ΣΤΟΡΙΚΗ ΣΤΗΛΗ «Δε θα σκύψουμε το κεφάλι σε μια χούφτα δολοφόνους» Σάκης Μουμτζής 19.07.2026 Αυτά τα λόγια είπε ο Μάρκος Βαφειάδης σε συγκέντρωση των κατοίκων της Τούμπας στις 30 Νοεμβρίου 1944 με...

Πλήρες Κείμενο:

ΣΤΟΡΙΚΗ ΣΤΗΛΗ «Δε θα σκύψουμε το κεφάλι σε μια χούφτα δολοφόνους» Σάκης Μουμτζής 19.07.2026 Αυτά τα λόγια είπε ο Μάρκος Βαφειάδης σε συγκέντρωση των κατοίκων της Τούμπας στις 30 Νοεμβρίου 1944 με αφορμή την απόφαση του Ρόναλντ Σκόμπι για τον αφοπλισμό των αντάρτικων σχηματισμών.

Πολλοί αναγνώστες διερωτώνται τι ήταν η Εαμοκρατία στη Θεσσαλονίκη και πώς οργανώθηκε αυτό το καθεστώς που διήρκεσε από τις 30 Οκτωβρίου 1944 ως τις 17 Ιανουαρίου 1945.

Αναμφίβολα αποτελούσε τον καθρέφτη για το τι θα συνέβαινε σε ολόκληρη την Ελλάδα αν η μάχη της Αθήνας είχε άλλη έκβαση.

Επ΄ αυτού δε χρειάζεται ιδιαίτερη επιχειρηματολογία.

Ας δούμε λοιπόν πώς καταλήφθηκε κάθε αρμός εξουσίας στην πόλη.

Από τις 30 Οκτωβρίου άρχισε η κατάληψη κεντρικών κτιρίων της Θεσσαλονίκης για να εγκατασταθούν οι πολιτικές και στρατιωτικές οργανώσεις του ΕΑΜ—ΚΚΕ.

Πρώτα-πρώτα καταλήφθηκε το «Ματζέστικ», γωνία Αγίας Σοφίας και παραλιακής λεωφόρου, όπου εγκαταστάθηκαν τα γραφεία του ΕΑΜ και ακριβώς στην απέναντι γωνία (Μέγαρο Δημητριάδη) η Επιτροπή Πόλης του ΚΚΕ.

Στο μέγαρο Δρόσου ήταν η έδρα της Εθνικής Πολιτοφυλακής, ενώ σε διαμερίσματα του μεγάρου εγκαταστάθηκαν υπηρεσίες του Κόμματος που αφορούσαν ζητήματα ασφαλείας. Στη ΧΑΝΘ εγκαταστάθηκε η ΕΠΟΝ, ενώ διάφορα ξενοδοχεία της Εγνατίας, τα οποία επιτάχθηκαν, αποτέλεσαν χώρους όπου δραστηριοποιήθηκαν τα διάφορα τμήματα της λεγόμενης «Λαϊκής Ασφάλειας». Στο Επταπύργιο εγκαταστάθηκε ο Σταθμός Διοίκησης της 9ης Μεραρχίας του ΕΛΑΣ και στο Μέγαρο Κονιόρδου -σημερινή Λεωφόρος Νίκης 15- η διοίκηση των Ομάδων Μεραρχιών Μακεδονίας του ΕΛΑΣ, δηλ. οι Βαφειάδης, Λασσάνης, Πρωτόππας.

Μητροπολίτης de facto ανέλαβε ο Ιωακείμ Κοζάνης, που λειτουργούσε σε όλες τις επιμνημόσυνες δεήσεις για τους πεσόντες Ελασίτες.

Το επόμενο βήμα ήταν ο πλήρης έλεγχος όλων των σωματείων, οργανώσεων και συνδικαλιστικών φορέων.

Σε όλες τις συνοικίες δημιουργήθηκαν «λαϊκές επιτροπές» από μέλη του ΕΑΜ υπό την καθοδήγηση των τοπικών στελεχών του Κόμματος.

Αυτές οι λαϊκές επιτροπές μονίμως απέδιδαν τα όποια προβλήματα αντιμετώπιζαν οι συνοικίες τους στις διοικήσεις των οργανισμών κοινής ωφέλειας και η Δημοτική Επιτροπή που επιλαμβανόταν του θέματος πάντα δικαίωνε τις λαϊκές επιτροπές.

Αυτό είχε ως συνέπεια την αντικατάσταση των διοικήσεων από κομματικά στελέχη ή και φοιτητές ακόμα αρκεί να ανήκαν στην ΕΠΟΝ.

Αυτό συνέβαινε και με τους υπαλλήλους οι οποίοι κρίνοντταν ανεπαρκείς και αντικαθίσταντο από μέλη ή εγνωσμένους φίλους του κόμματος.

Αυτή η κατάσταση έφερε αδιέξοδα στην παροχή στοιχειωδών υπηρεσιών, καθώς το ΚΚΕ δεν είχε τόσα πολλά στελέχη με γνώσεις, ώστε η Θεσσαλονίκη, δεδομένων των αντικειμενικών δυσκολιών, να απολάμβανε ένα μίνιμουμ υπηρεσιών.

Έτσι, αν και προσκείμενες στο Κόμμα οι διοικήσεις των οργανισμών, τελικά αναγκάστηκαν να επιστρατεύσουν τεχνοκράτες χωρίς προηγουμένως να ελέγξουν τις πολιτικές τους πεποιθήσεις, γεγονός που προκαλούσε την οργή των «σκληρών» του ΚΚΕ.

Ξαφνικά ένα μικρό κόμμα που γιγαντώθηκε μέσα σε δύο χρόνια έπρεπε να διοικήσει τη δεύτερη μεγαλύτερη πόλη της Ελλάδας.

Ο βολονταρισμός δεν αρκεί και η πραγματικότητα εκδικείται. Το ΚΚΕ με κάθε ευκαιρία προσπαθούσε να αποδείξει τόσο στην κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας όσο και στους Εγγλέζους ποιος είναι το αφεντικό στη Θεσσαλονίκη.

Έτσι, όταν έφτασε στην πόλη η ινδοαγγλική μεραρχία, ο επικεφαλής ζήτησε από τον Ευριπίδη Μπακιρτζή να στρατωνιστεί στις εγκαταστάσεις του Γ’ΣΣ. Ο Μπακιρτζής αρνήθηκε και έστειλε τη μεραρχία στους παλιούς στρατώνες του Καραμπουρνού ώστε να βρίσκεται μακριά από την πόλη.

Μάλιστα η παραχώρηση έγινε υπό τον όρο οι Βρετανοί να μην κυκλοφορούν στο κέντρο της Θεσσαλονίκης.

Και η παραχώρηση διαμερισμάτων και γραφείων στους Άγγλους αξιωματικούς στην παραλιακή λεωφόρο έγινε και αυτή υπό έναν όρο: δε θα ανακατεύονταν στα εσωτερικά της Θεσσαλονίκης.

Αν συνέβαινε αυτό τότε θα τους έβγαζαν από τα διαμερίσματα και θα τους συγκέντρωναν όλους σε ένα κτίριο.

Αν η σχέση του ΚΚΕ με τους Βρετανούς στη Θεσσαλονίκη ήταν προβληματική -- όμως πάντα τα στελέχη του συνυπολόγιζαν πως επρόκειτο για συμμαχικό στρατό προς τη Σοβιετική Ένωση σε έναν πόλεμο που συνεχιζόταν-- οι σχέσεις τους με τους τοπικούς εκπροσώπους της Ελληνικής κυβέρνησης ήταν εχθρικές. Τον Γεώργιο Μόδη τον θεωρούσαν δωσίλογο, αν και είχε συλληφθεί από τους Γερμανούς τον Ιανουάριο του 1943 και είχε εγκλειστεί στο στρατόπεδο του Παύλου Μελά.

Τον δε στρατιωτικό διοικητή της Θεσσαλονίκης υποστράτηγο Χρήστο Αβραμίδη τον αντιμετώπιζαν ως συνεργάτη των Ταγμάτων Ασφαλείας.

Και οι δύο ουδεμία ουσιαστική εξουσία έφεραν κατά την περίοδο της Εαμοκρατίας, ώστε ο πρόξενος της Βρετανίας Τόμας Ραπ να αναφέρει, με αφορμή διάφορα επεισόδια, στο Υπουργείο Εξωτερικών πως «ο ευτελισμός των κυβερνητικών είναι πλήρης». Αυτή η κατάσταση στη Θεσσαλονίκη γινόταν ακόμη πιο ασφυκτική όσο φαινόταν πως η μεγάλη σύγκρουση πλησίαζε. Για όλα αυτά στο επόμενο άρθρο, στα ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΑ ΝΕΑ.

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους