Από τον λαό της ήττας στο κόμμα του αρχηγού Για δεκαετίες, η ελληνική Αριστερά συγκρότησε μεγάλο μέρος της ταυτότητάς της γύρω από τη μνήμη της ήττας: Εμφύλιος, διώξεις, εξορίες, παρανομία...

Original Post

Πλήρες Κείμενο:

Όλα αυτά δεν έμειναν απλώς ιστορικά γεγονότα.

Μέσα από βιβλία, επετείους, εκδηλώσεις, οικογενειακές αφηγήσεις και κομματικές τελετουργίες μετατράπηκαν σε συλλογική μνήμη και πολιτική ταυτότητα (Maurice Halbwachs, Aleida Assmann). Πάνω σε αυτή τη μνήμη συγκροτήθηκε και η ιδέα ενός συλλογικού τραύματος: ενός «λαού της Αριστεράς» που ηττήθηκε, διώχθηκε και περιμένει ακόμη την ιστορική του δικαίωση (Jeffrey Alexander). Ο «λαός της ήττας» δεν αποτελεί, βέβαια, ένα αυτονόητο και ενιαίο κοινωνικό σώμα.

Είναι μια φαντασιακή πολιτική κοινότητα, συγκροτημένη γύρω από κοινές πληγές, σύμβολα και αντιπάλους —κατ’ αναλογία προς τη «φαντασιακή κοινότητα» του Benedict Anderson.

Μέσα σε αυτή τη συνθήκη, πάνω στην κατάρρευση του παπανδρεϊκού πολιτικού κόσμου και σε ένα πολιτικό σύστημα ήδη εξοικειωμένο με την προσωποποίηση, αναδύθηκε ο Αλέξης Τσίπρας. Ο Τσίπρας δεν βρήκε μπροστά του έναν έτοιμο και ενιαίο λαό.

Τον συνέθεσε πολιτικά, συνδέοντας την ιστορική Αριστερά, το αντιμνημονιακό κύμα, πασοκογενή στρώματα, νεότερους επισφαλείς ψηφοφόρους και το παραδοσιακό αντιδεξιό συναίσθημα.

Λειτούργησε ως χαρισματικός ηγέτης με την έννοια του Max Weber, μετατρέποντας έναν κατακερματισμένο χώρο σε κυβερνητική δύναμη.

Δεν εξέφρασε απλώς ένα ήδη συγκροτημένο πολιτικό υποκείμενο.

Συνέβαλε στη δημιουργία του, συνδέοντας διαφορετικά αιτήματα γύρω από ένα όνομα, έναν κοινό αντίπαλο και μια υπόσχεση εξουσίας και ιστορικής δικαίωσης (Ernesto Laclau). Το πρόβλημα δεν ήταν το χάρισμα καθαυτό.

Το πρόβλημα ήταν ότι το χάρισμα δεν έγινε θεσμός.

Η ενότητα γύρω από το πρόσωπο δεν μετατράπηκε σε ισχυρό κόμμα, με σταθερούς κανόνες, συλλογική λειτουργία, ιδεολογική συνοχή και κοινωνική γείωση. Ο Τσίπρας παρέμεινε το βασικό στοιχείο που συγκρατούσε έναν ετερόκλητο χώρο.

Έτσι δημιουργήθηκε ένας φαύλος κύκλος: όσο πιο αδύναμο ήταν το κόμμα, τόσο ισχυρότερος γινόταν ο ηγέτης· και όσο ισχυρότερος γινόταν ο ηγέτης, τόσο βαθύτερη γινόταν η αδυναμία του κόμματος. Ο Τσίπρας ήταν ταυτόχρονα γέννημα και δημιουργός αυτού του συστήματος.

Η αδυναμία του κόμματος τον έκανε αναγκαίο, αλλά ο ίδιος και όσοι επένδυσαν πολιτικά στο πρόσωπό του είχαν κάθε λόγο να αναπαράγουν αυτή την αδυναμία.

Όσο λιγότερο μπορούσε να υπάρξει η παράταξη χωρίς τον αρχηγό, τόσο περισσότερο ο αρχηγός εμφανιζόταν ως αναντικατάστατος.

Μέσα σε ένα τέτοιο σύστημα, οι νίκες προσωποποιούνται και οι ήττες μεταφέρονται στους «άλλους»: στα στελέχη, στις τάσεις, στους υπουργούς, στους κομματικούς μηχανισμούς, στα μέσα ενημέρωσης ή στους εξωτερικούς καταναγκασμούς.

Ο ηγέτης διατηρεί έτσι την εικόνα του καλοπροαίρετου φορέα της λαϊκής βούλησης, ακόμη και όταν αποτυγχάνει η στρατηγική που ο ίδιος επέλεξε. Στο ΚΚΕ ο ίδιος ιστορικός μηχανισμός παίρνει διαφορετική μορφή.

Εκεί δεν ιεροποιείται τόσο το πρόσωπο όσο το κόμμα, το δόγμα, η ιδεολογική πειθαρχία και η πίστη ότι το κόμμα παραμένει φορέας της ιστορικής αλήθειας ακόμη και όταν ηττάται. Στον ΣΥΡΙΖΑ, αντίθετα, ιεροποιήθηκε ο ηγέτης που θα μετέτρεπε την ιστορική ήττα σε κυβερνητική νίκη.

Έτσι, από τον «λαό της ήττας» περάσαμε στο κόμμα του αρχηγού: σε μια παράταξη που απέκτησε τη δύναμή της επειδή προσωποποίησε την ελπίδα της και κατέρρευσε όταν αποδείχθηκε ότι δεν είχε μάθει να υπάρχει χωρίς εκείνον που την ενσάρκωνε.

Η «Ιθάκη» λειτουργεί σήμερα ως το αφηγηματικό πέρασμα προς τη δεύτερη πολιτική ζωή του Αλέξη Τσίπρα.

Το παλιό κόμμα, τα στελέχη και οι συνεργάτες του μετατρέπονται σταδιακά σε φορείς των λαθών, των παθογενειών και της αποτυχίας.

Ο ηγέτης, αντίθετα, αποσπάται συμβολικά από το κόμμα που ο ίδιος διοίκησε και εμφανίζεται ξανά «καθαρός», έτοιμος να ξεκινήσει από την αρχή.

Η ίδρυση του νέου κόμματός του, της Ελληνικής Αριστερής Συμπαράταξης, δεν αποτελεί επομένως απλώς την επιστροφή ενός πρώην πρωθυπουργού.

Αποτελεί προσπάθεια ανασύστασης του ίδιου μοντέλου προσωποποίησης: ο ηγέτης ως φορέας της ενότητας, της δικαίωσης και της νέας «εθνικής πυξίδας». Η ίδρυση του νέου κόμματος και η συγκεκριμένη φράση αποτελούν πλέον δημόσια διακηρυγμένα στοιχεία του εγχειρήματος.

Το ερώτημα, λοιπόν, επανέρχεται: Μπορεί η ελληνική Αριστερά να υπάρξει ως θεσμός, κόμμα και συλλογικότητα ή θα επιστρέφει διαρκώς στο κόμμα του αρχηγού; .

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους