Σαν σήμερα ο Herbert Marcuse ερχόταν στη ζωή... Ο Γκέοργκ Λούκατς είχε κάποτε παραλληλισει την σχολή της Φρανκφούρτης με ένα ξενοδοχείο τοποθετημένο στην άκρη της Αβύσσου: όπως ο Σοπενάουερ, από ένα...

Πλήρες Κείμενο:

Σαν σήμερα ο Herbert Marcuse ερχόταν στη ζωή... Ο Γκέοργκ Λούκατς είχε κάποτε παραλληλισει την σχολή της Φρανκφούρτης με ένα ξενοδοχείο τοποθετημένο στην άκρη της Αβύσσου: όπως ο Σοπενάουερ, από ένα ασφαλές καταφύγιο, έβγαλε τα πορίσματα του για τη ζοφερή προοπτική της ανθρωπότητας, το ίδιο κάνουν και οι θεωρητικοί της σχολής, οι οποίοι ζώντας μέσα στις ανέσεις, σκιαγραφούν τη πραγματικότητα μέσω της θεωρίας τους προδίδοντας τη βασική θέση του Μαρξ για τη φιλοσοφία.

Η ερμηνεία του κόσμου δεν επαρκεί οφείλουμε να τον αλλάξουμε πετυχαίνοντας τον συνδυασμό πράξης και θεωρίας.

Η σχολή της Φρανκφούρτης ασχολήθηκε πρωταρχικά με το να εξηγήσει τους λόγους που οδήγησαν το επαναστατικό κίνημα του 1919 στην αποτυχία και στην αιματηρή κατάπνιξη του.

Στη συνέχεια, πετυχαίνοντας το συγκερασμό του μαρξισμού με τις θεωρίες του Φρόυντ, προσπάθησαν να εξηγήσουν το κομφορμισμό της Γερμανικής κοινωνίας με τα καταναλωτικά πρότυπα και την προϊούσα αποχαυνωση προς τον ναζισμό.

Στο στόχαστρο της σχολής μπήκε η σύγχρονη κουλτούρα σε σχέση με τη πολιτική που ενώ η πρώτη θα μπορούσε να εγκυμονεί τις συνθήκες για την αποτίναξη της καπιταλιστικής πραγματικότητας λειτουργεί εν τέλει ως το τέλειο επιστέγασμα της.

Οι νέες μορφές μαζικής επικοινωνίας και η δύναμη της διαφήμισης που χαλιναγωγουν τα ανθρώπινα ένστικτα προς την ικανοποίηση των επιθυμιών που τους προωθεί η σύγχρονη βιομηχανική κοινωνία στην οποία κάθε μορφή αντίστασης φαντάζει μια απατηλή προοπτική.

Στα ταραγμένα χρόνια του ' 60 όπου ο νεανικός ενθουσιασμός πυροδοτούσε τη ριζοσπαστικότητα εντός των δυτικών κοινωνιών και θα έβρισκε το αποκορύφωμα του τον Μάη του 68 άφηνε τους στοχαστές της σχολής όπως ο Αντόρνο σε αμυντική στάση που καυτηριάζονταν από τους φοιτητές για την αφωνία τους ως προδοσία προς την πραγμάτωση του σοσιαλισμού.

Όμως η φιγούρα του Χεμπερτ Μαρκούζε έμελλε να γίνει εμβληματική για τη Νέα αριστερά( ο ίδιος μισούσε την αναφορά πως ήταν ο πατέρα της), για το κίνημα των νέων και των καινούργιων προοπτικών που σηματοδοτούσε η θεωρία του.

Στο πιο διάσημο βιβλίο του ο Μαρκούζε ο Μονοδιάστατος άνθρωπος επιβεβαίωνε την απόφανση του Χαμερμπας πως το προλεταριάτο είχε πάψει εδώ και χρόνια να συνιστά την προωθητική δύναμη της επανάστασης.

Έχοντας πλέον ενταχθεί στο καπιταλιστικό σύστημα και ευθυγραμμισμένο με τις ανέσεις και την επάρκεια των μεταπολεμικών χρόνων είχε απολέσει κάθε επαναστατική αιχμή.

Ήταν αυτή η εξέλιξη ένα καίριο πλήγμα στη θεωρία του Μαρξ; Η απάντηση ήταν αρνητική καθώς ο Μαρκούζε πίστευε πως η αλλοτρίωση του ατόμου κάτω από τον καπιταλισμό, η ψευδεπίγραφη ελευθερία που του υποσχόταν η κατανάλωση ήταν συνθήκες που είχε οραματιστεί ο Μαρξ και υποσχόταν την υπέρβαση τους.

Η σκυτάλη του χειραφετικού αγώνα περνούσε πλέον στους νέους, στους φοιτητές και στους απόκληρους της καπιταλιστικής ανάπτυξης που ανεπηρέαστοι από τη πνοή της νεωτερικότητας μπορούσαν να δείξουν το δρόμο για μια άλλη κοινωνία.

Όμως τα συμπεράσματα του Μονοδιάστατου ανθρώπου δεν ήταν τόσο χαρμόσυνα: οι ίδιοι οι απόκληροι μπορούσαν να ενταχθούν στο σύστημα και να παραμελησουν τη ριζοσπαστική τους προοπτική.

Ο μεγάλος αναβρασμός της δεκαετίας του 60 και των νέων ηθών του ίσως να μην αποτελούσε μια νίκη του νέου αλλά μια αναπροσαρμογή του παλιού στα τωρινά δεδομένα που κατάφερνε να υιοθετήσει τις ριζοσπαστικές του επιταγές.

Η σεξουαλική απελευθέρωση, που ο ίδιος είχε προτείνει στον Έρωτα και Πολιτισμό, γινόταν πλέον μια νίκη του καπιταλιστικού συστήματος καθιστώντας τον έρωτα ένα προϊόν όπως τα άλλα.

Σε πείσμα των προβλέψεων του Μαρκούζε ο οποίος έβλεπε την υποδούλωση του έρωτα στο όνομα της οικογένειας και των σταθερών σχέσεων της κοινωνίας που ισορροπούσαν την αρχή της επιθυμίας με την αρχή της πραγματικότητας,ο έρωτας δεν ήταν πια μια απελευθερωτική δυναμική.

Η κοινωνία του Μονοδιάστατου ανθρώπου είναι υπνωτισμενη στα κελεύσματα του καταναλωτισμού ο οποίος προωθεί ψευδείς ανάγκες μην αφήνοντας στο άτομο να γνωρίσει τη πραγματική του ταυτότητα.

Μάζες χωρίς εγώ και χωρίς γνώση των πραγματικών τους αναγκών ακολουθούν πειθήνια τους ρυθμούς της καπιταλιστικής πραγματικότητας ανίκανοι να συνειδητοποιήσουν πως διαιωνίζουν την ίδια τους την υποταγή.

Επιπλέον και η ίδια η τέχνη στη βιομηχανική κοινωνία έχασε την δύναμη της να καθρεφτίζει τη πραγματικότητα συνιστώντας το σημείο της χειραφέτησης από τα δεσμά του πραγματικού.

Ακόμα και όσα έργα έχουν τη σπίθα της απείθειας και το θάρρος της αλλαγής είναι καταδικασμένα να γίνουν προϊόντα όπως τα άλλα: ο καπιταλισμός γνωρίζει πως να υποτάξει μέσω της εμπορευματοποίησης τους ίδιους τους αντιπάλους.

Αυτές οι ιδέες ήταν που έδωσαν στο Μαρκούζε μια ξεχωριστή αύρα στα νεανικά κινήματα της δεκαετίας του 60 που για τον ίδιο συμβόλιζαν τη τέχνη της μεγαλης άρνησης με τη καθεστηκυία τάξη πραγμάτων.

Στο στην Απελευθέρωση θα προχωρούσε πιο μακριά υποσχόμενος μια νέα μορφή ουτοπίας, σε σύγκρουση με καπιταλιστικό μοντέλο και την διαστρέβλωση του Μαρξ στο ανατολικό, που εγκυμονούν οι τεχνολογικές εξελίξεις... Μια αναγγελία που θα σόκαρε τους συναδέλφους στη σχολή της Φρανκφούρτης για την άκρατη πίστη στην αλλαγή του παρόντος. Ο Μαρκούζε , η σχολή της Φρανκφούρτης εν γένει παραμένουν μέχρι σήμερα επίκαιροι για την ανάλυση της κοινωνίας μας που τα γραπτά τους την αποτύπωσαν με προφητική ακρίβεια, όσο και αν δεν θέλησαν να αλλάξουν το παρόν τους ή όσοι το δοκίμασαν απέτυχαν οικτρά.

Αν έχουμε σήμερα ελπίδα,λέει ο Μπένγιαμιν, το οφείλουμε σε αυτούς που δεν έχουν καμία: έτσι τελειώνει ο Μονοδιάστατος άνθρωπος.

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους