Original Post

Πλήρες Κείμενο:

Ξέρω ότι έχουν γραφτεί άπειρες αναλύσεις για την Οδύσσεια (την ταινία) - πολλές πριν ακόμα προβληθεί καν - και η αντιπαράθεση συνεχίζεται.

Οι γνώμες διχάζονται, άλλοι θεωρούν ότι ο Νόλαν έφτιαξε ένα αριστούργημα, άλλοι ένα τερατούργημα, κάποιοι έχουν να διαβάσουν ραψωδία από τότε που την έκαναν στην Α΄ Γυμνασίου και άλλοι ξαφνικά έχουν γίνει ειδικοί στα ομηρικά έπη.

Δεν θα γράψω άλλη μια κριτική.

Θέλω απλά να μοιραστώ τι σκέψεις έκανα εγώ όταν είδα την ταινία και τι συναισθήματα μου δημιούργησε.

Έχω διαβάσει την Οδύσσεια (όχι μόνο στην Α΄ Γυμνασίου και στο Πανεπιστήμιο), επειδή τα τελευταία χρόνια με ενδιαφέρει πάρα πολύ ο ψυχαναλυτικός συμβολισμός του έπους.

Καθώς πρόκειται για ένα έργο που διαμορφώθηκε μέσα σε ένα μεγάλο διάστημα, με πολλά στοιχεία από την Ύστερη Εποχή του Χαλκού αλλά κυρίως από τον 8ο αιώνα, κλείνει μέσα του τόσα πολυεπίπεδα νοήματα που μία ερμηνεία μόνο δεν είναι αρκετή. Η Οδύσσεια, εκτός από το καθαρά αρχαιολογικό ενδιαφέρον (μας δίνει αρκετές λεπτομέρειες για την καθημερινή ζωή κυρίως του 9ου-8ου αιώνα), περιγράφει κυρίως το αίσθημα ενός κόσμου στο μεταίχμιο.

Ενός κόσμου που, μετά την ένδοξη Εποχή του Χαλκού, βίωσε αυτό που κάποτε οι ιστορικοί ονόμαζαν «Σκοτεινούς Αιώνες» και που σήμερα ονομάζουμε Πρώιμη Εποχή του Σιδήρου.

Ήταν αυτό το μεταίχμιο όπου πεθαίνει το παλιό και γεννιέται το καινούριο και, μέχρι να γεννηθεί, τα τέρατα κυριαρχούν.

Έτσι η Οδύσσεια γεννήθηκε στη ρωγμή του χρόνου, μέσα στην οποία γεννήθηκε η αρχαϊκή Ελλάδα.

Αλλά πρώτα έπρεπε να πεθάνει το παλιό και, σαν τον Οδυσσέα, να αντιμετωπίσει τα τέρατα για να ξαναγεννηθεί.

Τα ομηρικά έπη αποτελούν ταυτόχρονα την αρχετυπική ιστορία των ανθρώπων που παλεύουν με τα τέρατα, που δεν μπορούν να νικήσουν τα πάθη τους, που διαπράττουν ύβρη, που χάνουν τον δρόμο τους και μαζί του χάνονται και εκείνοι.

Και λίγοι καταφέρνουν να ξαναβρούν τον εαυτό τους- αυτό που, σε μια γιουνγκιανή ανάγνωση, θα ονομάζαμε τον αληθινό Εαυτό. Η Οδύσσεια είναι όλα αυτά και παράλληλα είναι και η προσωπική ερμηνεία του καθενός.

Γι' αυτό τον λόγο κάθε ταινία που έχει γυριστεί με αυτό το θέμα την αντιμετωπίζει διαφορετικά.

Η ταινία που έκανε ο Νόλαν εστιάζει στο αντιπολεμικό της μήνυμα περισσότερο από το ψυχαναλυτικό, το πολιτισμικό ή το καθαρά αφηγηματικό της. Ο Οδυσσέας του Νόλαν είναι ένας άνθρωπος που πρόδωσε, που πλάνεψε για να κερδίσει και τελικά καταλήγει να αναρωτιέται εάν οι επιλογές του, που οδήγησαν στον θάνατο και την καταστροφή, είχαν τελικά κάποιο νόημα.

Όπως στην "Ελένη" του Ευριπίδη ο Τεύκρος έντρομος ρωτάει: «Ώστε για ένα είδωλο υποφέραμε τόσα χρόνια;», όταν ανακαλύπτει ότι στην Τροία πήγε απλώς ένα ομοίωμα της Ελένης.

Αυτό που τόσο καταπληκτικά γράφει ο Σεφέρης: «για ένα πουκάμισο αδειανό, για μιαν Ελένη». Η τραγωδία του Ευριπίδη γράφτηκε λίγα χρόνια μετά την τραγωδία της Σικελικής Εκστρατείας και το ποίημα "Ελένη" του Σεφέρη το 1953, λίγα χρόνια μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Και οι δύο χρησιμοποιούν ένα παράδειγμα δανεισμένο από την ομηρική παράδοση για να εκφράσουν τη ματαιότητα του πολέμου.

Οι άνθρωποι συχνά σκοτώνονται για προσχήματα, ιδεολογίες και σύμβολα, ενώ οι πραγματικές αιτίες του πολέμου βρίσκονται αλλού. Στην Οδύσσεια του Νόλαν αυτή την ιδέα συναντάμε πάλι.

Τελικά γιατί σκοτώθηκαν τόσες χιλιάδες; Αυτό το τέχνασμα του Οδυσσέα δεν έφερε μόνο την πτώση της Τροίας αλλά και όλων σχεδόν όσων συμμετείχαν σε αυτήν ως νικητές.

Ίσως εκεί να βρίσκεται και η βασική κριτική απέναντι στην ταινία: ότι διάλεξε να δώσει ένα συγκεκριμένο μήνυμα και δεν πέρασε την πολυπλοκότητα των συμβολισμών του έπους.

Όμως δεν ξέρω εάν θα ήταν και κινηματογραφικά δυνατό να εστιάσει σε ακόμα περισσότερα σύμβολα και ερμηνείες.

Η ταινία δεν ήταν ούτε woke ούτε αντισυστημική - περνάει ένα καθαρό αντιπολεμικό μήνυμα, ένα μήνυμα ανασκόπησης για το τι τελικά αξίζει, έχοντας βέβαια χρηματοδοτηθεί από στούντιο που τα διαχειρίζονται οι ελίτ εκείνες που προκαλούν πολέμους και γενοκτονίες.

Όμως αυτή είναι και η αντίφαση της εποχής· κάθε τεχνολογία και μέσο που χρησιμοποιούμε πλέον δεν είναι καθαρό ούτε αθώο.

Δεν θα σχολιάσω τις διαμαρτυρίες για τη μαύρη Ελένη και για τον Σίνωνα, που υποδύθηκε ο Έλιοτ Πέιτζ.

Ο ρόλος της Ελένης ήταν τόσο δευτερεύων που στην επόμενη σκηνή έχεις ξεχάσει ότι υπήρξε, ενώ ο Σίνωνας (που δεν υπάρχει στην Οδύσσεια και τον συναντάμε κυρίως στην Αινειάδα) ήταν ένας σύντομος αλλά υπέροχος τραγικός ρόλος, που θεωρώ ότι ταίριαζε απόλυτα στον Έλιοτ Πέιτζ και που έδειξε τις συνέπειες των πράξεων του Οδυσσέα: πρόδωσε ακόμα και τον προστατευόμενό του, θυσιάζοντάς τον για να κερδίσει.

Μου άρεσε ο συμβολισμός του να χρησιμοποιήσει έναν μικρόσωμο τρανς ηθοποιό, λέγοντάς τον ο πιο γενναίος άντρας που γνώρισε ποτέ.

Ίσως γιατί η γενναιότητα δεν μετριέται με το φύλο και την εμφάνιση αλλά με την καρδιά και το τίμημα που είσαι διατεθειμένος να πληρώσεις για όσα πιστεύεις.

Μου άρεσε η ταινία; Ναι, μου άρεσε αρκετά.

Δεν τη βρήκα όμως αριστούργημα, ακριβώς επειδή θα ήθελα μια λίγο πιο πολυεπίπεδη ερμηνεία του έπους - εάν μπορούσε ποτέ αυτό να γίνει κινηματογραφικά.

Και ναι, ένιωσα περήφανη που αυτά τα έπη - αν και τα θεωρώ παγκόσμια κληρονομιά της ανθρωπότητας και όχι μόνο ενός έθνους - δημιουργήθηκαν κάποτε σε αυτόν τον ιστορικό χώρο και τόπο.

Και κάτι ακόμα: Αυτό που τελικά συγκρατω είναι ότι τα μεγάλα έπη δεν πεθαίνουν ποτέ. Κάθε εποχή επιστρέφει στην Οδύσσεια, για να μιλήσει τελικά για τον δικό της πόλεμο.

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους