Original Post

Πλήρες Κείμενο:

ΛΑΝΙΑΚΕΑ: ΤΟ ΥΠΕΡΣΜΗΝΟΣ ΜΑΣ Η Γη ανήκει στο Ηλιακό Σύστημα. Το Ηλιακό Σύστημα βρίσκεται στον Γαλαξία μας. Ο Γαλαξίας μας είναι μέλος της Τοπικής Ομάδας γαλαξιών, η οποία με τη σειρά της αποτελεί τμήμα μιας ασύλληπτα μεγαλύτερης κοσμικής δομής: του υπερσμήνους Λανιακέα. Το Λανιακέα, ή Laniakea, είναι η ευρύτερη περιοχή του κοσμικού ιστού μέσα στην οποία βρίσκεται ο Γαλαξίας μας.

Έχει διάμετρο περίπου 160 μεγαπαρσέκ, δηλαδή σχεδόν 520 εκατομμύρια έτη φωτός, περιλαμβάνει περίπου 100.000 γαλαξίες και η συνολική μάζα του εκτιμάται κοντά στα 10¹⁷ ηλιακά μεγέθη — εκατό εκατομμύρια δισεκατομμύρια φορές τη μάζα του Ήλιου. Ο Γαλαξίας μας δεν βρίσκεται κοντά στο κέντρο του, αλλά σε μία από τις περιφερειακές περιοχές του.

Τι είναι ένα υπερσμήνος; Οι γαλαξίες δεν είναι κατανεμημένοι τυχαία στο Σύμπαν.

Συγκεντρώνονται σε ομάδες, σμήνη και τεράστια νημάτια ύλης.

Ανάμεσά τους παρεμβάλλονται μεγάλες, σχετικά άδειες περιοχές, τα λεγόμενα κοσμικά κενά.

Αυτή η διάταξη σχηματίζει τον κοσμικό ιστό: ένα τρισδιάστατο δίκτυο από νήματα, τοιχώματα, κόμβους και κενά.

Στους κόμβους του δικτύου συναντάμε τα μεγάλα σμήνη γαλαξιών, ενώ ολόκληρες ομάδες σμηνών και νηματίων σχηματίζουν τα υπερσμήνη.

Σε αντίθεση με ένα γαλαξιακό σμήνος, ένα υπερσμήνος δεν αποτελεί συνήθως ένα ενιαίο, πλήρως βαρυτικά δεσμευμένο σύστημα.

Πώς ανακαλύφθηκε το Λανιακέα; Για πολλά χρόνια θεωρούσαμε ότι ο Γαλαξίας μας ανήκε απλώς στο λεγόμενο Τοπικό Υπερσμήνος ή Υπερσμήνος της Παρθένου.

Τα όρια όμως αυτών των τεράστιων δομών ήταν ασαφή.

Οι γαλαξίες σχηματίζουν ένα σχεδόν συνεχές δίκτυο και δεν υπάρχουν εμφανή «σύνορα» που να χωρίζουν ένα υπερσμήνος από το επόμενο.

Το 2014 μια ομάδα αστρονόμων, με επικεφαλής τον R. Brent Tully, πρότεινε έναν διαφορετικό και περισσότερο δυναμικό τρόπο χαρτογράφησης.

Αντί να εξετάσει μόνο πού βρίσκονται οι γαλαξίες, μελέτησε προς τα πού κινούνται.

Η παρατηρούμενη ταχύτητα ενός γαλαξία μπορεί να θεωρηθεί ότι αποτελείται από δύο βασικά μέρη: Παρατηρούμενη ταχύτητα = ταχύτητα κοσμικής διαστολής + ιδιάζουσα ταχύτητα.

Η πρώτη οφείλεται στη διαστολή του Σύμπαντος και, σε πρώτη προσέγγιση, δίνεται από τον νόμο του Hubble: v = H₀d, όπου H₀ είναι η σταθερά του Hubble και d η απόσταση του γαλαξία.

Η ιδιάζουσα ταχύτητα είναι η απόκλιση από αυτή την ομαλή διαστολή.

Προκαλείται κυρίως από τη βαρυτική έλξη των γειτονικών συγκεντρώσεων ύλης.

Αφαιρώντας από την παρατηρούμενη κίνηση κάθε γαλαξία την αναμενόμενη κίνηση λόγω της διαστολής, οι επιστήμονες μπόρεσαν να χαρτογραφήσουν τις πραγματικές τοπικές «ροές» των γαλαξιών.

Ένας κοσμικός υδροκρίτης Η μέθοδος μοιάζει με τη χαρτογράφηση μιας ορεινής περιοχής μέσω της κίνησης του νερού.

Οι σταγόνες που πέφτουν στη μία πλευρά μιας κορυφογραμμής καταλήγουν σε μία κοιλάδα, ενώ όσες πέφτουν στην άλλη πλευρά καταλήγουν σε διαφορετική λεκάνη απορροής.

Με ανάλογο τρόπο, οι γαλαξίες κινούνται —πέρα από τη γενική διαστολή του χώρου— κατά μήκος βαρυτικών «κοιλάδων». Οι ερευνητές εντόπισαν την επιφάνεια στην οποία οι κοσμικές ροές χωρίζονται: από τη μία πλευρά κατευθύνονται προς τη δική μας περιοχή έλξης και από την άλλη προς γειτονικές υπερδομές.

Ολόκληρη η λεκάνη βαρυτικής έλξης στην οποία ανήκει ο Γαλαξίας μας ονομάστηκε Λανιακέα.

Τα όριά της, επομένως, δεν είναι τοιχώματα ύλης, αλλά δυναμικά σύνορα ανάμεσα σε διαφορετικά συστήματα κοσμικών ροών. Ο Μεγάλος Ελκυστής Οι γαλαξιακές ροές μέσα στο Λανιακέα συγκλίνουν προς την περιοχή του Μεγάλου Ελκυστή, κοντά στα σμήνη του Κενταύρου και του Γνώμονα. Ο Μεγάλος Ελκυστής δεν είναι μία γιγάντια μαύρη τρύπα ούτε ένα μοναδικό μυστηριώδες σώμα.

Είναι μια εκτεταμένη περιοχή αυξημένης πυκνότητας, η οποία περιλαμβάνει γαλαξίες, σμήνη γαλαξιών, θερμό αέριο και κυρίως σκοτεινή ύλη.

Η άμεση παρατήρησή του είναι δύσκολη, επειδή βρίσκεται προς την κατεύθυνση του γαλαξιακού επιπέδου.

Η σκόνη και τα άστρα του δικού μας Γαλαξία κρύβουν μεγάλο μέρος του ορατού φωτός που έρχεται από εκεί.

Η περιοχή αυτή του ουρανού ονομάζεται «Ζώνη Αποφυγής». Οι αστρονόμοι την εξετάζουν χρησιμοποιώντας ραδιοκύματα, υπέρυθρη ακτινοβολία και ακτίνες Χ, τα οποία μπορούν να διαπεράσουν αποτελεσματικότερα τη γαλαξιακή σκόνη.

Η εικόνα μιας τεράστιας χοάνης που «ρουφά» όλους τους γαλαξίες είναι, ωστόσο, παραπλανητική. Ο Μεγάλος Ελκυστής είναι περισσότερο ο πυθμένας μιας ευρείας βαρυτικής κοιλάδας μέσα στο πεδίο πυκνότητας της ύλης.

Τι περιλαμβάνει το Λανιακέα; Στο Λανιακέα περιλαμβάνονται πολλές δομές που παλαιότερα αντιμετωπίζονταν ως χωριστά υπερσμήνη ή συγκεντρώσεις.

Ανάμεσά τους βρίσκονται: το Υπερσμήνος της Παρθένου, στο οποίο ανήκει η Τοπική Ομάδα, τα σμήνη της Ύδρας, του Κενταύρου και του Γνώμονα, το νήμα Παγωνιού–Ινδού, η περιοχή Φοίνικα–Ηριδανού, καθώς και μεγάλα κοσμικά κενά που καθορίζουν τη μορφή και τα όρια της λεκάνης ροής. Ο Γαλαξίας μας αποτελεί έναν μόνο από τους περίπου 100.000 γαλαξίες αυτής της τεράστιας δομής.

Και ο Ήλιος είναι απλώς ένα από τα εκατοντάδες δισεκατομμύρια άστρα ενός από αυτούς.

Είναι ολόκληρο το Λανιακέα βαρυτικά δεσμευμένο; Όχι απαραίτητα.

Οι κινήσεις των γαλαξιών δείχνουν μια κοινή βαρυτική λεκάνη, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι ολόκληρο το υπερσμήνος θα καταρρεύσει κάποτε σε ένα ενιαίο αντικείμενο.

Η διαστολή του Σύμπαντος επιταχύνεται.

Στις πολύ μεγάλες κλίμακες, η επίδραση που αποδίδουμε στη σκοτεινή ενέργεια υπερνικά τη σχετικά ασθενή βαρυτική σύνδεση ανάμεσα στις πιο απομακρυσμένες περιοχές.

Μελέτες για τη μελλοντική εξέλιξη του Λανιακέα δείχνουν ότι μόνο ορισμένοι πυκνοί πυρήνες του είναι πιθανό να παραμείνουν βαρυτικά δεσμευμένοι.

Το υπερσμήνος ως σύνολο αναμένεται να διασπαστεί σταδιακά καθώς το Σύμπαν συνεχίζει να διαστέλλεται.

Τι σημαίνει το όνομα Λανιακέα; Η ονομασία προέρχεται από τη γλώσσα της Χαβάης.

Οι λέξεις «lani» και «ākea» αποδίδουν την έννοια του «απέραντου ουρανού» ή του «απέραντου ουράνιου χώρου». Το όνομα προτάθηκε από τον Nawa‘a Napoleon, μελετητή της χαβανέζικης γλώσσας, προς τιμήν των Πολυνήσιων θαλασσοπόρων.

Οι άνθρωποι αυτοί διέσχιζαν τον τεράστιο Ειρηνικό Ωκεανό χρησιμοποιώντας τη θέση των άστρων, τα θαλάσσια ρεύματα και άλλα φυσικά σημάδια για τον προσανατολισμό τους.

Η πλήρης κοσμική μας διεύθυνση Η σημερινή κοσμική μας διεύθυνση θα μπορούσε να γραφτεί ως εξής: Γη Ηλιακό Σύστημα Τοπική Διαστρική Νεφέλη Βραχίονας του Ωρίωνα Γαλαξίας Τοπική Ομάδα γαλαξιών Υπερσμήνος Λανιακέα Κοσμικός Ιστός Παρατηρήσιμο Σύμπαν Η ανακάλυψη του Λανιακέα δεν σημαίνει ότι βρέθηκε ένα νέο αντικείμενο στον ουρανό.

Σημαίνει ότι κατανοήσαμε καλύτερα τις κινήσεις των γαλαξιών και αναγνωρίσαμε τη μεγάλη κοσμική λεκάνη μέσα στην οποία βρισκόμαστε.

Μέχρι πριν από λίγους αιώνες πιστεύαμε ότι η Γη βρισκόταν στο κέντρο των πάντων.

Σήμερα γνωρίζουμε ότι είναι ένας μικρός πλανήτης γύρω από ένα συνηθισμένο άστρο, σε έναν από τους περίπου 100.000 γαλαξίες του Λανιακέα.

Και ακόμη και το Λανιακέα δεν είναι παρά ένας από τους αμέτρητους σχηματισμούς του κοσμικού ιστού. Βιβλιογραφία Tully, R.B., Courtois, H., Hoffman, Y. and Pomarède, D. (2014), ‘The Laniakea Supercluster of Galaxies’, Nature, 513, pp. 71–73. Chon, G., Böhringer, H. and Zaroubi, S. (2015), ‘On the Definition of Superclusters’, Astronomy & Astrophysics, 575, L14. NASA Science (2022), ‘Large Scale Structures’, NASA Universe. National Radio Astronomy Observatory (2014), ‘Newly Identified Galactic Supercluster Is Home to the Milky Way’.

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους