Original Post

Πλήρες Κείμενο:

α) Επειδή βλέπω κάμποσα άτομα να έχουν αποκτήσει όρεξη και μεράκι για να διαβάσουν (ή έστω να επιχειρήσουν να διαβάσουν) την Οδύσσεια, β) επειδή για τους περισσότερους είναι μάλλον αδύνατο να τη διαβάσουν από το πρωτότυπο (ακόμη και για άτομα που έχουμε ασχοληθεί με την αρχαία ελληνική γλώσσα, συχνά είναι εξαιρετικά δύσκολο να προσεγγίσουμε την ομηρική διάλεκτο και χρειαζόμαστε λεξικά και γραμματικές δίπλα μας), γ) επειδή με το συγκεκριμένο ομηρικό έπος έχω ασχοληθεί εκτενώς (με την Ιλιάδα όχι τόσο) για δικές μου έρευνες, δ) και επειδή κυκλοφορούν στα ελληνικά αρκετές μεταφράσεις της εκ των οποίων έχω τσεκάρει σε επαρκή βαθμό τις περισσότερες (Πολυλά, Εφταλιώτη, Σιδέρη, Καζαντζάκη-Κακριδή, Μαρωνίτη), να καταθέσω μια συμβουλή/προτροπή που εκπηγάζει από τη δική μου προσωπική ερευνητική εμπειρία, χωρίς να είμαι βέβαια ειδικός συγκεκριμένα στην Οδύσσεια και στον Όμηρο.

Καμία από τις μεταφράσεις αυτές δεν είναι κακή ή σε μεγάλο βαθμό προβληματική.

Δεν έχω δει καθόλου τη μετάφραση του Ψυχουντάκη και του Χατζηγιακουμή, οπότε γι' αυτές δεν θα μιλήσω.

Αν κάποιος αναζητεί την πιο αξιόπιστη από άποψη απόδοσης του πρωτοτύπου, θεωρώ ότι αυτή είναι του Πολυλά.

Αλλά επειδή είναι και η πρώτη μετάφραση που έγινε, αρκετά νωρίς στον 19ο αιώνα, δεν προσφέρεται για κάθε αναγνώστη.

Δεν θα την πρότεινα δηλαδή σε ένα άτομο νεαρής ηλικίας που θέλει να διαβάσει την Οδύσσεια με στόχο να τον κερδίσει το κείμενο.

Συχνά το ύφος της, λόγω της γλώσσας της εποχής του, δυσχεραίνει τον αναγνώστη.

Αυτό το αρνητικό το έχει και η μετάφραση του Εφταλιώτη και ιδίως η μετάφραση των Καζαντζάκη-Κακριδή, οι οποίες αποδίδουν επίσης πολύ καλά το πρωτότυπο αλλά έχουν και ''ποιητική αδεία'' πολύ λιγότερο αυστηρή από του Πολυλά.

Στη μετάφραση των Καζαντζάκη-Κακριδή υπάρχουν πολλοί νεολογισμοί που απ' τη μια δείχνουν τη δύναμη των δύο συγγραφέων αλλά απ' την άλλη αναγκάζουν τον αναγνώστη να ψάχνει κάθε λίγο και λιγάκι σε λεξικά.

Δεν σχολιάζω καθόλου το μέτρο, αν κάποιος κρατάει το ιαμβικό δεκαπεντασύλλαβο ή το αλλάζει, διότι αυτό προσωπικά δεν με ενδιέφερε καθόλου.

Με ενδιέφερε να είναι πειστική ως προς το νόημα του πρωτοτύπου.

Η μετάφραση του Σιδέρη είναι πιο εκπαιδευτική/ακαδημαϊκή και γι' αυτό τη χρησιμοποιούσαν στα σχολεία για πολλά χρόνια.

Δύσκολα κερδίζει όμως τη νεανική ψυχή κάνοντάς την να αγαπήσει το έργο.

Είναι πιστή αλλά και κάπως βαρετή.

Η πιο ευανάγνωστη και συναρπαστική μετάφραση είναι του Μαρωνίτη.

Θεωρώ ότι είναι το καλύτερο ξεκίνημα για έναν μη πεπειραμένο αναγνώστη που ενδιαφέρεται περισσότερο για το περιεχόμενο της αφήγησης παρά για τον τρόπο με τον οποίο αποτυπώνονται οι φράσεις στο πρωτότυπο.

Αν θέλεις να κάνεις κάποιον να αγαπήσει την Οδύσσεια, του προτείνεις Μαρωνίτη.

Χάνει όμως ως προς το πόσο πιστά αποδίδει το πρωτότυπο και μερικές φορές σε παρασύρει σε πράγματα που δεν υπάρχουν στο κυρίως κείμενο (τουλάχιστον όχι στο σημείο που τα τοποθετεί). Όταν είχα ξεκινήσει να διαβάζω μικρός την Οδύσσεια, χωρίς να με ενδιαφέρει το πρωτότυπο κείμενο, ανέτρεξα αρχικώς στου Μαρωνίτη, η οποία ήταν και πιο πρόσφατη και προερχόμενη από εγκεκριμένο φιλόλογο.

Κατόπιν όμως, όταν άρχισα την ανάγνωση του κειμένου από το πρωτότυπο σε μια έρευνα που έκανα για τα άκρα του τότε γνωστού κόσμου (έσχατα), διαπίστωσα διάφορα προβλήματα που εκπήγαζαν από το ελεύθερο ύφος απόδοσης του Μαρωνίτη.

Για παράδειγμα, ήδη στην αρχή του πρώτου βιβλίου με τη γνωστή φράση ''Ἄνδρα μοι ἔννεπε, Μοῦσα, πολύτροπον, ὃς μάλα πολλὰ πλάγχθη, ἐπεὶ Τροίης ἱερὸν πτολίεθρον ἔπερσεν'' ο Μαρωνίτης το μεταφράζει ως: ''Τον άντρα, Μούσα, τον πολύτροπο να μου ανιστορήσεις, που βρέθηκε ως τα πέρατα του κόσμου να γυρνά, αφού της Τροίας πάτησε το κάστρο το ιερό''. Έχοντας διαβάσει πρώτη τη μετάφραση του Μαρωνίτη και ενθυμούμενος την αναφορά στα ''πέρατα του κόσμου'', ένιωθα σίγουρος ότι η έρευνά μου για τις άκρες του γνωστού κόσμου έχει ήδη έναυσμα σε αυτούς τους πρώτους δύο στίχους.

Εξεπλάγην λίγο όταν διαπίστωσα ότι η φράση ''πέρατα του κόσμου'' δεν υπάρχει στο πρωτότυπο και συνεπώς δεν είχε αξία για την έρευνά μου. Ο Μαρωνίτης μεταφράζει έτσι το ''ὃς μάλα πολλὰ πλάγχθη'' που σημαίνει ''ο οποίος παρασύρθηκε/περιπλανήθηκε σε πολλά μέρη''. Δεν διευκρινίζεται από το αρχαίο κείμενο σε αυτό το σημείο, αν ο Οδυσσέας έφτασε στα πέρατα της οικουμένης ή όχι. Ο Πολυλάς το μεταφράζει ολόσωστα ως ''που εις μέρη πολλά επλανήθη''. Συμπερασματικά, και διατηρώντας επιφύλαξη ως προς τις δύο μεταφράσεις που δεν έχω δει καθόλου (Ψυχουντάκη και Χατζηγιακουμή), για όσους ενδιαφέρονται για μια πολύ πιστή μετάφραση του πρωτοτύπου προτείνω τον Πολυλά που όμως έχει υφολογικές δυσκολίες.

Όσοι πάλι θέλουν να διαβάσουν μια συναρπαστική αφήγηση, κατανοητή στη γλώσσα τους, εκεί πάνε στον Μαρωνίτη αλλά έχοντας παράλληλη επίγνωση ότι σε κάμποσα σημεία, η ελεύθερη και συναρπαστική του απόδοση έχει ως τίμημα την απομάκρυνση από το πρωτότυπο.

Κάπως έτσι συμβαίνει πάντα με τις μεταφράσεις άλλωστε: κάτι κερδίζεις και κάτι χάνεις.

Μόνο η γνώση του πρωτοτύπου είναι αξιόπιστη αλλά ακόμη κι αυτή περνάει πάντα από το φίλτρο του κάθε ερμηνευτή (και στην περίπτωση της ομηρικής διαλέκτου δεν είναι εύκολη υπόθεση).

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους