Original Post

Πλήρες Κείμενο:

Βάκχες Επίδαυρος Ο Προμηθέας και ο Διόνυσος Οι Βάκχες του Ευριπίδη αποτελούν αναμφίβολα ένα από τα πιο δυσερμήνευτα και προκλητικά κείμενα της αρχαίας γραμματείας.

Η δυσκολία του έργου έγκειται στο γεγονός ότι η κάθαρση δεν ακολουθεί την πεπατημένη οδό μιας κανονικής τραγωδίας.

Αν ο θεατής εγκλωβιστεί στην επιφάνεια του μύθου, κινδυνεύει να δει τον Διόνυσο απλά σαν έναν εγωιστή θεό, ο οποίος τιμωρεί μικρόψυχα όσους δεν τον τιμούν.

Όμως η ουσία του έργου είναι τελείως διαφορετική.

Εδώ, ο Διόνυσος έρχεται ως ένας άλλος Προμηθέας: δεν επιδιώκει την τυφλή εκδίκηση, αλλά έρχεται να μας ξαναδωρίσει τη χαμένη χαρά της ζωής.

Σκοπός του είναι να υπενθυμίσει στον άνθρωπο ότι η ύπαρξή μας δεν ορίζεται μόνο από την ευφυία της λογικής, αλλά και από την εξίσου ισχυρή ευφυία των ενστίκτων, η οποία είναι απαραίτητη σε διάφορες λειτουργικές μας ανάγκες αλλά και για τη δυνατότητα να προσθέτει το χρήσιμο αλατοπιπερο στην καθημερινότητά μας.

Είναι γνωστό ότι η ανάδειξη και η αποθέωση της λογικής ήταν το όχημα που ανέβασε τον ελληνικό πολιτισμό στην παγκόσμια κορυφή.

Ταυτόχρονα, όμως, αυτή η απόλυτη ορθολογική κυριαρχία καταπίεσε το ένστικτο, μετατρέποντας τη ζωή των ανθρώπων σε κάτι επικίνδυνα βαρετό, προβλέψιμο και αποστειρωμένο. Ο Ευριπίδης, ο οποίος σε όλη του την πορεία υπήρξε υμνητής της λογικής, προς το τέλος της ζωής του φαίνεται πως συνειδητοποίησε ότι είχε συμβάλει σε ένα μεγάλο πολιτισμικό λάθος.

Με τις Βάκχες, ένα από τα τελευταία έργα του (αν όχι το τελευταίο), επιχειρεί να διορθώσει αυτή την ανισορροπία.

Πάνω σε αυτήν ακριβώς τη διαπίστωση βασίστηκε αιώνες μετά ο Νίτσε για να μιλήσει για τη δυϊκή υπόσταση του ανθρώπου—την Απολλώνια και τη Διονυσιακή—και την απαραίτητη συνύπαρξή τους για μια αρμονική και δημιουργική ζωή.

Μια δυϊκότητα που αργότερα υιοθέτησαν ο Φρόυντ και ο Γιουνγκ, θέτοντας πάνω της τα θεμέλια της σύγχρονης ψυχολογίας.

Η παράσταση που παρακολουθήσαμε την προηγούμενη εβδομάδα στην Επίδαυρο έδωσε την απαραίτητη έμφαση σε αυτή τη μάχη εσωτερικων ισορροπιών και εμένα τουλάχιστον με έπεισε για τις προθέσεις και του Ευριπίδη αλλά και του σκηνοθέτη.

Σε επίπεδο ερμηνειών, ο θίασος επέδειξε μια πολύ καλή και συμπαγή απόδοση, με τους ηθοποιούς που ενσάρκωσαν τον Πενθέα και τον Κάδμο να ξεχωρίζουν, καθώς σου έδιναν την εντύπωση ότι έχουν ταυτιστεί με τον ρόλο που υποδύονταν.

Στον αντίποδα, ο Χορός των Βακχών, αν και επιχείρησε μια ενδιαφερουσα κινησιολογική διείσδυση ανεβαίνοντας στο κοίλον του θεάτρου και ανακατευόμενος με το κοινό, υπήρξε τελικά παραπάνω στατικός από όσο απαιτούσε το κείμενο, ή το δικό μου το μάτι ίσως.

Του έλειπε η οργανική, πρωτόγονη ορμή και δεν κατάφερε ποτέ να αγγίξει τα όρια της πραγματικής βακχικής έκστασης.

Ωστόσο, η παράσταση μας αποζημίωσε μέσα από δύο κορυφαίες στιγμές με εξαιρετικά ισχυρή συμβολική δύναμη.

Η πρώτη και πιο καθοριστική στιγμή—η οποία αποτέλεσε και την ουσιαστική φιλοσοφική κάθαρση του έργου—ήρθε αμέσως μετά τον θάνατο του Πενθέα. Ο Διόνυσος πλησιάζει το βάθρο που ο βασιλιάς είχε στήσει υπεροπτικά πάνω από τη Θυμέλη.

Με μια εντυπωσιακή, δυναμική κίνηση, ο θεός πετάει το βάθρο στην άκρη.

Με αυτή την πράξη, η διονυσιακή Θυμέλη των αυθόρμητων πράξεων απελευθερώνεται από την τετράγωνη λογική των νόμων και της τεχνητής τάξης, επαναφέροντας στο προσκήνιο τη χαμένη χαρά της ζωής.

Ανάλογης έντασης και σημειολογίας ήταν και ο μεταγενέστερος διαμελισμός του σκηνικού από τον Χορό.

Το σκηνικό, γεμάτο κάγκελα που υψώνονταν παντού, αποτελούσε μια διαρκή οπτική υπενθύμιση της εξουσίας του Πενθέα: ένας κόσμος νόμων, περιορισμών και εγκλεισμού, στερημένος από κάθε ζωτική ορμή.

Όπως ακριβώς το σώμα του Πενθέα διαμελίστηκε από την ίδια τη μάνα που τον γέννησε, έτσι και η Πόλις—εκφρασμένη μέσα από τον Χορό—διαμέλισε τα κάγκελα της εξουσίας.

Ήταν η στιγμή που η καταπιεσμένη κοινωνία έσπασε τα δεσμά της στείρας λογικής, διεκδικώντας ξανά το δικαίωμα στο συναίσθημα, το ένστικτο και την ελευθερία.

Η παράσταση είναι στα αγγλικά, κάτι που έβαλε μεγαλύτερο βαθμό δυσκολίας σε Έλληνες και Βούλγαρους ηθοποιούς.

Μια παράσταση που ευχαρίστως θα ξανά έβλεπα!!! The Bacchae at Epidaurus Prometheus and Dionysus Euripides’ The Bacchae is undoubtedly one of the most difficult and provocative texts of ancient literature.

The difficulty of the play lies in the fact that catharsis does not follow the well-trodden path of a conventional tragedy.

If the viewer remains trapped on the surface of the myth, they risk seeing Dionysus simply as a selfish god who punishes those who fail to honor him.

Yet the essence of the play is entirely different. Here, Dionysus appears as another Prometheus: he does not seek blind vengeance, but comes to restore to us the lost joy of life.

His purpose is to remind humanity that our existence is defined not only by the intelligence of reason, but also by the equally powerful intelligence of our instincts, which is essential not only for our various functional needs but also for the ability to add that useful spice to our daily lives.

It is well known that the elevation and glorification of reason were the vehicle that propelled Greek civilization to the pinnacle of the world.

At the same time, however, this absolute rational dominance suppressed instinct, transforming people’s lives into something dangerously boring, predictable, and sterile.

Euripides, who throughout his career had been a champion of reason, seems to have realized toward the end of his life that he had contributed to a great cultural mistake.

With *The Bacchae*, one of his last works (if not the last), he attempts to correct this imbalance.

Centuries later, Nietzsche drew upon precisely this observation to speak of the dual nature of man—the Apollonian and the Dionysian—and their necessary coexistence for a harmonious and creative life.

This duality was later adopted by Freud and Jung, who used it to lay the foundations of modern psychology.

The performance we saw last week at Epidaurus placed the necessary emphasis on this struggle for internal balance and, for me at least, convinced me of the intentions of both Euripides and the director.

In terms of performances, the cast delivered a very strong and cohesive production, with the actors playing Pentheus and Cadmus standing out, as they gave the impression that they had fully identified with the roles they were portraying.

In contrast, the Chorus of the Bacchae, although it attempted an interesting choreographic innovation by moving into the theater’s orchestra and mingling with the audience, ultimately remained more static than the text required—or perhaps than my own eye would have preferred.

He lacked that organic, primal drive and never managed to reach the limits of true Bacchic ecstasy.

However, the performance made up for it with two standout moments of extraordinary symbolic power.

The first and most decisive moment—which also constituted the play’s essential philosophical catharsis—came immediately after Pentheus’s death.

Dionysus approaches the pedestal that the king had arrogantly erected above Thymeli.

With a striking, dynamic gesture, the god hurls the pedestal aside.

Through this act, the Dionysian Thymeli of spontaneous actions is liberated from the rigid logic of laws and artificial order, bringing the lost joy of life back to the forefront. The Chorus’s subsequent dismantling of the set was equally intense and symbolic.

The set, filled with railings rising up everywhere, served as a constant visual reminder of Pentheus’s authority: a world of laws, restrictions, and confinement, devoid of any vital impulse.

Just as Pentheus’s body was dismembered by the very mother who gave birth to him, so too did the Polis—expressed through the Chorus—dismember the bars of authority.

It was the moment when the oppressed society broke the chains of sterile logic, reclaiming the right to emotion, instinct, and freedom.

The performance is in English, which posed a greater challenge for the Greek and Bulgarian actors. A performance I would gladly see again

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους