Original Post

Πλήρες Κείμενο:

Satan Watching the Sleep of Christ by Noel Paton (1874) ή Η Μεγάλη Επιλογή Όλοι οι άνθρωποι γεννιόμαστε έχοντας μέσα μας την ίδια θεϊκή σπίθα.

Κανείς δεν γεννιέται σοφός ή διεφθαρμένος, άγιος ή δαίμονας.

Όλοι ξεκινάμε από την ίδια Πηγή. Ο Αριστοτέλης παρομοίασε τον ανθρώπινο νου με έναν πίνακα πάνω στον οποίο δεν έχει ακόμη γραφτεί τίποτα, μια εικόνα που αργότερα θα συνδεθεί με την έννοια της tabula rasa.

Η ζωή θα χαράξει σταδιακά επάνω του τα ίχνη της.

Ό,τι θα γίνουμε δεν είναι πλήρως προαποφασισμένο.

Διαμορφώνεται μέσα από τις εμπειρίες μας, αλλά κυρίως μέσα από τον τρόπο με τον οποίο επιλέγουμε να ανταποκριθούμε σε αυτές.

Ίσως γι' αυτό πολλές από τις μεγάλες μυθολογίες και πνευματικές παραδόσεις της ανθρωπότητας, έχουν στον πυρήνα τους την ίδια ιδέα: την ελεύθερη βούληση.

Τη στιγμή όπου ο άνθρωπος καλείται να αποφασίσει ποια κατεύθυνση θα δώσει στη ζωή του.

Εκείνη τη λεπτή, σχεδόν αόρατη στιγμή, όπου το πεπρωμένο δεν έχει ακόμη γραφτεί, αλλά πρόκειται να γεννηθεί από μία και μόνο επιλογή.

Ο πίνακας Satan Watching the Sleep of Christ (Joseph Noel Paton, 1874) αποτυπώνει ακριβώς αυτή τη στιγμή: τη σιωπή πριν από την επιλογή, τη στιγμή πριν τη μεγάλη μάχη.

Γι' αυτόν λοιπόν τον λόγο, δεν τον θεωρώ απλά έναν πίνακα με χριστιανική θεματογραφία.

Είναι ένας πίνακας για κάθε άνθρωπο που βρίσκεται λίγο πριν από τη σημαντικότερη επιλογή της ζωής του.

Ο πίνακας απεικονίζει μία από τις πιο καθοριστικές στιγμές των Ευαγγελίων.

Μετά τη βάπτισή Του στον Ιορδάνη ποταμό, ο Χριστός αποσύρεται στην έρημο, όπου νηστεύει επί σαράντα ημέρες και σαράντα νύχτες.

Σύμφωνα με την ευαγγελική αφήγηση, στο τέλος αυτής της περιόδου εμφανίζεται ο Σατανάς για να Τον υποβάλει σε τρεις διαδοχικούς πειρασμούς, επιχειρώντας να Τον απομακρύνει από την αποστολή Του. Ο Paton όμως δεν επιλέγει να απεικονίσει τον ίδιο τον πειρασμό.

Δεν βλέπουμε διάλογο, αντιπαράθεση ή σύγκρουση.

Αντίθετα, ο καλλιτέχνης παγώνει τον χρόνο λίγες στιγμές νωρίτερα. Ο Χριστός κοιμάται εξαντλημένος από τη νηστεία, ενώ πίσω Του στέκεται μια επιβλητική μορφή που τον παρακολουθεί αμίλητη.

Όχι μόνο τον παρακολουθεί, αλλά περισσότερο τον παρατηρεί.

Τον μελετά.

Ολόκληρη η σύνθεση μοιάζει να αιχμαλωτίζει εκείνη τη λεπτή στιγμή όπου εξωτερικά επικρατεί απόλυτη ακινησία, ενώ εσωτερικά όλα βρίσκονται στο κατώφλι μιας μεγάλης δοκιμασίας.

Αυτή η επιλογή του ζωγράφου δεν είναι τυχαία.

Γιατί πολλές από τις μεγάλες μυθολογικές και πνευματικές παραδόσεις της ανθρωπότητας δεν δίνουν έμφαση μόνο στη στιγμή της δοκιμασίας, αλλά κυρίως στη σιωπή που προηγείται.

Είναι η στιγμή κατά την οποία ο άνθρωπος βρίσκεται μόνος απέναντι στον εαυτό του, λίγο πριν η ελεύθερη βούλησή του καθορίσει την πορεία που θα ακολουθήσει.

Σε μια πρώτη ανάγνωση, ο ύπνος του Χριστού μοιάζει να αποτελεί απλώς συνέπεια της σαρανταήμερης νηστείας.

Είναι ένας άνθρωπος εξαντλημένος, ο οποίος παραδίδεται για λίγο στις γήινες ανάγκες του σώματος.

Ωστόσο, αν παρατηρήσουμε προσεκτικότερα τη σύνθεση, δύσκολα μπορούμε να πιστέψουμε ότι ο ζωγράφος ενδιαφερόταν μόνο για μια ρεαλιστική απεικόνιση της κόπωσης ενός ανθρώπου.

Σε όλες σχεδόν τις μεγάλες μυθολογικές και πνευματικές παραδόσεις, ο ύπνος δεν αποτελεί απλώς μια βιολογική λειτουργία.

Είναι μια μεταβατική κατάσταση.

Ένα κατώφλι ανάμεσα σε δύο κόσμους.

Ένα σημείο όπου η συνείδηση απομακρύνεται από την εξωτερική πραγματικότητα και στρέφεται προς τον εσωτερικό άνθρωπο.

Στην αρχαία ελληνική μυθολογία, ο Ύπνος είναι αδελφός του Θανάτου, γεγονός που φανερώνει ότι οι δύο καταστάσεις θεωρούνταν συγγενείς.

Και οι δύο αποτελούν περάσματα.

Ο ένας προσωρινό, ο άλλος οριστικό.

Δεν είναι τυχαίο ότι σε πολλές αρχαίες μυητικές παραδόσεις ο συμβολικός «θάνατος» προηγείται πάντοτε της αναγέννησης.

Πριν γεννηθεί μια νέα συνείδηση, η παλιά καλείται να σιωπήσει.

Την ίδια ιδέα συναντάμε και στην ψυχολογία του Carl Jung, όπου τα όνειρα αποτελούν μια από τις σημαντικότερες γέφυρες επικοινωνίας ανάμεσα στη συνειδητή και την ασυνείδητη πλευρά της ψυχής.

Κατά τη διάρκεια του ύπνου, οι άμυνες του Εγώ χαλαρώνουν και τα βαθύτερα αρχέτυπα αναδύονται στην επιφάνεια.

Για εμένα, ο ύπνος του Χριστού δεν συμβολίζει απλώς τη σωματική εξάντληση.

Δηλώνει ότι βρίσκεται στο τελευταίο κατώφλι πριν από τη μεγάλη μύηση.

Σε εκείνη τη σιωπηλή στιγμή όπου ο παλιός εαυτός έχει ήδη ολοκληρώσει την πορεία του, ενώ ο νέος δεν έχει ακόμη γεννηθεί.

Η εικόνα αυτή δεν είναι μοναδική στη χριστιανική παράδοση.

Αντίθετα, αποτελεί ένα από τα πιο διαχρονικά αρχέτυπα της ανθρώπινης πνευματικής ιστορίας.

Λίγο πριν από κάθε μεγάλη μεταμόρφωση, ο ήρωας βρίσκεται μόνος.

Δεν έχει ακόμη ξεκινήσει την αποστολή του, δεν έχει ακόμη δώσει τη μάχη του, όμως κάτι μέσα του βρίσκεται ήδη σε διαδικασία αλλαγής, θανάτου και αναγέννησης.

Το ίδιο μοτίβο συναντάμε στον Ηρακλή, όταν καλείται να επιλέξει ανάμεσα στην Αρετή και την Κακία πριν αρχίσουν οι άθλοι του. Στον Οδυσσέα, ο οποίος γνωρίζοντας τον πειρασμό των Σειρήνων επιλέγει εκ των προτέρων να δεθεί στο κατάρτι, ώστε να μην παρασυρθεί από την ίδια του την επιθυμία. Στον Βούδα, λίγο πριν από τη Φώτισή του, όταν ο Μάρα επιχειρεί να τον απομακρύνει από τον δρόμο του. Στον Arjuna της Bhagavad Gita, ο οποίος στέκεται ακινητοποιημένος πριν από τη μεγάλη μάχη, μέχρι να κατανοήσει το πραγματικό του καθήκον.

Κάθε πολιτισμός αφηγείται αυτή τη στιγμή με διαφορετικά σύμβολα, όμως το αρχέτυπο παραμένει αναλλοίωτο.

Κατά τη δική μου ανάγνωση, αυτή η επανάληψη δεν είναι τυχαία.

Είναι εμφανές πως οι μεγάλες πνευματικές παραδόσεις της ανθρωπότητας δεν διηγούνται διαφορετικές ιστορίες, αλλά διαφορετικές εκφράσεις της ίδιας διαχρονικής αφήγησης.

Τα ονόματα αλλάζουν.

Οι θεότητες αλλάζουν.

Τα σύμβολα αλλάζουν.

Η εσωτερική διαδρομή του (Θεα)ανθρώπου, όμως, παραμένει η ίδια.

Μέσα σε αυτό το ευρύτερο πλαίσιο, ο ύπνος του Χριστού παύει να είναι μια απλή στιγμή σωματικής ανάπαυσης.

Μετατρέπεται στο κατώφλι μιας παγκόσμιας μυητικής εμπειρίας, η οποία επανεμφανίζεται, με διαφορετικά πρόσωπα και διαφορετικές αφηγήσεις, σχεδόν σε κάθε μεγάλο πολιτισμό της ανθρωπότητας.

Στο δεύτερο μέρος θα προσπαθήσουμε να αποκωδικοποιήσουμε κάθε λεπτομέρεια του πίνακα.

Θα ήθελα όμως από εδώ και πέρα να κάνουμε τις αναλύσεις λίγο πιο διαδραστικές.

Οπότε πριν σας δώσω τη συμβολική ανάλυση του πίνακα, θα σας ζητήσω να τον παρατηρήσετε προσεκτικά.

Ποια στοιχεία θεωρείτε ότι έχουν ιδιαίτερη συμβολική σημασία; Υπάρχει κάποια λεπτομέρεια που σας τραβά περισσότερο την προσοχή; Αν έπρεπε να αποκωδικοποιήσετε μόνο ένα στοιχείο αυτού του πίνακα, ποιο θα επιλέγατε και γιατί; Υπάρχει κάποιο σημείο από όσα γράφτηκαν παραπάνω με το οποίο συμφωνείτε, διαφωνείτε ή θα θέλατε να συζητήσουμε περισσότερο; Το δεύτερο μέρος θα ανέβει το Σάββατο, ώστε να υπάρχει αρκετός χρόνος να γράψετε τα σχόλιά σας.

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους