Original Post

Πλήρες Κείμενο:

Γιατί η Οδύσσεια του Νόλαν κατάφερε να προκαλέσει ομαδική παράκρουση στους συντηρητικούς, πριν καν κυκλοφορήσει, πριν καν την δουν και κυρίως αφού δηλώνουν πως δεν πρόκειται να την δουν, μόνο και μόνο με αφορμή φήμες, στοχευμένη παραπληροφόρηση και υποψίες φτιαγμένες να τους χαϊδεύουν τα αυτιά.

Η ταινία λειτούργησε σαν ηλεκτροσόκ για την συντηρητική φαντασία και ξεγύμνωσε φόβους και αγκυλώσεις.

Την παρακάτω εξήγηση δίνει η κυρία Hillary Busis, Aμερικανίδα δημοσιογράφος, αρθρογράφος και πολιτιστική συντάκτρια με αντικείμενο τον κινηματογράφο, με πολυετή εμπειρία.

Η ελαφρώς ελεύθερη απόδοση του κειμένου της, είναι δική μου. Hillary Busis: Η Οδύσσεια του Κρίστοφερ Νόλαν θα τρελάνει εντελώς τη Δεξιά.

Η τελευταία ταινία του βραβευμένου με Όσκαρ σκηνοθέτη είναι ένας κινηματογραφικός Δούρειος Ίππος, μια καταιγιστική υπερπαραγωγή που κρύβει μέσα της έναν σοβαρό προβληματισμό για την ανοχή και τη μισαλλοδοξία.

Και ο Έλον Μασκ θα τη μισήσει.

Εδώ και μήνες, συντηρητικοί όπως ο Έλον Μασκ αντιδρούν με ρατσιστικά ξεσπάσματα για την απόφαση του Νόλαν να δώσει στη βραβευμένη με Όσκαρ Λουπίτα Νιόνγκο τον ρόλο της Ωραίας Ελένης, της ομορφότερης γυναίκας του αρχαίου κόσμου.

Βρίσκονται επίσης σε τρανσφοβικό παροξυσμό επειδή ο Νόλαν επέλεξε τον πρωταγωνιστή του Inception, τον Έλιοτ Πέιτζ, για τον ρόλο ενός Έλληνα στρατιώτη.

Όσο θυμωμένοι κι αν ήταν με τη φήμη ότι ο Πέιτζ θα υποδυόταν τον Αχιλλέα, τον μυθικό ήρωα με την περίφημη φτέρνα, πρόκειται να εξοργιστούν ακόμη περισσότερο με τον πραγματικό ρόλο του στην ταινία, με την προϋπόθεση, βέβαια, ότι θα μπουν στον κόπο να τη δουν.

Ούτε και το γενικότερο μήνυμα της Οδύσσειας του Νόλαν πρόκειται να τους αρέσει.

Κι αυτό επειδή ο πρώτος άνθρωπος που βλέπουμε στην Οδύσσεια δεν είναι ο Οδυσσέας του Ματ Ντέιμον, ο ιδιοφυής στρατηγός και βασιλιάς, του οποίου το δεκαετές ταξίδι επιστροφής από τον Τρωικό Πόλεμο αποτελεί τη ραχοκοκαλιά της ιστορίας.

Δεν είναι η Πηνελόπη της Αν Χάθαγουεϊ, η πολύπαθη βασίλισσά του, ούτε ο Τηλέμαχος του Τομ Χόλαντ, ο γιος του που μεγάλωσε για χρόνια χωρίς πατέρα.

Δεν είναι η μισάνδρη μάγισσα Κίρκη, την οποία υποδύεται η Σαμάνθα Μόρτον, ούτε η σαγηνευτική Καλυψώ της Σαρλίζ Θερόν, ούτε η Αθηνά της Ζεντάγια, θεά της σοφίας και ουράνια προστάτιδα του Οδυσσέα.

Η ταινία ξεκινά, αντιθέτως, με τον χαρακτήρα του Πέιτζ: έναν πεζικάριο που ονομάζεται Σίνων, μυθολογικό πρόσωπο το οποίο στην πραγματικότητα δεν εμφανίζεται στην Οδύσσεια του Ομήρου. Ο Μασκ και η παρέα του θα το λατρέψουν κι αυτό. Ο Σίνων είναι ο τραγικός αγγελιοφόρος που αναλαμβάνει να μιλήσει στους Τρώες για το γιγάντιο ξύλινο άλογο που άφησαν πίσω τους οι Έλληνες.

Ένα άλογο που, όπως τους λέει, οι Έλληνες θα ήθελαν πάρα πολύ να δεχθεί η Τροία ως δώρο. Οι Τρώες σκοτώνουν τον αγγελιαφόρο και στη συνέχεια σέρνουν το άλογο μέσα από τις απόρθητες πύλες της οχυρωμένης πόλης τους.

Μπορείτε να μαντέψετε τι θα συμβεί στη συνέχεια.

Ωστόσο ο Νόλαν, ένας σκηνοθέτης που δεν γνώρισε ποτέ περίπλοκη χρονική αφήγηση που να μην την αγαπήσει, δεν μας δείχνει αμέσως τη σφαγή που ακολουθεί.

Μετά τον πρόλογο, μεταφέρει τη δράση στην Ιθάκη, την πατρίδα του Οδυσσέα, η οποία, στα είκοσι χρόνια που έχουν περάσει από τότε που ο βασιλιάς της απέπλευσε για την Τροία, έχει μετατραπεί σε άντρο αχρειότητας και παρακμής.

Οι πολυθεϊστές Έλληνες τηρούν έναν αυστηρό κώδικα φιλοξενίας, τον οποίο η ταινία αποκαλεί «Νόμο του Δία». Όπως μας εξηγεί κάπως διδακτικά, οι άνθρωποι είναι υποχρεωμένοι να φέρονται καλά στους ξένους, επειδή ποτέ δεν ξέρουν αν οι άγνωστοι που βρίσκονται μπροστά τους είναι θεοί μεταμφιεσμένοι.

Οι πρωτόγνωρες συνθήκες που επικρατούν στην Ιθάκη έχουν μετατρέψει αυτό το θρησκευτικό καθήκον σε βαρύ φορτίο.

Επειδή δεν μπορεί να παραβιάσει τον Νόμο του Δία, η Πηνελόπη, η σύζυγος του Οδυσσέα, είναι υποχρεωμένη να φιλοξενεί επ’ αόριστον τους χυδαίους και αγενείς μνηστήρες που έχουν κατακλύσει το σπίτι της, καθένας από τους οποίους ελπίζει να την παντρευτεί, εφόσον ο Οδυσσέας φαίνεται να έχει χαθεί οριστικά.

Εξέχουσα μορφή ανάμεσά τους είναι ο Αντίνοος, ένα γλοιώδες κάθαρμα που ο Ρόμπερτ Πάτινσον υποδύεται με υποδειγματική κακεντρέχια. Η Πηνελόπη δεν μπορεί να κυβερνήσει μόνη της το βασίλειο, εξαιτίας των αρχαίων νόμων της πατριαρχίας. Ο Τηλέμαχος δεν μπορεί να αναλάβει επισήμως όσο υπάρχει ακόμη η πιθανότητα ο Οδυσσέας να είναι ζωντανός κάπου εκεί έξω.

Και η Ιθάκη δεν είναι το μοναδικό βασίλειο που έχει παρακμάσει μετά τον πόλεμο. Ο Τηλέμαχος μαθαίνει από έναν άλλο βασιλιά και βετεράνο του Τρωικού Πολέμου, τον Μενέλαο, τον οποίο υποδύεται ο Τζον Μπέρνταλ, ότι αναταραχή επικρατεί και ανάμεσα στους δικούς του υπηκόους.

Μετά τον πόλεμο, οι πολίτες της Σπάρτης έχουν καταληφθεί από φόβο για κάποιους αόριστους "ανθρώπους από τη θάλασσα", οι οποίοι υποτίθεται ότι πρόκειται να εισβάλουν στη χώρα τους και να καταστρέψουν τον τρόπο ζωής τους.

Και οι κάτοικοι της Ιθάκης έχουν ακούσει ότι έρχονται οι "άνθρωποι από τη θάλασσα". Δεν ακούμε τους Σπαρτιάτες ή τους Ιθακήσιους να ανησυχούν ανοιχτά ότι οι μετανάστες θα τους κλέψουν τις δουλειές και θα φάνε τα σκυλιά τους.

Δεν είναι, όμως, δύσκολο να συνδέσει κανείς ευθέως την ξενοφοβία τους με τις πραγματικές και επαρκώς καταγεγραμμένες συνωμοσιολογικές φοβίες ανθρώπων όπως ο Έλον Μασκ.

Είναι γελοίο το αντι-woke στρατόπεδο να διαμαρτύρεται ότι η Οδύσσεια δεν είναι ιστορικά ακριβής.

Μιλάμε για μια ιστορία με θεούς, τέρατα και πανέμορφες γυναίκες που ξεπήδησαν μέσα από αυγά.

Ωστόσο, το αφηγηματικό νήμα με τους "ανθρώπους από τη θάλασσα" μοιάζει πράγματι με άμεση αναφορά στη ρητορική μίσους του πραγματικού κόσμου, στη ρητορική ανθρώπων οι οποίοι θεωρούν τον εαυτό τους θεματοφύλακα του δυτικού πολιτισμού και πραγματικό κληρονόμο του Ομήρου και των ομοίων του.

Η υπόλοιπη ταινία καθιστά απολύτως σαφές τι πιστεύει ο Νόλαν για αυτή την έλλειψη πολιτισμού και ενσυναίσθησης, κυρίως μέσα από τον τρόπο με τον οποίο παρουσιάζει τον ίδιο τον Οδυσσέα. Ο Οδυσσέας του μύθου είναι γνωστός για την πανουργία και την ευγλωττία του.

Είναι υπερβολικά έξυπνος και οξυδερκής.

Άλλωστε, ο Δούρειος Ίππος ήταν δική του ιδέα.

Στα χέρια όμως του Νόλαν και του Ντέιμον, ο χαρακτήρας δεν είναι μόνο ένας γοητευτικός πανούργος.

Αυτός ο Οδυσσέας είναι κουρασμένος από τον κόσμο και σμιλεμένος από τις κακουχίες, ένας άνθρωπος που φαίνεται να κουβαλάει το βάρος κάθε λεπτού των δυο δεκαετιών που έχει περάσει μακριά από το σπίτι του, δέκα χρόνια στον πόλεμο και άλλα δέκα προσπαθώντας να επιστρέψει.

Και, επιπλέον, διαθέτει συνείδηση.

Μία από τις πιο δυνατές στιγμές της ταινίας έρχεται όταν ο Οδυσσέας ταξιδεύει κυριολεκτικά στα πέρατα της γης, σε ένα μέρος όπου είναι δυνατή η επικοινωνία με τους νεκρούς.

Ελπίζει να έρθει σε επαφή με την ψυχή του πεθαμένου Τειρεσία, ενός ισχυρού μάντη που ίσως μπορέσει επιτέλους να του δείξει τον δρόμο της επιστροφής.

Δεν αναφέρεται στην ταινία, αλλά ο Τειρεσίας του μύθου είχε επίσης "ρευστή ταυτότητα", καθώς ο μύθος λέει πως σε διαφορετικές περιόδους της ζωής του έζησε τόσο ως άνδρας όσο και ως γυναίκα.

Το αναφέρω απλώς ως μια λεπτομέρεια που ορισμένοι ίσως εκτιμήσουν ιδιαίτερα.

Όταν όμως ο Οδυσσέας καλεί τους νεκρούς, έρχεται αντιμέτωπος και με κάποιον άλλο. Τον Σίνωνα, τον στρατιώτη που άφησε να σφαγιαστεί από τους Τρώες, αφού πρώτα τους έπεισε να μεταφέρουν το άλογο μέσα στην πόλη τους.

Το φάντασμα του δύστυχου και πιστού Σίνωνα κατακεραυνώνει τον βασιλιά του. Ο Οδυσσέας δεν φρόντισε να του προσφέρει κανονική ταφή, πράγμα εξαιρετικά σοβαρό για εκείνη την κοινωνία, και δεν του είπε καν την αλήθεια για το άλογο, ότι δηλαδή στο εσωτερικό του κρύβονταν οι καλύτεροι στρατιώτες της Ελλάδας.

Μια νύχτα χωρίς φεγγάρι, αυτή η επίλεκτη ομάδα γλίστρησε αθόρυβα έξω από την κοιλιά του ξύλινου ομοιώματος και άνοιξε διά της βίας τις πύλες της Τροίας, τερματίζοντας τελειωτικά τον πόλεμο υπέρ των Ελλήνων. Ο Νόλαν διαθέτει προφανώς εξαιρετικό μάτι για τη δράση.

Όταν τελικά βλέπουμε την άλωση της Τροίας, το θέαμα είναι όσο θεαματικό αλλά και όσο έντονο πρέπει.

Οπλα που αστράφτουν, αίμα που εκτοξεύεται, ιδρώτας, άμμος, σπαθιά και σανδάλια που στροβιλίζονται.

Η σφαγή, όμως, δεν παρουσιάζεται ως απόλυτος και αδιαμφισβήτητος θρίαμβος των Ελλήνων.

Σε ολόκληρη την ταινία, ο Οδυσσέας βασανίζεται από αναδρομές στη βαρβαρότητα και το χάος εκείνης της επίθεσης.

Στις αναμνήσεις του, το βλέμμα του επιστρέφει διαρκώς στο φρικτό άλογό του, μια ψεύτικη προσφορά ειρήνης, ένα δώρο που έκρυβε στο εσωτερικό του έναν εφιάλτη.

Η ενοχή του Οδυσσέα είναι τόσο αισθητή, ώστε μοιάζει σχεδόν να αποτελεί ξεχωριστό χαρακτήρα.

Όταν το πλοίο του περνά από τις περίφημες και ακαταμάχητες Σειρήνες, το τραγούδι τους δεν είναι απλώς σαγηνευτικό.

Βασανίζει τον Οδυσσέα, αναγκάζοντάς τον να αντιμετωπίσει την πραγματική του φύση και να αναλογιστεί τις βαθύτερες ενοχές και τις μεγαλύτερες αποτυχίες του.

Με την ώρα, τόσο ο Οδυσσέας όσο και το κοινό, συνειδητοποιούν ότι τελικά είναι αυτός που παραβίασε ανεπανόρθωτα τον Νόμο του Δία.

Κατασκευάζοντας και χρησιμοποιώντας τον Δούρειο Ίππο, είναι υπεύθυνος για το ρήγμα που εξαπλώθηκε σε ολόκληρο τον αρχαίο κόσμο, καταστρέφοντας τις παλιές αντιλήψεις περί ευπρέπειας, σεβασμού και αξιοπρεπούς συμπεριφοράς.

Για να το θέσουμε με όρους που ίσως εκτιμήσει ένας θαυμαστής του Νόλαν, ο Οδυσσέας είναι ο Οπενχάιμερ και ο Δούρειος Ίππος είναι η ατομική βόμβα.

Όταν βλέπει κανείς την ταινία από αυτή τη θέση, μπορεί να είναι έντονα διδακτική.

Το πιο απίστευτο, όμως, σχετικά με την Οδύσσεια είναι ότι η προσέγγιση του Νόλαν καταφέρνει απόλυτα να δικαιώσει το εγχείρημα, προσθέτοντας μια απροσδόκητη διάσταση σε μία από τις πιο πολυειπωμένες και πολυδιασκευασμένες ιστορίες του πολιτισμού μας.

Πρόκειται για μια ταινία γεμάτη δεξιοτεχνικά σκηνοθετημένες σκηνές και εντυπωσιακά εφέ.

Ταυτόχρονα, όμως, είναι ώριμη και στοχαστική, μια μελέτη χαρακτήρα μεταμφιεσμένη σε κινηματογραφική υπερπαραγωγή.

Ένας μυθικός ήρωας τραυματισμένος από τις ίδιες του τις πράξεις.

Μια φιλόδοξη και εντυπωσιακή ταινία που ταυτόχρονα διασκευάζει και αποδομεί ένα από τα θεμελιώδη κείμενα του δυτικού πολιτισμού.

Ένας τρανς ηθοποιός στον ρόλο του ευγενέστερου χαρακτήρα της ιστορίας, του ανθρώπου του οποίου η δολοφονία εξελίσσεται στο προπατορικό αμάρτημα.

Και όλα αυτά δεμένα μεταξύ τους από έναν κορυφαίο αφηγητή, τον Νόλαν, τον οποίο η Δεξιά αγαπά (ή τουλάχιστον αγαπούσε) και έχει προσπαθήσει να οικειοποιηθεί.

Οι κάθε λογής γραφικοί θαυμαστές της Εποχής του Χαλκού σίγουρα θα μισήσουν αυτή την ταινία.

Αν όμως ασχοληθούν πραγματικά με την Οδύσσεια του Νόλαν, μπορεί, ίσως, και να μάθουν κάτι από αυτήν.

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους