Ποιος σκότωσε τον Όμηρο; Πολλοί σήμερα πέφτουν από τα σύννεφα μπροστά στον θόρυβο και τη μεγάλη συζήτηση που έχει ξεσπάσει γύρω από την κινηματογραφική μεταφορά της «Οδύσσειας» από τον Κρίστοφερ...

Original Post

Πλήρες Κείμενο:

Οι αντιδράσεις γύρω από το πώς πρέπει να παρουσιαστεί ένα από τα σπουδαιότερα έργα της παγκόσμιας λογοτεχνίας όμως δεν αφορούν τελικά μόνο μια ταινία αλλά αγγίζουν ξεκάθαρα ένα πολύ βαθύτερο ζήτημα,τη σχέση του σύγχρονου κόσμου με τον Όμηρο και με την ίδια την κλασική παιδεία.

Όποιος έχει διαβάσει το περίφημο βιβλίο του Αμερικανού ιστορικού Βίκτορ-Ντέιβις Χάνσον «Ποιος σκότωσε τον Όμηρο;»(βλ. 1ο σχόλιο) γνωρίζει ότι το ερώτημα αυτό δεν γεννήθηκε σήμερα.

Εδώ και δεκαετίες υπήρχαν προειδοποιήσεις για την υποχώρηση των κλασικών σπουδών και για την απώλεια ενός κοινού ανθρωπιστικού ιδεώδους που επί αιώνες συνέδεε τον δυτικό πολιτισμό με τα μεγάλα κείμενα της αρχαιότητας.

Η σημερινή συζήτηση, λοιπόν, γύρω από την «Οδύσσεια» του Νόλαν είναι απλώς η αφορμή για να επανέλθει στο προσκήνιο ένα ερώτημα πολύ μεγαλύτερο ως προς το τι θέση έχει ο Όμηρος σε μια εποχή που συχνά επιχειρεί να κρίνει το παρελθόν αποκλειστικά με τα μέτρα του παρόντος; Η αλήθεια είναι ότι τα σημάδια αυτής της σύγκρουσης υπήρχαν εδώ και χρόνια.

Η συζήτηση δεν περιορίστηκε μόνο στη μείωση της διδασκαλίας των αρχαίων ελληνικών και των κλασικών κειμένων, αλλά επεκτάθηκε και στον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζονται πλέον αυτά τα έργα.Μόλις πριν λίγα χρόνια απαγορεύτηκε η διδασκαλία της «Οδύσσειας» σε ορισμένα αμερικανικά σχολεία, με το επιχείρημα ότι το έργο περιέχει στοιχεία που χαρακτηρίζονται από ορισμένους ως «σεξιστικά» ή «ρατσιστικά», το παραπάνω γεγονός αποτελεί ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα μιας αντίληψης που αντί να ανοίγει διάλογο με τα μεγάλα έργα, οδηγεί πολλές φορές στην απόρριψη και στη λογοκρισία.

Παράλληλα, εδώ και χρόνια σε τμήματα της αμερικανικής ακαδημαϊκής κοινότητας οι κλασικές σπουδές βρέθηκαν στο επίκεντρο έντονης αμφισβήτησης.

Το ερώτημα που τέθηκε ήταν αν η αρχαία ελληνική και ρωμαϊκή γραμματεία πρέπει να συνεχίσει να έχει την ίδια κεντρική θέση στην εκπαίδευση.

Αυτό ακριβώς ήταν και το μεγάλο καμπανάκι του Χάνσον ότι η απομάκρυνση από τον Όμηρο δεν σημαίνει απλώς αλλαγή ενός πανεπιστημιακού προγράμματος αλλά την απώλεια μιας κοινής γλώσσας πολιτισμού, ενός πνευματικού σημείου αναφοράς που επέτρεψε για αιώνες στους ανθρώπους να συνομιλούν με τα μεγάλα ερωτήματα της ύπαρξης.

Φυσικά, το ζήτημα δεν είναι αν τα κλασικά έργα πρέπει να διαβάζονται κριτικά.

Κάθε ανθρώπινη δημιουργία φέρει το αποτύπωμα της εποχής της. Ο Όμηρος γράφει σε έναν κόσμο χιλιάδες χρόνια μακριά από τον δικό μας, με διαφορετικές αντιλήψεις για τον πόλεμο, την κοινωνία, την εξουσία και τις ανθρώπινες σχέσεις.

Όμως άλλο πράγμα είναι η κριτική μελέτη και άλλο η λογοκρισία.Ο Όμηρος δεν δημιούργησε έναν κόσμο αγίων.

Δημιούργησε έναν κόσμο ανθρώπων.Ο Οδυσσέας είναι πολυμήχανος, αλλά η πολυμηχανία του περιλαμβάνει τον δόλο, το ψέμα και τα τεχνάσματα. Ο Αχιλλέας είναι ο μεγαλύτερος πολεμιστής των Αχαιών, αλλά κυριαρχείται από την οργή του. Ο Αγαμέμνων είναι ο αρχηγός των Ελλήνων, αλλά κουβαλά την ανθρώπινη αλαζονεία.

Ακριβώς εδώ βρίσκεται το μεγαλείο του Ομήρου.

Δεν μας παρουσιάζει μια εξιδανικευμένη ανθρωπότητα.

Μας παρουσιάζει τον άνθρωπο σε όλη του την πολυπλοκότητα, με το μεγαλείο και τις αδυναμίες του.Τα μεγάλα έργα της ανθρωπότητας δεν επιβιώνουν επειδή είναι απαλλαγμένα από τις αντιφάσεις της εποχής τους.

Επιβιώνουν επειδή κάθε νέα γενιά μπορεί να συνομιλεί μαζί τους, να τα μελετά, να τα αμφισβητεί και τελικά να ανακαλύπτει μέσα τους νέες αλήθειες.Το πρόβλημα αρχίζει λοιπόν όταν η κριτική μετατρέπεται σε καταδίκη και όταν η παιδεία αντικαθίσταται από την απαγόρευση.

Όποιος επιχειρεί να μετατρέψει τα κλασικά κείμενα είτε σε άψυχα μνημεία χωρίς ατέλειες είτε σε κατηγορούμενα που πρέπει να απολογηθούν μπροστά σε κάθε σύγχρονη ιδεολογική απαίτηση, στην πραγματικότητα τα στερεί από τη ζωντάνια τους. Ο Όμηρος δεν χρειάζεται ούτε αγιοποίηση ούτε καταδίκη.

Χρειάζεται αναγνώστες που να σκέπτονται ελεύθερα.Το ίδιο ζήτημα το βλέπουμε πλέον και στην Ελλάδα.

Την ώρα που η χώρα μας είναι η κοιτίδα αυτής της μοναδικής πολιτιστικής παράδοσης, οι βάσεις εισαγωγής σε πολλές φιλολογικές, ιστορικές και αρχαιολογικές σχολές έχουν φτάσει σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα, με ορισμένες να ξεκινούν ακόμη και από βαθμολογίες αρκετά κάτω από την βάση.

Δεν μιλάμε απλώς για αριθμούς αλλά για ένα σύμπτωμα μιας βαθύτερης αλλαγής η οποία οδηγεί στην απομάκρυνση από τη μελέτη της ιστορίας, της γλώσσας και της μνήμης.

Το ερώτημα λοιπόν «Ποιος σκότωσε τον Όμηρο;» δεν απευθύνεται μόνο σε όσους θέλουν να τον λογοκρίνουν.

Απευθύνεται και σε όλους εμάς που αφήνουμε την κλασική παιδεία να χάνει τη θέση της.Γιατί ένας πολιτισμός δεν πεθαίνει όταν καταστρέφονται τα μνημεία του.

Πεθαίνει όταν οι άνθρωποί του παύουν να καταλαβαίνουν γιατί αυτά τα μνημεία δημιουργήθηκαν.Ο Όμηρος επέζησε από πολέμους, αυτοκρατορίες και χιλιάδες χρόνια αλλαγών.

Δεν κινδυνεύει από καμία πρόσκαιρη μόδα.Το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν θα επιβιώσει ο Όμηρος.

Το πραγματικό ερώτημα είναι αν θα επιβιώσουμε εμείς ως κοινωνία με την ικανότητα να ακούμε ακόμη την φωνή του.. ✍ Στυλ. Καβάζης

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους