Γνωρίζει κανείς τη Μασσαλία του Ζαν-Κλοντ Ιζζό; Μιας από τις πιο ειλικρινείς πένες της γαλλικής λογοτεχνίας του τέλους του 20ού αιώνα. Γιος Ιταλού μπάρμαν και Ισπανίδας κομμώτριας, γεννήθηκε το 1945...

Πλήρες Κείμενο:

Γνωρίζει κανείς τη Μασσαλία του Ζαν-Κλοντ Ιζζό; Μιας από τις πιο ειλικρινείς πένες της γαλλικής λογοτεχνίας του τέλους του 20ού αιώνα. Γιος Ιταλού μπάρμαν και Ισπανίδας κομμώτριας, γεννήθηκε το 1945 στη συνοικία Πανιέ της Μασσαλίας, μια από τις παλαιότερες και πιο πολυπολιτισμικές γειτονιές της πόλης.

Όπως συνήθιζε να λέει για τον εαυτό του “Είμαι μισός Ιταλός, μισός Ισπανός, με μια ιδέα αραβικού αίματος.

Ένας γνήσιος Μασσαλιώτης” και αυτό ακριβώς το μωσαϊκό ταυτοτήτων τον έκανε να αγαπήσει παθιασμένα τον πολύχρωμο και αντιφατικό πολιτισμό της Μεσογείου και κυρίως την Μασσαλία.

Στα νιάτα του δούλεψε ως μεταλλεργάτης και έτσι γνώρισε από πρώτο χέρι τις συνθήκες εκμετάλλευσής της εργατικής τάξης, ενώ κατά τη διάρκεια της στρατιωτικής του θητείας προχώρησε σε απεργία πείνας, μια πράξη πολιτικής ανυπακοής που του κόστισε τη μετάθεσή του σε πειθαρχικό τάγμα στο Τζιμπουτί.

Εκεί, στην άκρη της αποικιακής Γαλλίας, ήρθε σε άμεση επαφή με τον ιμπεριαλισμό και την καταπίεση, εμπειρίες που θα τον σημάδευαν για πάντα.

Το 1966 εντάχθηκε στο Ενιαίο Σοσιαλιστικό Κόμμα και δύο χρόνια αργότερα, μέσα στο εκρηκτικό κλίμα του Μάη του ’68, έγινε μέλος του Γαλλικού Κομμουνιστικού Κόμματος.

Άρχισε να γράφει στην κομμουνιστική εφημερίδα La Marseillaise, πιστεύοντας ότι η ιστορική συμμαχία Σοσιαλιστών και Κομμουνιστών θα μπορούσε να οδηγήσει σε μια βαθιά κοινωνική αλλαγή και, τελικά, στην κατάκτηση της εξουσίας.

Η διάψευση ήρθε σκληρά.

Στα τέλη της δεκαετίας του ’70, μετά τη διάσπαση της Αριστεράς που άνοιξε τον δρόμο στη νίκη της νεοφιλελεύθερης συντηρητικής παράταξης στις βουλευτικές εκλογές του 1978, ο Ιζζό αποσύρεται απογοητευμένος από την ενεργό πολιτική.

Εγκαταλείπει τη Μασσαλία και ξεκινά ένα μακρύ ταξίδι στη Μεσόγειο και πέρα απ’ αυτήν. Αιθιοπία, Ταγγέρη, Κωνσταντινούπολη, Νάπολη, Βαρκελώνη, Αλεξάνδρεια, Παρίσι.

Η μεγάλη του λογοτεχνική στιγμή έρχεται τη δεκαετία του ’90. Συγκεκριμένα το 1995 εκδίδει Το μαύρο τραγούδι της Μασσαλίας, το 1996 Το Τσούρμο και το 1998 το Solea.

Η περίφημη Τριλογία της Μασσαλίας.

Τρία νουάρ μυθιστορήματα με ήρωα τον αστυνόμο Φαμπιό Μοντάλ, έναν χαρακτήρα που λειτουργεί περισσότερο ως ηθική συνείδηση παρά ως ένας εκπρόσωπος επιβολής του νόμου. Ο Μοντάλ είναι απόγονος μεταναστών, εχθρός της βίας, λάτρης της ποίησης, της τζαζ, του ψαρέματος και των γυναικών, μα πάνω απ’ όλα αγαπά την πόλη του την Μασσαλία.

Και μέσα από τα μάτια του, ο Ιζζό την αφηγείται όπως κανείς άλλος.

Εδώ ο Ιζζό φιλοτεχνεί ίσως το ωραιότερο λογοτεχνικό πορτρέτο της πόλης, χωρίς εξιδανίκευση, χωρίς ωραιοποίηση.

Μιλά ανοιχτά για το οργανωμένο έγκλημα, τον ρατσισμό, τον ναζισμό, τη φτώχεια, τις κοινωνικές ανισότητες, την αστυνομική αυθαιρεσία και τη διάχυτη βία.

Κι όμως, κλείνοντας την τριλογία, αν ρωτήσει κανείς τον αναγνώστη ποια πόλη της Γαλλίας θα ήθελε να επισκεφθεί, η απάντηση έρχεται αβίαστα… “Την Μασσαλία!” Μια πόλη λουσμένη στον ήλιο και τη θάλασσα της Μεσογείου.

Ένα εκρηκτικό μείγμα πολιτισμών από την Ιταλία, τη Γαλλία, την Ισπανία και τη Βόρεια Αφρική.

Το μεγαλύτερο λιμάνι της Μεσογείου, όπου, μέσα από την πένα του Ιζζό, διασταυρώνονται μετανάστες, ρομαντικοί Γάλλοι κομμουνιστές, ρατσιστές, φανατικοί ισλαμιστές, οπαδοί της Μαρσέιγ, βαποράκια, ανήλικοι με ήδη βαριά προϋπηρεσία στις φυλακές, διεφθαρμένοι αστυνομικοί.

Και πάνω απ’ όλα, η μόνιμη σκιά της Μαφίας που απλώνεται παντού.

Μια πόλη που ακροβατεί διαρκώς ανάμεσα στο παρόν και το παρελθόν, αμφιβάλλοντας πάντα για το μέλλον της.

Και όμως 30 χρόνια μετά, η Μασσαλία του Ιζζο μοιάζει με προφητεία.

Όσα περιέγραψε στη δεκαετία του ’90, όπως τη διάλυση του κοινωνικού ιστού, τη γκετοποίηση, την άνοδο του ρατσισμού, την αστυνομική βία, τη διαπλοκή κράτους και εγκλήματος, τον εξευγενισμό παραδοσιακών λαϊκών γειτονιών, αποτελούν σήμερα τον κοινό παρονομαστή της ευρωπαϊκής πραγματικότητας στον νότο, ενώ η Μεσόγειος, από τη Λαμπεντούζα έως την Πύλο και την Λέσβο, από το Γιβραλτάρ έως την Κύπρο, από μια θάλασσα πολιτισμών και διαδρομών που κάποτε γέννησαν πόλεις, γλώσσες και μουσικές έχει καταντήσει ένα τεράστιο θαλάσσιο νεκροταφείο.

Παράλληλα, στις γειτονιές των μεγάλων πόλεων που τις βρέχει, όπως στις Μασσαλία, Νάπολη, Βαρκελώνη, Αθήνα, επαναλαμβάνεται το ίδιο μοτίβο με τον κοινωνικό αποκλεισμό, την νεανική ανεργία, την ακραία αστυνόμευση και την καταστολή αντί για την αλληλεγγύη να κυριαρχούν.

Και έτσι παραμένει επίκαιρος, αφού μέσα από τρεις νουάρ ιστορίες έγραψε για την ήττα της ευρωπαϊκής Αριστεράς, για το τέλος των συλλογικών οραμάτων και την αντικατάστασή τους από τον κυνισμό.

Παρόλα αυτά δημιουργεί ένα χαρακτήρα, τον Φαμπιό Μοντάλ που δεν τον κάνει ήρωα επειδή λύνει εγκλήματα, αλλά επειδή αρνείται να συνηθίσει την αδικία.

Επειδή συνεχίζει να αγαπά ανθρώπους και πόλεις σε έναν κόσμο που τις αντιμετωπίζει ως αναλώσιμες.

Και έτσι η Μασσαλία του μας θυμίζει τι θα μπορούσαν να είναι ακόμα και σήμερα οι πόλεις της Μεσογείου…. Πόλεις ανοιχτές, κοινωνίες αλληλέγγυες, τόποι όπου ο άνθρωπος προηγείται του νόμου και η ζωή προηγείται της τάξης.

Άλλωστε όπως ο ίδιος έγραψε “Η ιστορία της Μασσαλίας.

Η παντοτινή.

Μια ουτοπία.

Η μοναδική ουτοπία στη γη. Ένας τόπος όπου ο καθένας, όποιο κι αν ήταν το χρώμα του, μπορούσε να έρθει μ’ ένα καράβι ή μ’ ένα τρένο, με μια βαλίτσα στο χέρι, χωρίς δεκάρα στην τσέπη, και να γίνει ένα μ’ όλους τους άλλους.

Μια πόλη όπου ο κάθε άνθρωπος, με το που πατούσε το πόδι του στο έδαφος, μπορούσε να πει: Αυτό είναι.

Βρίσκομαι στον τόπο μου. Η Μασσαλία ανήκει στους κατοίκους της, σε αυτούς που ζουν εκεί”. ΥΓ: Η Τριλογία της Μασσαλίας κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πόλις, σε εξαιρετική μετάφραση των Ριχάρδου Σωμερίτη και Αλέξη Εμμανουήλ.

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους