Μετά από όλα αυτά που έχουν γραφεί για την Οδύσσεια και δέκα μέρες αφότου είδα την ταινία, αποθέτω εδώ κάποιες σκέψεις και την προσωπική μου εκτίμηση γι αυτό που χαρακτηρίζω "Αντιπολεμικό...

Original Post

Πλήρες Κείμενο:

Όχι ο Τρωικός, ο άλλος, ο διαδικτυακός, γύρω από την «Οδύσσεια» του Κρίστοφερ Νόλαν.

Αναφέρομαι σε εκείνους που πιθανότατα έχουν να ασχοληθούν με την Οδύσσεια από το δημοτικό, αλλά σήμερα διαρρηγνύουν τα ιμάτιά τους για την ύβρι.

Όχι του Οδυσσέα απέναντι στους Θεούς που τον τιμώρησαν να περιπλανάται και να θαλασσοδέρνεται μια δεκαετία μέχρι να φράσει στην Ιθάκη.

Για την ύβρι του Νόλαν να αναδείξει την ανθρώπινη, αντί της ηρωικής πλευράς του Οδυσσέα.

Αδιάφορα τα περί ελευθερίας της Τέχνης και του δημιουργού.

Αδιάφορο το γεγονός ότι κάθε έργο αποτυπώνει την εποχή του.

Αδιάφορο ότι ο Νόλαν έφτιαξε ένα αντιπολεμικό κινηματογραφικό έπος.

Αδιάφορο το ότι ανέδειξε την ανθρώπινη πλευρά του Οδυσσέα, που δεν είναι δυνατόν να μην υπήρξε! Ήμουν από εκείνους που έσπευσαν να δουν την «Οδύσσεια» από την πρώτη μέρα προβολής της και έκτοτε παρακολουθώ τον διαδικτυακό πόλεμο και την διάθεση ακύρωσης της ταινίας, από όλους όσοι βλέπουν το δένδρο και χάνουν το δάσος.

Δεν ήταν μια ταινία που την παρακολούθησα με διάθεση ψυχαγωγίας και μόνο, αφού, ακόμη και σήμερα, μετά από δέκα μέρες, αναλύω πτυχές της.

Έχοντας παράλληλα παρακολουθήσει άπειρες συνεντεύξεις του Νόλαν, ενός από τους μεγαλύτερους κινηματογραφιστές της εποχής μας.

Ένα αντιπολεμικό κινηματογραφικό έπος Κατά την προσωπική μου άποψη, ο Νόλαν έφτιαξε ένα αντιπολεμικό κινηματογραφικό έπος γεμάτο συμβολισμούς! Έχοντας προφανώς την πεποίθηση ότι η εποχή μας – με τους πολέμους, οικονομικούς κατά βάση, απόρροια του εγωισμού και της μεγαλομανίας ηγετών - δεν έχει ανάγκη από ήρωες, αλλά από ανθρώπους με ενσυναίσθηση του τι συνεπάγεται ένας πόλεμος.

Η «Οδύσσεια» αρχίζει εκεί όπου θα τελείωνε μια συμβατική πολεμική ταινία. Η Τροία έχει πέσει, ο εχθρός έχει συντριβεί και ο άνθρωπος που επινόησε τον Δούρειο Ίππο έχει κερδίσει τον πόλεμο.

Μόνο που ο Νόλαν αρνείται να παρουσιάσει αυτή τη νίκη ως λύτρωση. Ο Οδυσσέας επιστρέφει έχοντας χάσει τους συντρόφους του και τον εαυτό του.

Ο πόλεμος συνεχίζεται μέσα του, όσο οι θεοί δυσκολεύουν την επιστροφή του. Ο Νόλαν δεν εξυμνεί τη σφαγή, αντιθέτως μετρά το μέγεθος της καταστροφής και ακολουθεί τον νικητή, για να περάσει στον θεατή το μήνυμα ότι από έναν τέτοιο πόλεμο κανείς δεν επιστρέφει πραγματικά νικητής.

Τι απομένει μέσα στον άνθρωπο όταν έχει πετύχει τον σκοπό του, αλλά έχει δει το τίμημα της επιτυχίας του; Εδώ, η έμμεση αναφορά στην ταινία «Oppenheimer». Ένας ανθρώπινος Οδυσσέας Σε αυτή τη βάση λοιπόν, δεν είναι ρεαλιστικό ένας άνθρωπος, ο Οδυσσέας, για δέκα χρόνια να υφίσταται την τιμωρία των θεών και να μην είχε μια στιγμή ενσυναίσθησης για τις θηριωδίες που διεπράχθησαν στην Τροία, αχρείαστες, αφού η πόλη είχε ήδη πέσει.

Ο πόλεμος είχε κριθεί, η άμυνα είχε καταρρεύσει και μεγάλο μέρος της βίας στράφηκε πλέον εναντίον ηλικιωμένων, γυναικών, παιδιών και ικετών.

Συνεπώς, οι τύψεις του Οδυσσέα για την Τροία αποτελούν απολύτως θεμιτή ψυχολογική ερμηνεία του Νόλαν. Ο Οδυσσέας υπήρξε ο άνθρωπος που επινόησε τον Δούρειο Ίππο, το τέχνασμα που έκανε δυνατή την άλωση μετά από δέκα χρόνια πολιορκίας.

Ακόμη κι αν δεν διέπραξε προσωπικά όλες τις θηριωδίες, άνοιξε —κυριολεκτικά και συμβολικά— την πόρτα για όσα ακολούθησαν.

Το να επιστρέφει λοιπόν στην Ιθάκη στοιχειωμένος από τις συνέπειες της δικής του ιδιοφυΐας δεν «μικραίνει» τον ήρωα.

Αντιθέτως του προσθέτει βάθος και βαρύτητα που ο κινηματογράφος έχει κάθε δικαίωμα να διερευνήσει. Ένας Οδυσσέας που θα περνούσε μέσα από την Τροία και θα έβγαινε αλώβητος ψυχικά δεν θα ήταν περισσότερο ηρωικός, θα ήταν λιγότερο ανθρώπινος, λιγότερο «πραγματικός». Άλλος ένας πόλεμος για την Ωραία Ελένη Πολύς θόρυβος, αμέτρητες καταγγελίες περί «βεβήλωσης» του Ομήρου και μια ολόκληρη πολιτισμική σύγκρουση για μια εμφάνιση μικρότερη των πέντε λεπτών. Της Ωραίας Ελένης.

Η τεράστια δυσαναλογία αποκαλύπτει ότι η συζήτηση δεν αφορούσε πραγματικά την ταινία, αφού οι περισσότεροι είχαν αποφασίσει τι πίστευαν πολύ πριν τη δουν.

Αφορούσε το ποια γυναίκα θεωρείται ότι «δικαιούται» να ενσαρκώσει το αρχέτυπο της ομορφιάς. Ο Νόλαν, όμως, δεν παρουσιάζει την Ελένη ως την ωραία εικόνα για την οποία άξιζε να καούν χιλιάδες άνθρωποι και μια ολόκληρη πόλη.

Την παρουσιάζει μαύρη, σχεδόν σιωπηλή και με ένα πρόσωπο σημαδεμένο από τη βία.

Όμως, μόνο στα παραμύθια η Ελένη θα μπορούσε να είναι η αιτία της άλωσης. Η Ελένη υπήρξε η αφορμή που επικαλέστηκαν οι άνδρες της εξουσίας.

Οι αιτίες βρίσκονταν στη φιλοδοξία, στην κατάκτηση, στα λάφυρα και στη δίψα για πολεμική δόξα.

Γι’ αυτόν τον λόγο, το σημάδι στη μορφή της αποκτά ιδιαίτερη σημασία.

Όλοι μίλησαν για όσα δεινά υποτίθεται ότι προκάλεσε η ομορφιά της, αλλά ελάχιστοι αναρωτήθηκαν τι προκάλεσε ο πόλεμος στην ίδια. Η Ελένη του Νόλαν δεν επιστρέφει ως ένοχη της καταστροφής, αλλά ως ένας άνθρωπος που επέζησε από αυτήν.

Το μοτίβο του Νόλαν επαναλαμβάνεται.

Από τον πόλεμο, κανένας δεν βγαίνει αλώβητος.

Η ελευθερία της Τέχνης και του δημιουργού Αναπόφευκτα η συζήτηση οδηγείται στην ελευθερία της Τέχνης και του δημιουργού. Η Οδύσσεια είναι ένας μύθος που γεννήθηκε μέσα στην προφορική παράδοση και άλλαξε αμέτρητες φορές πριν φτάσει σε εμάς.

Ο ίδιος ο αρχαίος ελληνικός κόσμος ξαναέγραφε τους μύθους του.

Την εικόνα του Οδυσσέα την αποδόμησαν ο Ευριπίδης στις Τρωάδες, στην Εκάβη, στην Ιφιγένεια, και ο Σοφοκλής στον Φιλοκτήτη.

Αυτή η ελευθερία δεν κατέστρεψε την ελληνική μυθολογία.

Τη δημιούργησε όπως την ξέρουμε.

Όπως την ξέρει ολόκληρη η υφήλιος. Τον Όμηρο, αιώνες τώρα τον κράτησαν ζωντανό οι αμέτρητες αναγνώσεις και μεταμορφώσεις του, από τον Ευριπίδη τον Δάντη, τον Καζαντζάκη.

Κάθε εποχή έφτιαξε τον δικό της Οδυσσέα.

Άλλοτε τον είδε ως ήρωα, άλλοτε ως πολυμήχανο και ευφυή, άλλοτε ως πονηρό απατεώνα, εξερευνητή, κατακτητή ή άνθρωπο καταδικασμένο να μη βρίσκει ποτέ ανάπαυση. Ο Νόλαν μπαίνει σε αυτή τη διαδρομή και είναι ανόητο να πιστεύει κανείς ότι διεκδικεί την τελευταία λέξη πάνω στο έπος.

Δεν ισχυρίζεται ότι ανακάλυψε πώς ακριβώς έμοιαζε ο Οδυσσέας.

Μας δείχνει πώς τον «διάβασε» ο ίδιος.

Ως έναν ευφυή, βίαιο, τραυματισμένο άνθρωπο που επιστρέφει από τον πόλεμο κουβαλώντας τους νεκρούς και τις πράξεις του.

Έχουμε κάθε δικαίωμα να κρίνουμε αυτή την ανάγνωση.

Δεν έχουμε λόγο να του αρνηθούμε το δικαίωμα να την επιχειρήσει.

Η ελευθερία της τέχνης άλλωστε βρίσκεται ακριβώς στο δικαίωμα του δημιουργού να ερμηνεύει.

Αν ο μόνος επιτρεπτός ρόλος του ήταν να αντιγράφει όσα ήδη γνωρίζουμε, δεν θα ήταν δημιουργός αλλά επιμελητής μιας μουσειακής αναπαράστασης.

Οι ταινίες δεν θα έδιναν τροφή για σκέψη και αναζήτηση.

Θα ήταν «νεκρές» αναπαραστάσεις.

Η τεράστια – ανέλπιστη – κινηματογραφική προβολή της Ελλάδας Μέσα από την «Οδύσσεια», η Ελλάδα αναδύεται ξανά ως κοιτίδα πολιτισμού και φωτός, ως μήτρα των θεμελιωδών αφηγήσεων του σύγχρονου κόσμου.

Ο νόστος, η ταυτότητα, η ευφυΐα, η ύβρις και το τίμημα του πολέμου επιστρέφουν στη διεθνή συνείδηση μέσα από ένα έργο που γεννήθηκε εδώ πριν από σχεδόν τρεις χιλιάδες χρόνια.

Η απήχηση είναι ήδη τεράστια: μέσα στην πρώτη εβδομάδα προβολής η ταινία προσέλκυσε εκατομμύρια θεατές και ξεπέρασε τα 346 εκατ. δολάρια σε παγκόσμιες εισπράξεις, καταγράφοντας το μεγαλύτερο άνοιγμα στην καριέρα του Κρίστοφερ Νόλαν.

Καμία διαφημιστική καμπάνια για την Ελλάδα, όσο ακριβή και καλοσχεδιασμένη κι αν είναι, δεν μπορεί να συγκριθεί με το γεγονός ότι ένας από τους σημαντικότερους κινηματογραφιστές της εποχής μας αφιέρωσε το μεγαλύτερο εγχείρημά του στην ελληνική μυθολογία.

Πάνω σε αυτή την ανεκτίμητη πολιτιστική προβολή οικοδομούνται τα τουριστικά και οικονομικά οφέλη, καθώς οι ελληνικοί τόποι των γυρισμάτων μπαίνουν στον παγκόσμιο χάρτη του κινηματογραφικού τουρισμού και οι δαπάνες της παραγωγής ενισχύουν την τοπική οικονομία. Η Ελλάδα επανεισάγεται στον κόσμο ως ένας από τους τόπους όπου γεννήθηκε η παγκόσμια φαντασία. ΥΓ: Σε μια εποχή όπου ο κινηματογράφος στηρίζεται όλο και περισσότερο στα ψηφιακά εφέ, ο Νόλαν έκανε μια βαθιά ανθρώπινη δήλωση για την ίδια την τέχνη του.

Έβγαλε ηθοποιούς και συνεργεία σε πραγματικές θάλασσες και σπηλιές, δούλεψε με αληθινά πλοία, φυσικό φως και φιλμ IMAX, απαιτώντας από όλους να υπερβούν τα όριά τους.

Πίσω από την κλίμακα της παραγωγής διακρίνεται ο μόχθος εκατοντάδων ανθρώπων που δημιούργησαν κάτι χειροπιαστό.

Ίσως αυτός να είναι ο μεγαλύτερος άθλος της «Οδύσσειας». Απέδειξε ότι ο κινηματογράφος δεν χρειάζεται να πάψει να είναι ανθρώπινος για να γίνει μεγαλειώδης.

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους