Original Post

Πλήρες Κείμενο:

ΑΝΑΓΝΩΣΜΑΤΑ Τώρα που η νέα ταινία της «Οδύσσειας» σπάει ταμεία στην Αμερική και το θέμα παίζει συχνά στα κοινωνικά δίκτυα, θυμάμαι τους ομηρικούς ήρωες όπως τους έβλεπα παιδί.

Την «Ιλιάδα» τη βαριόμουν πάντα, γιατί δεν μπορούσα ποτέ να καταλάβω το γινάτι του Αχιλλέα να μη βγαίνει στη μάχη απλώς επειδή παρεξηγήθηκε με τον αρχηγό. Ο Οδυσσέας όμως ήταν αλλιώς.

Και κατεχάρης και διακριτικά δυνατός.

Είχα όμως ένα πρόβλημα και με τον Οδυσσέα.

Δεν ήταν συντοπίτης.

Ήταν, λέει, από την Ιθάκη και με την Κρήτη δεν είχε πολλά-πολλά.

Ή μήπως είχε; Ο σημαντικός Γάλλος αρχαιολόγος και μελετητής της Κρήτης της Εποχής του Χαλκού, Πωλ Φωρ, έχτισε μια ολόκληρη θεωρία ότι ο Οδυσσέας ήταν κατά βάθος Κρητικός.

Την παρουσίασε στο ομώνυμο βιβλίο του, «Οδυσσέας ο Κρητικός: 13ος αιώνας π.Χ.», που πρωτοκυκλοφόρησε στα γαλλικά το 1980.

Στα ελληνικά εκδόθηκε το 2000 από τις εκδόσεις Δημ. Ν. Παπαδήμα· είναι ένας αρκετά χορταστικός τόμος 382 σελίδων.

Σε τρεις εκτενείς αφηγήσεις ο ίδιος ο Οδυσσέας, με διαφορετική κάθε φορά ιστορία, παρουσιάζει τον εαυτό του ως Κρητικό.

Οι μελετητές αποκαλούν αυτές τις αφηγήσεις «κρητικά ψέματα». Το παράξενο, όμως, είναι ότι κάθε φορά αλλάζει το ψέμα, αλλά δεν αλλάζει την καταγωγή του.

Όποτε χρειάζεται να κρύψει ποιος είναι, «τσουπ», γίνεται Κρητικός.

Μιλώντας, μάλιστα, στην ίδια την Πηνελόπη, συστήνεται ως Αίθων, εγγονός του Μίνωα και μικρότερος αδελφός του Ιδομενέα, του βασιλιά της Κρήτης που πολέμησε στην Τροία.

Και λέει πως φιλοξένησε κάποτε στην Κρήτη τον… Οδυσσέα. Ένας Οδυσσέας, δηλαδή, μεταμφιεσμένος σε Κρητικό, που διηγείται ότι γνώρισε τον Οδυσσέα.

Η πρόταση του Πωλ Φωρ ήταν τολμηρή.

Πίστευε ότι κάτω από τον Οδυσσέα της Ιθάκης κρυβόταν ένας παλαιότερος κρητικός ήρωας.

Ένας θαλασσοπόρος, έμπορος, πολεμιστής και άνθρωπος των πολλών τρόπων, που ανήκε στον κόσμο της Κρήτης και της ανατολικής Μεσογείου της Εποχής του Χαλκού.

Αργότερα, όταν οι παλιές ιστορίες ενώθηκαν και πήραν τη μορφή της «Οδύσσειας» που γνωρίζουμε, ο ήρωας έγινε βασιλιάς της Ιθάκης. Η Κρήτη, όμως, δεν εξαφανίστηκε εντελώς από το μύθο.

Έμεινε κρυμμένη μέσα στα ίδια του τα ψέματα. Ο Φωρ έβλεπε ακόμη και τις περιπέτειές του σαν δοκιμασίες που θυμίζουν τις παλιές κρητικές τελετές μύησης: το σπήλαιο του Πολύφημου, την πείνα, τον φόβο, τη θάλασσα, τις γυναίκες που τον κρατούν μακριά από τον δρόμο του, την κάθοδο στον Άδη και την επιστροφή του από έναν συμβολικό θάνατο.

Όχι απλώς ένα ταξίδι από νησί σε νησί, αλλά μια διαδρομή μέσα από όλες εκείνες τις δοκιμασίες που μπορούν να κάνουν έναν άνθρωπο να επιστρέψει διαφορετικός από αυτόν που έφυγε.

Απόδειξη ότι ο Οδυσσέας ήταν πραγματικά Κρητικός φυσικά δεν υπάρχει.

Ούτε μπορούμε να ξέρουμε αν πίσω από τον μύθο υπήρξε καν ένας συγκεκριμένος άνθρωπος.

Η θεωρία του Φωρ δεν έγινε ποτέ η επίσημη εκδοχή των πραγμάτων — και δεν νομίζω ότι ο ίδιος ο Φωρ είχε τέτοια φιλοδοξία.

Αν, όμως, σας αρέσει να διαβάζετε ένα βιβλίο όχι επειδή συμφωνείτε εκ των προτέρων με το συμπέρασμα που αναγγέλλει ο τίτλος του, αλλά επειδή θέλετε να δείτε πώς χτίζεται ένα επιχείρημα βήμα βήμα, σας το συστήνω ανεπιφύλακτα.

Κάνει και για την παραλία; Κάνει, ναι. Ο Φωρ είναι τρομερός αφηγητής και μπορεί να χτίσει μπροστά σου ολόκληρη τη μινωική Κρήτη, ακόμη κι αν η μυρωδιά του αντηλιακού καρύδα σε σπρώχνει νοερά προς την Τζαμάικα. https://www.politeianet.gr/el/products/9789602064511-pol-for-papadhmas-odusseas-o-krhtikos-13os-aionas-p-x

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους