Original Post

Πλήρες Κείμενο:

Η ΟΔΥΣΣΕΙΑ ΤΟΥ NOLAN: Ο ΝΟΣΤΟΣ ΩΣ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ MNHNHΣ, TAYTOTHTAΣ KAI ΣΥΝΕΙΔΗΣΗΣ Μια κινηματογραφική ανάγνωση του ομηρικού έπους Πήγα με ανάμεικτα συναισθήματα.

Οι απόψεις που είχα ακούσει ήταν αντιφατικές και δεν ήθελα να υιοθετήσω καμία πριν δω ο ίδιος την ταινία, εκεί όπου πραγματικά ανήκει: στη μεγάλη οθόνη του κινηματογράφου.

Από τα πρώτα κιόλας λεπτά έγινε σαφές ότι ο Christopher Nolan δεν επιχειρεί μια ακόμη κινηματογραφική μεταφορά της Οδύσσειας.

Επιχειρεί μια ερμηνεία της.

Η ατμόσφαιρα, η μουσική, η φωτογραφία και ο ρυθμός της αφήγησης οικοδομούν σταδιακά έναν κόσμο που δεν σε κερδίζει απλά με το θέαμα, αλλά με όλο το περιεχόμενό του.

Οι εικόνες και τα τοπία υπηρετούν μια βαθύτερη πρόθεση: ο Nolan δεν αφηγείται απλώς την περιπέτεια του Οδυσσέα, αφηγείται τη διαδικασία μέσα από την οποία ένας άνθρωπος ανασυγκροτεί τη μνήμη, την ταυτότητα και τη συνείδησή του.

Γιατί, τελικά, οι ιστορίες που εξακολουθούμε να αφηγούμαστε είναι και οι ιστορίες που μας διαμορφώνουν. Στον Όμηρο, η Οδύσσεια είναι το έπος του νόστου. Στον Nolan, παραμένει έπος του νόστου, αλλά ο νόστος αποκτά ένα νέο περιεχόμενο: μετατρέπεται σε αναζήτηση της μνήμης, της ταυτότητας και τελικά της συνείδησης. Η Ιθάκη παύει να είναι μόνο τόπος, γίνεται κατάσταση του ανθρώπινου «είναι». Το κεντρικό θέμα της Οδύσσειας είναι ο νόστος του Οδυσσέα, όπως το κεντρικό θέμα της Ιλιάδας είναι η μήνις και το άφθιτο κλέος του Αχιλλέα.

Η αναζήτηση του κλέους προϋποθέτει τη θυσία της νιότης. Ο Αχιλλέας επιλέγει τη δόξα έναντι της επιστροφής. Ο Οδυσσέας δεν καλείται να επιλέξει ανάμεσα στη ζωή και το κλέος.

Το τραγούδι της επιστροφής του είναι το ίδιο το κλέος του.

Ενώ ο υπέρτατος ήρωας της Ιλιάδας αποκτά κλέος άφθιτο μέσω του πρόωρου θανάτου του, ο ήρωας της Οδύσσειας αποκτά το δικό του κλέος επιστρέφοντας.

Πρόκειται για έναν διαφορετικό τύπο ηρωισμού. Η Ιλιάδα και η Οδύσσεια δεν αντιπαρατίθενται, αλληλοσυμπληρώνονται.

Συνειρμικά, δεν μπορώ να μη σκεφτώ την «αιώνια επιστροφή» του Νίτσε, όχι ως φιλολογική ταύτιση, αλλά ως μια ενδιαφέρουσα φιλοσοφική αναλογία γύρω από την επιστροφή, τη δοκιμασία και την αυτοπραγμάτωση. Η Μνήμη ως Θεμέλιο της Ταυτότητας Ο Nolan προβάλλει την Οδύσσεια ως μια ιστορία για τη μνήμη, την ταυτότητα και τη συνείδηση.

Από τις τρεις αυτές έννοιες, η μνήμη λειτουργεί ως αφετηρία.

Χωρίς αυτήν, ο άνθρωπος χάνει το νήμα της ύπαρξής του.

Στην κινηματογραφική ανάγνωση του Nolan, η Καλυψώ στερεί από τον Οδυσσέα τη μνήμη του.

Ο ήρωας παραμένει κενός στη γη της Ωγυγίας, σαν να έχει αποκοπεί από τον ίδιο του τον εαυτό.

Η μνήμη δεν αποτελεί απλώς ανάμνηση του παρελθόντος… αποτελεί θεμέλιο της προσωπικής ταυτότητας.

Η θεόμορφη Καλυψώ τού προσφέρει ουσιαστικά την αθανασία, έναν παράδεισο χωρίς πόνο αλλά και χωρίς ιστορία.

Όταν όμως αντιλαμβάνεται ότι αυτό που τον κρατά ζωντανό δεν είναι η αθανασία αλλά η επιθυμία της επιστροφής, του επιστρέφει τη μνήμη και μαζί της τον ίδιο του τον εαυτό. Ο Οδυσσέας επιλέγει συνειδητά την ανθρώπινη φύση του.

Αρνείται την αιώνια ζωή και προτιμά την αιώνια επιστροφή… προτιμά να γεράσει και να πεθάνει δίπλα στην Πηνελόπη, στα χώματα της Ιθάκης.

Δεν επιθυμεί αθανασία.

Όπως και στον Όμηρο, ακόμη και όταν βρίσκεται δίπλα στην Καλυψώ, θρηνεί καθημερινά για τον νόστο.

Η νοσταλγία και η ενοχή τον συνοδεύουν σε όλη τη διαδρομή του... έτσι του ζωγραφίζεται μια βαθιά εσωτερική θλίψη και αυτό διακατέχει εμφατικά τον Οδυσσέα του Nolan.

Εξίσου εύστοχη βρίσκω και την κινηματογραφική επιλογή του Nolan να παρουσιάσει τον Οδυσσέα να αρνείται να παραδώσει τη μνήμη του στις Σειρήνες, όταν εκείνες του υπόσχονται τη λύτρωση από τον πόνο.

Η λύτρωση μέσω της λήθης δεν αποτελεί λύση.

Ο ήρωας επιλέγει να συνεχίσει να υποφέρει, επειδή γνωρίζει ότι μόνο έτσι μπορεί να διαφυλάξει την ταυτότητά του και να συνεχίσει την πορεία προς τον νόστο.

Ο πραγματικός του αντίπαλος δεν είναι ο θάνατος.

Είναι η αδυναμία της επιστροφής. Η Συνείδηση ως Προϋπόθεση του Πολιτισμού Η μνήμη οδηγεί στην ταυτότητα.

Η ταυτότητα, όμως, από μόνη της δεν αρκεί.

Χρειάζεται και η συνείδηση.

Αυτή είναι, κατά τη γνώμη μου, η σημαντικότερη προσθήκη του Nolan στην ομηρική αφήγηση.

Οι θεοί δεν λειτουργούν απλώς ως υπερφυσικοί ρυθμιστές των γεγονότων.

Γίνονται οι φορείς ενός ανώτερου ηθικού και πολιτισμικού ορίζοντα.

Δεν μειώνεται έτσι το μυθολογικό στοιχείο.

Αντίθετα, αποκτά νέο ερμηνευτικό βάθος.

Οι θεοί λειτουργούν ως ο εσωτερικός προσανατολισμός του ανθρώπου, ως ο «φάρος» που τον βοηθά να βρει όχι μόνο τον δρόμο προς την Ιθάκη αλλά και τον δρόμο προς τον ίδιο του τον εαυτό.

Με αυτή την έννοια, η Οδύσσεια εξακολουθεί να παράγει φαντασία.

Και η φαντασία δεν είναι φυγή από την πραγματικότητα… αλλά η κινητήρια δύναμη του πολιτισμού.

Κάθε μεγάλος μύθος παραμένει ζωντανός επειδή κάθε εποχή τον αναπλάθει σύμφωνα με τα δικά της υπαρξιακά ερωτήματα.

Αυτό ακριβώς επιχειρεί και ο Nolan.

Κάνει τον Οδυσσέα να αντιλαμβάνεται ότι η νίκη του βασίζεται σε μια πράξη μαζικής σφαγής, και αυτή η ενοχή, που ενεργοποιεί τη συνείδησή του, τον συνοδεύει σε ολόκληρη την ταινία. Ο Δούρειος Ίππος δεν παρουσιάζεται ως θρίαμβος, αλλά ως εφιάλτης.

Ως μια μαζική καταστροφή που αντιπαρατίθεται στον κώδικα τιμής που ενσαρκώνει η Αθηνά, η πάνοπλη θεά της Σοφίας.

Το κοριτσάκι που σφαγιάζεται μέσα στον ναό της τον στοιχειώνει διαρκώς, και έκτοτε εμφανίζεται στα οράμτά του ως η ίδια η θεά Αθηνά να του υπενθυμίζει την παράβαση και να τον καθοδηγεί συνομιλώντας μαζί του.

Η παράβαση που αποδέχθηκε ως τίμημα της νίκης… Το τέχνασμα τού χάρισε τη νίκη, αλλά του στέρησε την ψυχική γαλήνη.

Ο ήρωας στοιχειώνεται από τις συνέπειες της ίδιας του της ιδιοφυΐας.

Μου θύμισε το σημείο που παραλληλίζεται η θεά Αθήνα με τη συνείδηση στην περίφημη προσευχή του Ρενάν στο Βράχο της Ακρόπολής. παραλληλίζει Ο Nolan δεν επιχειρεί να αντικαταστήσει τον Όμηρο, αλλά να συνομιλήσει μαζί του.

Και αυτό είναι ίσως η μεγαλύτερη απόδειξη ότι η Οδύσσεια παραμένει ζώσα πολιτισμική κληρονομιά.

Τρεις χιλιάδες χρόνια μετά εξακολουθεί να γεννά νέες ερμηνείες, νέα ερωτήματα και νέες αφηγήσεις.

Αυτό ακριβώς κάνουν τα μεγάλα έργα του πολιτισμού: δεν παύουν ποτέ να μιλούν στις επόμενες γενιές.

Ο κόσμος του Οδυσσέα απειλείται από την απώλεια της συνείδησης, η οποία εκδηλώνεται ως διάρρηξη του κώδικα τιμής και της ηθικής τάξης.

Η ταινία συνδέει αυτή την εσωτερική κρίση με την εξωτερική κατάρρευση του κόσμου της Εποχής του Χαλκού.

Ιστορικά γνωρίζουμε ότι γύρω στον 12ο αιώνα π.Χ. ο μυκηναϊκός πολιτισμός οδηγήθηκε σε βαθιά κρίση, μέσα σε ένα ευρύτερο περιβάλλον αναταραχών που συνδέεται και με τις επιδρομές των λεγόμενων «λαών της θάλασσας». Ο Nolan δεν επιχειρεί να αναπαραστήσει ιστορικά αυτά τα γεγονότα, αλλά τα χρησιμοποιεί τόσο ως αναφορά όσο και ως συμβολικό υπόβαθρο.

Η εξωτερική απειλή αντανακλά την εσωτερική διάρρηξη του ανθρώπου.

Η κρίση του πολιτισμού και η κρίση της συνείδησης καθρεφτίζονται η μία μέσα στην άλλη. Ο Nolan δίνει έμφαση στην αντοχή του Οδυσσέα, η οποία δεν είναι μόνο σωματική, αλλά κυρίως ψυχική, ηθική και πνευματική.

Συλλογίζεται μόνος με τη συνείδησή του, τη συνείδηση ως σύνθεση συναισθήματος, αντίληψης και συμπεριφοράς.

Ακούει, αφουγκράζεται, αλλά δεν παρασύρεται.

Ακόμη και η εντολή να δεθεί στο κατάρτι φανερώνει την επίγνωση των ορίων του και τη δύναμη του συλλογισμού του.

Αντικρίζει κατάματα το άμορφο και το χαοτικό για να μπορέσει να το υπερβεί.

Γνωρίζει τα ανθρώπινα πάθη και τις σκοτεινές όψεις της ψυχής, χωρίς να υποτάσσεται σε αυτά.

Η πορεία του θυμίζει τη γιουνγκιανή (Carl Jung) διαδικασία της αντιπαράθεσης με τη «σκιά», μέσα από την οποία ο άνθρωπος ωριμάζει ως προσωπικότητα.

Με άλλα λόγια, μάχεται τους «λαούς της θάλασσας» πριν ακόμη τους αντικρίσει… μάχεται την ίδια την κατάρρευση του κόσμου του.

Η ανασυγκρότηση αυτού του κόσμου δεν μπορεί να επέλθει χωρίς δοκιμασία.

Και κάθε δοκιμασία προϋποθέτει υπαρξιακό βάθος.

Προϋποθέτει το σκοτάδι.

Η φωτογραφία της ταινίας υπηρετεί ακριβώς αυτή την κάθοδο.

Δεν φωτίζει απλώς τα πρόσωπα, φωτίζει την εσωτερική τους πάλη. Ο Πολύτροπος Άνθρωπος και η Ανασυγκρότηση της Ταυτότητας Ο Όμηρος χαρακτηρίζει τον Οδυσσέα πολύτροπον ήδη στον πρώτο στίχο της Οδύσσειας.

Ο χαρακτηρισμός αυτός δεν δηλώνει απλώς την ευφυΐα ή την πανουργία του ήρωα.

Δηλώνει την ικανότητά του να προσαρμόζεται, να αλλάζει στρατηγική, να επινοεί νέους τρόπους δράσης χωρίς να χάνει τον τελικό του προσανατολισμό.

Η πολυτροπία δεν είναι έλλειψη χαρακτήρα, είναι μορφή ανθεκτικότητας.

Στην ταινία του Nolan αυτή η διάσταση αναδεικνύεται ακόμη περισσότερο. Ο Οδυσσέας αλλάζει διαρκώς πρόσωπα και ρόλους: πολεμιστής, ναυαγός, ζητιάνος, τυχοδιώκτης, αφηγητής, σύζυγος, βασιλιάς.

Κάθε μεταμόρφωση φαίνεται να απομακρύνει τον άνθρωπο από τον αρχικό του εαυτό.

Δοκιμάζεται στη θάλασσα και στη στεριά, στην πείνα και στις κακουχίες, στη μοναξιά και στη θλίψη, στην τραγική απώλεια των συντρόφων των οποίων ο ήρωας συναισθάνεται το βάρος της ευθύνης.

Ο ηρωισμός του, επομένως, δεν είναι πρωτίστως πολεμικός αλλά υπαρξιακός.

Μέσα από αυτές τις διαδοχικές δοκιμασίες η μνήμη μετατρέπεται σε δύναμη ανασυγκρότησης της ταυτότητάς του.

Εδώ βρίσκεται και η βαθύτερη σημασία της πολυτροπίας.

Η προσαρμογή δεν συνεπάγεται απώλεια του εαυτού, αλλά όρο επιβίωσής του.

Η ταυτότητα δεν είναι ένα ακίνητο και αμετάβλητο χαρακτηριστικό… είναι μια δυναμική διαδικασία που συγκροτείται και ανασυγκροτείται μέσα από τις εμπειρίες, τις επιλογές και τις δοκιμασίες της ζωής.

Η ανάγνωση αυτή είναι σε συμφωνία και με την ερμηνεία του Gregory Nagy, Καθηγητή κλασικών σπουδών στο Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ, ο οποίος βλέπει στον Οδυσσέα τον κατεξοχήν ήρωα της προσαρμοστικότητας.

Σε αντίθεση με τον Αχιλλέα, του οποίου ο ηρωισμός κορυφώνεται μέσα από την αμετακίνητη προσήλωση στην τιμή και την πολεμική αρετή, ο Οδυσσέας επιβιώνει επειδή γνωρίζει πότε να αντισταθεί, πότε να περιμένει και πότε να μεταμορφωθεί.

Η δύναμή του δεν βρίσκεται μόνο στη σωματική ανδρεία, αλλά κυρίως στην ικανότητά του να ανασυνθέτει συνεχώς τον εαυτό του χωρίς να χάνει τον προορισμό του.

Η πολυτροπία αυτή αποκτά σήμερα ιδιαίτερη επικαιρότητα.

Σε έναν κόσμο διαρκών κοινωνικών, τεχνολογικών και πολιτισμικών μεταβολών, η επιβίωση δεν εξαρτάται από την ακαμψία αλλά από τη δημιουργική προσαρμογή. Ο Nolan φαίνεται να υπαινίσσεται ότι η μεγαλύτερη αρετή του ανθρώπου δεν είναι να παραμένει αμετάβλητος, αλλά να μπορεί να αλλάζει χωρίς να παύει να είναι ο εαυτός του.

Η ανάγνωση αυτή μπορεί να συσχετισθεί και με την έννοια της «αφηγηματικής ταυτότητας» (narrative identity) του Paul Ricœur.

Σύμφωνα με τον Γάλλο φιλόσοφο, η προσωπική ταυτότητα δεν αποτελεί ένα σταθερό και αμετάβλητο γνώρισμα, αλλά συγκροτείται μέσα από την αφήγηση της ίδιας της ζωής μας.

Δεν είμαστε μόνο ό,τι θυμόμαστε, αλλά και ο τρόπος με τον οποίο οργανώνουμε αυτές τις μνήμες σε μια συνεκτική ιστορία. Ο Οδυσσέας δεν ανακτά απλώς τη μνήμη του… ανακτά την ταυτότητά του αφηγούμενος ο ίδιος τις περιπέτειές του.

Η αφήγηση δεν αποτελεί απλή αναδρομή στο παρελθόν, αλλά πράξη αυτοσυγκρότησης. Ο Nolan φαίνεται να αξιοποιεί κινηματογραφικά αυτή την ιδέα. Ο Οδυσσέας δεν αναγνωρίζει τον εαυτό του μέσα από μία στιγμιαία αποκάλυψη, αλλά μέσα από τη σταδιακή ανασύνθεση της προσωπικής του ιστορίας.

Η μνήμη αποκτά νόημα μόνο όταν μετατρέπεται σε αφήγηση, και η αφήγηση είναι εκείνη που συγκροτεί εκ νέου την ταυτότητα.

Επίσης, η Πηνελόπη δεν είναι απλώς ο προορισμός του νόστου.

Είναι το πρόσωπο μέσα από το οποίο ο Οδυσσέας επιβεβαιώνει εκ νέου την ταυτότητά του.

Αντίστοιχα, και ο ίδιος αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της ταυτότητας της Πηνελόπης.

Ο νόστος, επομένώς, δεν αφορά μόνο την επιστροφή σε έναν τόπο, αλλά και την αποκατάσταση μιας σχέσης που συγκροτεί την ύπαρξη και των δύο (άλλο ένα ισχυρό στοιχείο της ταινίας). Θα μπορούσε, μάλιστα, να υποστηριχθεί ότι σε ορισμένα σημεία η σχέση τους θυμίζει το ιδεώδες του μεσαιωνικού courtly love, όπου η αγαπημένη λειτουργεί και ως πνευματικός ορίζοντας.

Παράλληλα, ενώ ο Οδυσσέας αναζητεί τον εαυτό του μέσα από τον νόστο, ο Τηλέμαχος αναζητεί τον πατέρα που δεν γνώρισε ποτέ πραγματικά.

Οι δύο πορείες εξελίσσονται παράλληλα.

Όσο ο Οδυσσέας πλησιάζει στην ανασυγκρότηση της ταυτότητάς του, τόσο ο Τηλέμαχος ενηλικιώνεται.

Η επιστροφή του ενός γίνεται η ωρίμανση του άλλου.

Έτσι, η Πηνελόπη και ο Τηλέμαχος δεν είναι απλώς πρόσωπα της αφήγησης.

Αποτελούν τους καθρέφτες μέσα από τους οποίους ο Οδυσσέας αναγνωρίζει εκ νέου τον εαυτό του.

Η ταυτότητα, τελικά, δεν συγκροτείται μόνο μέσα από την προσωπική μνήμη, αλλά και μέσα από τις σχέσεις που δίνουν νόημα στην ύπαρξή μας. Η Επιστροφή Ένα από τα βασικά ερωτήματα της ταινίας, αν όχι το βασικότερο, είναι: Μπορεί ένας άνθρωπος που έζησε είκοσι χρόνια περιπλάνησης να ξαναγίνει σύζυγος, πατέρας και βασιλιάς; Εδώ ο νόστος δεν αφορά μόνο την επιστροφή σε έναν τόπο.

Γίνεται επανένταξη. Ο Οδυσσέας δεν επιστρέφει για να ξαναζήσει το παρελθόν, αλλά ως μεταμορφωμένος άνθρωπος, προκειμένου να επανιδρύσει την κοινωνική και ηθική τάξη της Ιθάκης.

Επιστρέφει για να συμφιλιώσει αυτό που υπήρξε με αυτό που έγινε.

Πότε ολοκληρώνεται πραγματικά ο νόστος; Όχι όταν φτάνει στην Ιθάκη, αλλά όταν αναγνωρίζεται από την Πηνελόπη, τον Τηλέμαχο και την Ευρύκλεια.

Τότε αποκαθίσταται ο ίδιος ως πρόσωπο και μπορεί να αποκαταστήσει και τον κόσμο του.

Η επιστροφή του σημαίνει ταυτόχρονα και την επανίδρυση της πολιτικής τάξης της Ιθάκης.

Ο ίδιος δηλώνει χαρακτηριστικά ότι σκοπός του δεν είναι μόνο η εκδίκηση, αλλά να πάρει πίσω ολόκληρο τον κόσμο του.

Η φράση αυτή συμπυκνώνει το βαθύτερο νόημα του νόστου: δεν αναζητεί απλώς τον θρόνο του, αλλά τις σχέσεις, τις αξίες και την τάξη που συγκροτούσαν την ύπαρξή του.

Στο τέλος, η θεά Αθηνά δεν επιβάλλει την ειρήνη, όπως στον Όμηρο.

Έχει ήδη οπλίσει τον Οδυσσέα με τη σοφία και τη δύναμη που χρειάζεται.

Εκείνος έχει την ευθύνη να το κάνει: Συν Αθηνά και χείρα κίνει.

Η ειρήνη δεν είναι πλέον θεϊκή επιβολή, αλλά ανθρώπινο επίτευγμα.

Δεν επιστρέφει μόνο ο Οδυσσέας.

Επιστρέφει στον Τηλέμαχο ως πατέρας, στην Πηνελόπη ως σύζυγος και στην Ιθάκη ως βασιλιάς.

Στην τελευταία σκηνή, ο Οδυσσέας και η Πηνελόπη αναχωρούν μαζί για να τιμήσουν τους νεκρούς συντρόφους του, εκπληρώνοντας την υπόσχεση που έδωσε στον Άδη.

Το ταξίδι συνεχίζεται προς τη δύση, θυμίζοντας περίφημους στίχους του Καβάφη.

Η ειρήνη δεν προκύπτει από τη λήθη, αλλά από την αναγνώριση του χρέους απέναντι στους νεκρούς και στην ίδια τη συνείδηση.

Έτσι, ο νόστος δεν είναι απλή άφιξη.

Μετασχηματίζεται σε αποκατάσταση της κοινωνικής, ηθικής και πολιτισμικής τάξης.

Γίνεται υπαρξιακή ανάγκη.

Ολοκληρώνεται μόνο όταν αποκαθίστανται όσα μας συγκροτούν: η μνήμη, η ταυτότητα και η συνείδηση, «ἀλλ' ἔμπης καὶ ὣς ἐθέλω καὶ ἐέλδομαι ἤματα πάντα οἴκαδ' ἱκέσθαι καὶ νόστιμον ἦμαρ ἰδέσθαι.» (Οδύσσεια ε΄ 219–220) Σημείωση: Οι ερμηνείες της Πηνελόπης, του Αντίνοου και του Εύμαιου ήταν εξαιρετικές, κατά τη γνώμη μου από τις καλύτερες της ταινίας.

Η απαιτητική ερμηνεία του Οδυσσέα ήταν συνολικά πολύ καλή, με ορισμένες στιγμές πραγματικά υψηλού επιπέδου.

Βεβαίως, υπάρχουν ιστορικές ανακρίβειες στις πανοπλίες, η αναπαράσταση των Λαιστρυγόνων, αναχρονισμοί στα πλοία (αν και προσωπικά δεν με ενόχλησαν), η αμερικανική προφορά που αποδυναμώνει σε ορισμένα σημεία τη δραματικότητα της ταινίας, κάποιες αδύναμες παρουσίες, ενώ υπάρχουν και ορισμένες αποκλίσεις από τη μυκηναϊκή πραγματικότητα.

Ωστόσο, ο Nolan δεν επιδιώκει να παραδώσει ένα ιστορικό ντοκιμαντέρ ούτε μια αρχαιολογική αναπαράσταση.

Προσφέρει μια κινηματογραφική ερμηνεία του ομηρικού έπους.

Δεν επιχειρεί να αναπαραγάγει κατά γράμμα τον Όμηρο… Επιχειρεί να συνομιλήσει μαζί του, παραμένοντας πιστός στις θεμελιώδεις ατραπούς του μύθου.

Και αυτό είναι, τελικά, που έχει μεγαλύτερη σημασία.

Αν είχα μία μόνο ερώτηση προς τον Nolan, θα ήταν γιατί παρέλειψε τη συνάντηση του Οδυσσέα με τον Αχιλλέα στον Άδη.

Εκεί βρίσκεται ίσως η κορυφαία αντιπαράθεση δύο διαφορετικών αντιλήψεων του ομηρικού ηρωισμού: του κλέους και του νόστου.

Θα μπορούσε να είναι μία από τις σπουδαιότερες σκηνές της ταινίας. Η Οδύσσεια του Nolan παραμένει μια ιστορία για τη μνήμη, την ταυτότητα και τη συνείδηση… για την αναζήτηση του εαυτού ως προϋπόθεση υπεράσπισης του κόσμου μας.

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους