Μία ελληνοτουρκική φιλία που δεν ήρθε ποτέ; Τί σχέση έχει η τουρκική πρεσβεία με την ελληνική λογοκρισία; Tο βιβλίο που κρατάω στα χέρια μου εκδόθηκε το 1955 (δεύτερη έκδοση 1969) και η ιστορία της...

Original Post

Πλήρες Κείμενο:

Ο συγγραφέας του βιβλίου είναι ο Χρήστος Σπανομανώλης που γεννήθηκε το 1900 στην Σμύρνη. Ο Σπανομανώλης ήταν οθωμανός υπήκοος και έτσι το 1917 αυτός και τα δύο αδέρφια του έπρεπε να καταταγούν στον οθωμανικό στρατό. Ο Σπανομανώλης υπηρέτησε στο 17ο Σώμα του Τουρκικού Στρατού και οι αδερφοί του κατέληξαν στα περιβόητα εργατικά τάγματα (Αμελέ Ταμπουρού). Η ημέρα που ο Ελληνικός Στρατός αποβιβάστηκε στην Σμύρνη, τον Μάϊο του 1919, ήταν ημέρα χαράς και απελευθέρωσης για τα τρία αδέρφια.

Και οι τρεις κατατάχθηκαν στον Ελληνικό Στρατό.

Έτσι ο Σπανομανώλης βρέθηκε να υπηρετεί στο Α Σώμα Στρατού στο Αφιόν Καρά Χισάρ.

Ήταν από τους τυχερούς στρατιώτες και αξιωματικούς που μετά την κατάρρευση του Μικρασιατικού Μετώπου και την αιχμαλωσία τους επέζησαν και αργότερα απελευθερώθηκαν και κατέφθασαν στην Ελλάδα.

Το ότι κατάφερε να επιζήσει είναι ακόμα πιο αξιοσημείωτο, καθώς οι Τούρκοι έδειξαν ακόμα μεγαλύτερη αγριότητα απέναντι σε Μικρασιάτες που είχαν υπηρετήσει στον Ε.Σ., γιατί θεωρούσαν την συνεργασία με την ελληνική κυβέρνηση και το όνειρό τους για απελευθέρωση της Μικράς Ασίας "προδοσία". Τα αδέρφια του ο Σπανομανώλης δεν τα είδε ποτέ ξανά.

Συμπεριλαμβάνονται στους χιλιάδες αγνοούμενους Έλληνες αξιωματικούς, στρατιώτες και αμάχους των οποίων η τύχη παρέμεινε άγνωστη μετά την Μικρασιατική Καταστροφή.

Όταν ο Σπανομανώλης έφτασε στην Ελλάδα αποφάσισε να γράψει ένα βιβλίο-μαρτυρία.

Η πρόθεση του ήταν να καταγράψει όλα όσα πέρασε ένα χρόνο, από τον Αύγουστο του 1922 έως τον Αύγουστο του 1923, ως αιχμάλωτος των Τούρκων: τα εγκλήματα πολέμου του τουρκικού στρατού και την εξολόθρευση των Ελλήνων αιχμαλώτων στις πορείες θανάτου και στα στρατόπεδα της κόλασης, όπου πέθαιναν από την δυσεντερία, τον τύφο, την έλλειψη τροφής και νερού, την κακομεταχείριση και την εξάντληση.

Άρχισε να γράφει το βιβλίο του αμέσως αφού ήρθε στην Ελλάδα με την μορφή ημερολογίου, καθώς κρατούσε σημειώσεις, που καθαρόγραψε και συμπλήρωσε.

Στις αρχές της δεκαετίας του 1930 η εφημερίδα "Έθνος" ενδιαφέρθηκε για το χειρόγραφό του και άρχισε να το δημοσιεύει σε συνέχειες στην εφημερίδα.

Όμως σταμάτησε.

Ο λόγος; Οι οχλήσεις και διαμαρτυρίες εκ μέρους της τουρκικής πρεσβείας με την αιτιολογία, πως το βιβλίο χαλούσε την "ελληνοτουρκική φιλία". Ο Σπανομανώλης γράφει για αυτό στον πρόλογο του βιβλίου του που τελικά εκδόθηκε ολοκληρωμένο το 1955: " Όταν επέστρεψα τον Αύγουστο του 1923 στην Ελλάδα εξεπλήρωσα έναν όρκο που είχα δώσει κατά την διάρκεια της αιχμαλωσίας μου, όταν έβλεπα να εξολοθρεύεται από τους Τούρκους μια ολόκληρη Ελληνική γεννεά με απερίγραπτα βασανιστήρια: Να παραδώσω στον ιστορικό του μέλλοντος, όπως έζησα το παρόν ημερολόγιόν μου, το οποίο πράγματι αποτελείται από σελίδες γραμμένες με αίμα και πόνο.

Αναπαριστά ολοζώντανον τον Γολγοθά, όπως τον έζησα μαζί με μυριάδες Ελλήνων . To 1932 η εφημερίς "Έθνος" άρχισε την δημοσίευση στην πρώτη μορφή του, αλλά διεκόπη η εκδοσίς του από επεμβασι της τουρκικής πρεσβείας, χάριν της ελληνοτουρκικής φιλίας που μόλις εγένετο". Πράγματι το 1930 ο Ελευθέριος Βενιζέλος υπόγραψε το "Σύμφωνο Ελληνοτουρκικής Φιλίας" στην Άγκυρα με τον Τούρκο ομόλογό του Ισμέτ Ινονού, παρουσία του Μουσταφά Κεμάλ Ατατούρκ, το οποίο στην Ελλάδα -έως σήμερα- θεωρείται από πολλούς ως κορωνίδα της ρεαλιστικής πολιτικής που ακολούθησε η χώρα μας σε ο,τι αφορά την Τουρκία μετά το 1922.

Το σύμφωνο όμως σήκωσε ένα τεράστιο κύμα δυσαρέσκειας εκ μέρους του προσφυγικού κόσμου απέναντι στον Ελευθέριο Βενιζέλο και το κόμμα των Φιλελευθέρων, καθώς είδαν την υπογραφή του ως ξεπούλημα των δικαιωμάτων τους για αποζημιώσεις, αποκατάσταση και ηθική δικαίωση και ως προδοσία των προσφύγων, που είχαν στηρίξει φανατικά τον Βενιζέλο την περίοδο του Μεσοπολέμου. Η Ελλάδα όμως δεν σταμάτησε εκεί.

Το 1932 ο πρωθυπουργός Βενιζέλος πρότεινε τον Κεμάλ Ατατούρκ για το Νόμπελ Ειρήνης.

Έτσι το χειρόγραφο του Χρήστου Σπανομανώλη μετά από πίεση της τουρκικής πρεσβείας κατέληξε ξανά στο συρτάρι του.

Η ιστορία όμως δεν σταμάτησε εκεί.

Το 1955, δύο δεκαετίες μετά, το χειρόγραφο τελικά δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα "Έθνος". Το χρονικό σημείο της έκδοσης του δεν ήταν τυχαίο και σχολιάστηκε λακωνικά από τον Χρήστο Σπανομανώλη στον πρόλογο του βιβλίου του που δημοσιεύτηκε την ίδια χρονιά και από εκδοτικό οίκο: "Μετά τα γεγονότα της 6ης Σεπτεμβρίου το "Έθνος" ξανάρχισε και συνεπλήρωσε την δημοσιευσί του.

Η εξέλιξης της καταστάσεως που επανέφερε στην επιφάνεια το ημερολόγιο αυτό, επέβαλε την δημοσιευσί του σε βιβλίο.

Έτσι θα μπορέσουν να το γνωρίσουν περισσότεροι Έλληνες.

Αυτή είναι και η μόνη φιλοδοξία από την εκδοσί του". Πιο δεικτικός ήταν ο αντιστράτηγος Γ. Γεωργούλης που επίσης προλόγισε το Βιβλίο του Σπανομανώλη.

Γράφει: "Βραδύτερον, οι Έλληνες, υπακούοντες εις μίαν ανώτεραν πολιτικήν σκοπιμότητα, εδέχθημεν να πέση επί του Μικρασιατικού δράματος η αυλαία της λήθης και υπογράψαμεν συμφωνία φιλίας και "συμμαχίας" μετά των Τούρκων.

Όμως επήλθον τα αιματηρά γεγονότα της 6η Σεπτεμβρίου 1955 εις την Κωνσταντινούπολιν, τα οποία απέδειξαν ότι οι Τούρκοι εξακολουθούν ακόμη να είναι βάρβαρος και απολίτιστος λαός, ανίκανος να υπογράψει σύμφωνα και να τηρεί διεθνείς υποχρεώσεις". Η 6η Σεπτεμβρίου 1955 υπήρξε ημερομηνία ορόσημο για τον Ελληνισμό της Ανατολής, καθώς τότε πραγματοποιήθηκε το μεγάλο πογκρόμ εναντίον των Ελλήνων της Κωνσταντινούπολης, που είχαν εξαιρεθεί από την ανταλλαγή των πληθυσμών που προέβλεπε η συνθήκη της Λωζάνης. Οι Έλληνες εκδιώχθηκαν μαζικά και βίαια από την Κωνσταντινούπολη με αποτέλεσμα σήμερα να αριθμούν μόλις 2.000 άτομα από 140.000 που αριθμούσαν το 1922-1923.

Πρωταγωνιστής και ενορχηστρωτής του άγριου πογκρόμ τον Σεπτέμβριο του 1955 ήταν ο τότε πρωθυπουργός της Τουρκίας Αντνάν Μεντερές από το Αϊδίνι της Μικράς Ασίας, ο οποίος το 1919-1922 υπηρέτησε σε άτακτο σώμα των Kuva-yi Milliye (Εθνικές Δυνάμεις). Πρόκειται για παραστρατιωτικά ένοπλα σώματα, που είχαν προχωρήσει σε βιαιοπραγίες και εγκλήματα εναντίον ελληνικών και αρμενικών πληθυσμών στην Μικρά Ασία και είχαν τόσο προσωπική όσο και οργανωτική συνέχεια με τα παραστρατιωτικά σώματα Τσετών που έδρασαν στην ίδια περιοχή ήδη από την περίοδο των Βαλκανικών Πολέμων εναντίον του χριστιανικού πληθυσμού.

Το βιβλίο του Χρήστου Σπανομανώλη αποτελεί σήμερα μία από τις σημαντικότερες προσωπικές μαρτυρίες για τη μοίρα των Ελλήνων αιχμαλώτων μετά την κατάρρευση του Μικρασιατικού Μετώπου.

Παρ' όλα αυτά παραμένει ουσιαστικά άγνωστο στο ευρύ κοινό.

Κανένας εκδοτικός οίκος δεν έχει αναλάβει μέχρι σήμερα να το επαναφέρει στην κυκλοφορία.

Όποιος θελήσει να το αποκτήσει θα πρέπει να αναζητήσει κάποιο από τα ελάχιστα αντίτυπα που εμφανίζονται κατά καιρούς σε παλαιοβιβλιοπωλεία ή σε ιδιωτικές συλλογές. ✍ © Οι Έλληνες στην Ιστορία

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους