεί τον νέο τρόπο ηγεσίας που βασίζεται στη στρατηγική σκέψη.

Υπάρχει μια λέξη, γι’ αυτό: μήτις.

Η θεά Μήτις ήταν κατά τον Ησίοδο, κόρη του Ωκεανού και της Τηθύος και πρώτη σύζυγος του Δία.

Για να βοηθήσει τον Δία, η Μήτις έδωσε στον Κρόνο ένα εμετικό φίλτρο, με το οποίο τον ανάγκασε να απελευθερώσει τα παιδιά που είχε καταπιεί.

Σύμφωνα με χρησμό της Γαίας, η Μήτις θα γεννούσε πρώτα την Αθηνά και έπειτα έναν γιο που θα ανέτρεπε τον Δία.

Για να αποτρέψει την εκπλήρωση του χρησμού, ο Δίας την κατάπιε ενώ ήταν ακόμη έγκυος.

Αργότερα, ο Ήφαιστος (ή, κατά άλλη παράδοση, ο Προμηθέας) άνοιξε το κεφάλι του Δία, από όπου γεννήθηκε πάνοπλη η Αθηνά, ενώ η Μήτις παρέμεινε μέσα του, χαρίζοντάς του τη σοφία και τη στρατηγική της ευφυΐα.

Όχι τυχαία, η Αθηνά βοηθά τον Οδυσσέα.

Η μήτις είναι η στρατηγική σκέψη, η προσαρμοστικότητα, η ικανότητα να νικάς όχι επειδή είσαι ο ισχυρότερος, αλλά επειδή κατανοείς καλύτερα τον κόσμο γύρω σου, τη γεωγραφία…σε όλες τις διαστάσεις της. Τα Έπη του Τρωικού Κύκλου σήμερα δεν διασώζονται… παρά μονάχα οι περιλήψεις τους και κάποια σκόρπια αποσπάσματά τους από μεταγενέστερες πηγές.

Αυτό που διασώζεται είναι η μήνις του Αχιλλέα και ο νόστος του Οδυσσέα.

Για μένα, μοιάζουν να προαναγγέλλουν, σε συμβολικό επίπεδο, μια ιδέα που αργότερα θα διατυπώσει ο Δαρβίνος, που υποστήριξε ότι δεν επιβιώνει ο ισχυρότερος, αλλά εκείνος που προσαρμόζεται καλύτερα στο περιβάλλον του και στις μεταβαλλόμενες συνθήκες.

Τα έπη αυτά δεν είναι ιστορικά ντοκουμέντα.

Είναι κάτι ίσως σημαντικότερο: η συλλογική μνήμη και το συλλογικό φαντασιακό ενός πολιτισμού.

Είναι η ψυχή των βάρδων της εποχής.

Τραγουδήθηκαν από αρκετές γενιές πολύ πριν καταγραφούν σε παπύρους.

Και μας θυμίζουν ότι οι άνθρωποι δεν συγκροτούνται μόνο από ύλη, αλλά και από ιστορίες.

Οι ιστορίες είναι αυτές που δίνουν νόημα στην ύπαρξη, συγκροτούν την ταυτότητα και διαμορφώνουν τον τρόπο με τον οποίο κάθε πολιτισμός αντιλαμβάνεται τον κόσμο και τον εαυτό του.

Και μέχρι σήμερα… η επική παράδοση, που κληρονομήσαμε, συνεχίζεται.

Iron walls and chains surround us But we are proud and brave Nothing kills the ties that bind us I'll meet you at the Gate of Kings https://www.youtube.com/watch?v=2-EsQ49bvdI Φωτογραφία: Στεκόμενος, πέρυσι, στις Πύλες της Τροίας (στη Wilusa των Χετταίων), στον λόφο της πεδιάδας του Σκαμάνδρου, στα άγια χώματα του Ομήρου και των υπόλοιπων αθάνατων βάρδων του Τρωικού Κύκλου.

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους